Gadael y Gyfnewidfa Arfer Da

Ar ôl gweithio yn Swyddfa Archwilio Cymru am bedair blynedd, bydd Dyfrig Williams yn gadael tîm y Gyfnewidfa Arfer Da ar 11 Awst. Mae’n blogio isod ar ei amser gyda’r mudiad a’i gynlluniau ar gyfer y dyfodol.

Ffotograff o Dyfrig Williams yn GovCamp Cymru

Rydw i wedi cael ddiddordeb mewn gwella gwasanaethau cyhoeddus ers dechrau fy ngyrfa gyda Chyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru, ac mae’r swydd hon wedi teimlo fel cael fy mod i’n cael fy nhalu i ddilyn fy hobi gryn dipyn o’r amser. Rwyf wedi cael cyfle i gyfuno fy niddordebau personol, er enghraifft mynd i ddigwyddiadau fel GovCamp Cymru a LocalGovCamp, â’m bywyd proffesiynol lle rwyf wedi cydweithio’n agos â rhanddeiliaid mewnol ac allanol er mwyn canfod gwir bwrpas gwasanaethau cyhoeddus yn yr unfed ganrif ar hugain.

Gweithio gydag arwyr

Ymunais â’r tîm o gefndir ym maes ymgysylltu â’r cyhoedd ar ôl gweithio yn Cyfranogaeth Cymru am dair blynedd. Fy nghred erioed yw bod gwasanaethau cyhoeddus yn gweithio orau pan fydd pobl yn cael cyfle i lunio’r gwasanaethau hynny y maent yn eu defnyddio. Mewn rhai ffyrdd, mae fe wedi bod yn hynod o ddiddorol gweld sut mae datblygiadau technolegol wedi gwthio’r agenda yma yn ei flaen yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Does dim ots pa sector neu wasanaeth rydych chi’n gweithio ynddo, fel arfer bydd rhywun mewn digwyddiad rydych chi’n mynd i yn siarad am effaith technoleg ddigidol ar eich gwaith. Ac fe ddaw’r ffocws anochel ar anghenion defnyddwyr o hynny, sef sail gwasanaethau digidol llwyddiannus.

Rwy’n mwynhau cymaint o bethau am y swydd, yn enwedig y ffordd y mae fe wedi herio fi. Weithiau mae’r her honno wedi dod o’r ffaith fy mod i’n gyffredinolwr yn cydweithio ag arbenigwyr i rannu eu stori. Ar adegau, mae’r cyfryngau cymdeithasol wedi rhoi her i mi, gan fod y swydd hon wedi fy helpu fi i gysylltu â phobl sy’n gwneud pethau arbennig ac yn gwthio’r ffiniau yn eu meysydd. Ac weithiau rwyf wedi cael fy herio mewn modd cefnogol gan fy nghydweithwyr. Ni allaf wedi gofyn am gydweithwyr gwell. Diolch Beth, Chris ac Ena – rydych chi’n arwyr! Rwy’n mynd i weld eisiau ein gwleddoedd ‘Ready, Steady, Cook’ gyda sbarion amser cinio.

Rwyf hefyd yn gadael Cymru, sy’n golygu fy mod yn gadael ar adeg gyffrous i wasanaethau cyhoeddus yng Nghymru a Swyddfa Archwilio Cymru. Daeth Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol i rym flwyddyn yn ôl, a wnaeth bennu nodau hirdymor Cymru. Fel y dywedodd Nikhil Seth o’r Cenhedloedd Unedig, “beth mae Cymru’n ei wneud heddiw, bydd gweddill y byd yn ei wneud yfory”. Mae hyn yn heriol ac yn gyffrous i Swyddfa Archwilio Cymru hefyd, wrth i ni fynd i’r afael â sut rydych yn archwilio’r deddf arloesol yma’n effeithiol.

Research in Practice

Hefyd, mae’r Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Lles mewn grym ers blwyddyn ac, unwaith eto, mae’n rhoi pobl wrth wraidd y gwaith o ddarparu gwasanaethau cyhoeddus. Fe wnes i gweithio gyda Phanel y Dinasyddion ar gyfer Gwasanaethau Cymdeithasol yng Nghymru (sef un o’r darnau mwyaf anhygoel o waith rwyf wedi bod yn rhan ohono erioed), a gyfrannodd at lunio’r ddeddf.

Gobeithio y bydd y profiad hwn o fudd i mi pan fyddaf yn dechrau yn fy rôl newydd fel Cydlynydd Digwyddiadau Dysgu yn Research in Practice. Mae Research in Practice yn cefnogi ymarfer sy’n cael ei lywio gan dystiolaeth gyda phlant a theuluoedd. Rwy’n hoff iawn o Fodel Triongli’r prosiect.

Yn fy rôl bresennol, bydd pobl yn gofyn i mi o bryd i’w gilydd pam nad yw arfer da yn teithio’n dda (gweler y blog hwn gan Chris Bolton am ripóst gwych!), gan anghofio ein bod ni’n rhoi newidiadau ar waith mewn amgylcheddau sy’n hynod o gymhleth. Rwy’n hoff iawn o’r ffordd y mae damcaniaeth Research in Practice yn seiliedig ar ymarfer a bywydau bob dydd pobl, ac rwy’n edrych ymlaen yn fawr at fod yn rhan o hynny.

Rwyf hefyd yn edrych ymlaen yn fawr at yr ystod eang o gyfleoedd dysgu a gynigir gan y prosiect. Un o’n hegwyddorion craidd yn y Gyfnewidfa Arfer Da yw nad yw un ateb yn addas i bawb, felly mae’n wych gweld prosiect sydd ddim yn canolbwyntio ar hyfforddiant fel ffordd o ddiwallu holl anghenion gwasanaethau cyhoeddus, fel y gwelir yn aml yn y sector cyhoeddus. Yn benodol, mae’r ffordd maen nhw’n mynd ati i gynnal Prosiectau Newid i nodi atebion i heriau penodol yn ddiddorol dros ben.

Ac ar lefel bersonol, bu’n rhaid i mi ganslo fy nghyfweliad ar y funud olaf er mwyn cefnogi fy nheulu ar ôl i’m wncwl gael trawiad ar y galon. Mae’r ffaith bod Research in Practice wedi aildrefnu’r cyfweliad a rhoi cyfle arall i mi yn siarad cyfrolau o sut maen nhw’n canolbwyntio ar yr unigolyn, ac rwy’n edrych ymlaen yn fawr at eu had-dalu am roi’r cyfle yna i mi.

Dod yn ôl i Gymru

Byddaf yn dychwelyd i Gaerdydd ar gyfer GovCamp Cymru, sef yr angynhadledd undydd ar lywodraeth a gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru. Gobeithio y byddaf gyfle i weld llawer ohonoch sydd wedi gwneud fy nghyfnod yn y Gyfnewidfa Arfer Da mor gofiadwy, ac edrychaf ymlaen at gymdeithasu’n iawn gyda fy nghydweithwyr yn Swyddfa Archwilio Cymru cyn i mi fynd. Diolch yn fawr hefyd i chi am ddarllen fy mlogiau yma dros y pedair blynedd ddiwethaf. Byddaf yn parhau i flogio ar Medium, a chofiwch gadw mewn cysylltiad â mi ar Twitter er mwyn i mi gael gwybod am y gwaith da rydych i gyd yn ei wneud.

Pob lwc gyda’ch gwaith!

Gwneud defnydd o ddata agored

Read this blog post in English

Yn ddiweddar fe wnaeth Swyddfa Archwilio Cymru rhyddhau ein Dataset Agored cyntaf. Beth ddigwyddodd nesaf? Isod mae Ben Proctor o Sefydliad Data Agored Caerdydd yn trafod sut y gwnaeth ddefnydd o’r data.

Sgrînlun o fap deinamig a grëwyd gan Ben Proctor i ddangos lefelau Treth y Cyngor fesul pen y boblogaeth yng Nghymru

Sgrînlun o fap deinamig a grëwyd gan Ben Proctor i ddangos lefelau Treth y Cyngor fesul pen y boblogaeth yng Nghymru

Www! Data newydd

Roeddwn yn gyffro i gyd pan welais fod Swyddfa Archwilio Cymru wedi cyhoeddi cyfres o ddata fel data agored. Mae data agored yn ddata y gall unrhyw un gael mynediad atynt a’u defnyddio a dyma’r math mwyaf defnyddiol o ddata.

Ysgrifennodd Dyfrig Williams o Swyddfa Archwilio Cymru am y broses roeddent wedi mynd drwyddi er mwyn cyhoeddi’r set hon o ddata (crynodeb o ddata archwilio pob awdurdod lleol yng Nghymru ar gyfer pob blwyddyn ). Mae’r data ar ffurf tabl syml a gallwch ei lawrlwytho fel ffeil CSV (yn y bôn ffeil a fydd yn gweithio mewn unrhyw raglen taenlen) yma.

Ond mae problemau

Lawrlwythais y ffeil a gweld rhai problemau’n fuan. Nid gwallau yw’r rhain yn union, ond maent yn bethau sydd ar goll neu’n anghyson a fydd yn gwneud rhai defnyddiau o’r data ychydig yn anoddach. Ond nid cwyn yw hyn, oherwydd mai un o nodweddion deniadol data agored yw y gallwn ddatrys y problemau hyn. Gallaf wneud hyn oherwydd bod Swyddfa Archwilio Cymru wedi cyhoeddi’r data o dan Drwydded Llywodraeth Agored. Mae hyn yn dweud wrthyf nad oes angen ei chaniatâd arnaf i wneud unrhyw beth gyda’r data ac nad oes terfynau o ran yr hyn y gallaf ei wneud gyda nhw (heblaw bod yn rhaid i mi fod yn glir o ble y daethant).

Gallaf unioni’r problemau

Dyma’r pethau a wneuthum i’m copi i o’r data.

Newidiais fformat “y golofn blwyddyn ariannol” oherwydd bod rhai o’r rhain yn rhifau ac mae rhai’n destun yn ffeil Swyddfa Archwilio Cymru.

Ychwanegais golofn o godau Gwasanaeth Ystadegol y llywodraeth (GSS). Mae codau GSS yn godau a ddefnyddir er mwyn nodi awdurdodau lleol (a ffiniau eraill). Mae cael cod GSS yn golygu nad oes rhaid i chi boeni a yw’r data’n dweud Cyngor Môn, Cyngor Ynys Môn neu Anglesey Council. A chyda chod GSS, gallwn ychwanegu “polygonau” ar gyfer pob cyngor. Yn y bôn, mae polygonau’n gyfarwyddiadau ar sut mae darlunio amlinell o bob cyngor a gwybodaeth am ble i roi’r darlun ar fap.

Gyda’r newidiadau hyn, roeddwn yn gallu darlunio cyfres o fapiau a oedd yn dangos lefel y Dreth Gyngor y pen ym mhob awdurdod lleol a sut mae hyn wedi newid gyda threigl amser.

A rhoi ffeil well i Swyddfa Archwilio Cymru

Ac rwyf wedi gallu rhoi ffeil KML yn ôl i Swyddfa Archwilio Cymru. Dyma ffeil y mae’n addas ei defnyddio mewn meddalwedd mapio. Mae unrhyw un sydd am weld data Swyddfa Archwilio Cymru ar fap yn gallu agor ffeil KML a dechrau arni.

Gallwch lawrlwytho’r ffeil fapio hon eich hun.

Pam gwnes i hyn?

Rwy’n rhan o’r tîm craidd yn ODI-Caerdydd, felly mae data agored yn beth cyffrous i mi.
Cymerodd ychydig iawn o funudau i mi.
Rwy’n ceisio gwella ar ddefnyddio gwasanaeth Google o’r enw Fusion Tables a dyma gyfle da i ymarfer.
Mae gennyf dipyn o ddiddordeb yn yr hyn y gallai’r data hyn ei ddweud wrthym.

Rhyddhau Data Agored

Read this blog post in English

Sut all sefydliadau ryddhau Data Agored? Isod mae Dyfrig Williams yn edrych ar y broses o sicrhau bod y data y tu ôl i adroddiad Swyddfa Archwilio Cymru am Ddatganiadau Ariannol Llywodraeth Leol ar gael yn rhwydd, ac mae’n rhannu’r set data o dan y blogbost yma.

Rydw i wedi blogio o’r blaen ar sut y mae Swyddfa Archwilio Cymru yn ystyried herio ein defnydd presennol o ddata a thechnoleg fel rhan o’r prosiect Archwilio sydd ar Flaen y Gad. Roedd fy rhan i o’r brosiect yn edrych ar sut rydyn ni’n mynd i’r afael â data.

Sut mae Data Agored yn ffitio i mewn i gaffael data?

Mae’r diagram isod yn dangos y rhesymeg y tu ôl i fy ngwaith i. Yn fy marn i, mae rhaid i ni rannu’r data sydd gennym er mwyn i ni ddatblygu ein perthynas â’r cyrff sy’n gleientiaid fel y gallwn gasglu data’n effeithiol. Mae rhan o hyn ynglŷn â “bod y newid yr ydych chi’n dymuno ei weld.” Mae rhai pobl yn meddwl bod archwilwyr yn bobl sy’n ymwrthod â risg, ond yn y Gyfnewidfa Arferion Da rydym wedi gweld ein bod ni’n galluogi eraill i wneud yr un peth pan fyddwn yn gweithio mewn ffordd wahanol. Mae nifer o awdurdodau lleol wedi adrodd yn ôl inni am sut y maen nhw wedi gallu herio cyfyngiadau’r gwefannau a’r cyfryngau cymdeithasol y maen nhw’n cyrchu oherwydd y ffordd rydyn ni’n rhannu gwybodaeth. Drwy sicrhau bod data ar gael yn agored, gallwn ddangos mai ychydig o risg sydd yna, cyn belled â bod y broses yn cael ei rheoli’n dda.

Cylch sy'n dangos bod rhannu data yn arwain ato data agored, sy'n bwydo mewn i sut rydym yn caffael data

Fel y soniais yn fy nodyn gwreiddiol, roedd dod o hyd i set ddata priodol yn fwy heriol nag yr oeddwn wedi disgwyl, gan nad oes gennym yr hawl i rannu’r data yr ydym yn ei gasglu o bob cleient yn ystod ein harchwiliadau. Fodd bynnag, ar ôl ychydig o ymchwil, canfuom y data y tu ôl i Adroddiad Datganiadau Ariannol Llywodraeth Leol, sef adroddiad ar gyfrifon cyrff llywodraeth leol. Roedd hwn yn ddata diogel i’w ryddhau oherwydd ei fod eisoes ar gael ar wefan pob cyngor fel rhan o’u cyfrifon, ond ni yw’r unig sefydliad sy’n casglu’r data hwn. Dadansoddir y data yn yr adroddiad ar sail genedlaethol, ond drwy ryddhau’r set ddata gallwn alluogi cynghorau a rhanddeiliaid eraill sydd â diddordeb i edrych ar y data fesul sir, a chymharu a chyferbynnu eu cyfrifon yn erbyn eraill. Defnyddir y data gan Swyddfa Archwilio Cymru i gefnogi gwaith archwilio lleol ac ar gyfer meincnodi cyffredinol. Mae’r adroddiad ei hun yn edrych ar ansawdd y cyfrifon, ac mae’n seiliedig ar y data sy’n cael ei ryddhau cyn gwelliannau – nid ydym yn olrhain addasiadau cyfnodau blaenorol.

Sut aethom o gwmpas gwneud y data hwn yn agored?

Ein man cychwyn oedd taenlen a ddefnyddiwn yn fewnol sy’n cynnwys y setiau data sy’n dyddio’n ôl i 2008-09. Roeddem ychydig yn siomedig i ffeindio mas bod y gofynion ar awdurdodau lleol i ddarparu’r data hwn yn y strwythur hwn bellach wedi newid ac felly na fydd data cymharol ar gael y flwyddyn nesaf. Fodd bynnag, roedd y set ddata hon yn brawf da ar gyfer ein dull. Yn y tymor hirach, byddai’n werth inni edrych ar sut y gallem wneud data di-dor ar gael er mwyn lleihau baich y gofynion adrodd. Mae gan Lucy Knight o Gyngor Sir Dyfnaint enghraifft ddefnyddiol yn ei darlith amser cinio ar gyfer y Sefydliad Data Agored ar ‘Gwneud i Ddata Agored Ddigwydd mewn Llywodraeth Leol’.

 

Fe wnaethom ddefnyddio blogbost Hendrik Grothuis ar wneud data’n agored a Rhestr Wirio Defnyddwyr y Sefydliad Data Agored fel canllawiau bras ar gyfer y broses. Ein cam cyntaf wrth lanhau’r data oedd gweld pa ddata yr oedd gennym yr hawl i’w rannu, a pha ddata oedd eisoes ar gael o ffynonellau eraill. Fe wnaethom benderfynu gael gwared ar y data a oedd eisoes ar gael drwy StatsCymru er mwyn osgoi dyblygu, ond pe baech chi’n meddwl am ddefnyddio rhai o’r rhain, efallai y bydd y rhain yn fan cychwyn da:

Wedyn fe wnaethom ddefnyddio CSV Lint i weld a oedd y ffeil yn ddarllenadwy. Roeddem yn falch o ddarganfod bod gennym ffeil ddilys, ond canfuom hefyd ffyrdd y gallem ei gwella. Fe wnaethom droi’r set ddata o gwmpas fel bod yr eitemau data yn mynd yn llorweddol a’r blynyddoedd yn mynd yn fertigol. Fe wnaethom hefyd greu gwerth nwl i ddangos lle nad oedd y data ar gael. Roedd ymchwil sydyn ar Google yn ddigon inni ddarganfod sut i nodi celloedd gwag.

Fel sefydliad sector cyhoeddus yng Nghymru, mae’n ofynnol inni sicrhau bod y data ar gael yn ddwyieithog, ac felly fe wnaethom ei anfon at y cyfieithwyr i wneud yn siŵr fod pob term technegol yn hollol gywir gennym.

Cyhoeddi’r data

Pan ddaeth yn fater o gyhoeddi’r data, fe wnaethom benderfynu ei gyhoeddi fel rhan o’r blogbost yma ar flog Y Gyfnewidfa Arfer Da. Byddai’r set ddata yn edrych yn unig iawn ar lwyfan Data Agored ar hyn o bryd, ond y gobaith yw y gallwn nodi setiau data eraill y gallwn eu rhyddhau wrth symud ymlaen. Buom yn edrych ar lwyfannau posibl y gellid eu defnyddio, gan gynnwys dewisiadau ffynhonnell agored fel CKAN a DKAN (y byddai’r ddau ohonynt yn integreiddio gyda’n System Rheoli Cynnwys Drupal), yn ogystal â llwyfannau sy’n seiliedig yn y cwmwl fel Socrata. Fel sefydliad rydym yn symud i’r cwmwl pan fydd hynny’n gwneud synnwyr, ond efallai bod pethau y gallem eu dysgu oddi wrth Barth Arloesi Archwilio’r Alban, a sefydlwyd i alluogi eu staff i roi prawf ar feddalwedd a llwyfannau newydd mewn gofod sy’n cael ei reoleiddio’n ysgafn. Mae hyn yn rhoi’r cyfle i staff roi prawf ar ffyrdd newydd o weithio.

Fel y nodwyd yn ein gweminar ddiweddar ar Safonau Agored, rydym wedi dewis cyhoeddi’r data mewn CSV yn hytrach na ffurf berchnogol fel Excel. Mae hyn yn golygu y gall gael ei ddefnyddio gan amrywiaeth eang o feddalwedd, a, gobeithio, gan amrywiaeth mor eang o bobl â phosibl.

Bellach, ein cyfrifoldeb ni yw sicrhau bod modd canfod y data hwn drwy ei dagio’n effeithiol, a byddwn hefyd yn rhoi cyhoeddusrwydd i’r set ddata drwy’r rhwydweithiau yr ydym wedi eu hadeiladu drwy ein gwaith blaenorol ar Ddata Agored. Ein her nesaf yw ffeindio mas sut y defnyddir y data. Felly, os byddwch yn defnyddio’r set ddata, byddem wrth ein bodd i gael eich adborth ar y fformat ac i gael gwybod sut y gwnaethoch ei defnyddio.

Dysgu o Lywodraeth Cymru

Roedd Llywodraeth Cymru yn gymorth mawr drwy gydol fy ngwaith ar y Prosiect Archwilio sydd ar Flaen y Gad. Fe wnaethon nhw rannu pethau yr oeddent wedi eu dysgu o’u gwaith nhw, ac fe wnaethom hefyd fynychu cyfarfodydd gyda’n gilydd i ddysgu mwy am ddulliau Cyngor Caerdydd a Chyngor Sir Fynwy. Roedd yn ddiddorol iawn clywed bod staff Llywodraeth Cymru eu hunain yn defnyddio StatsCymru i rannu ac i gasglu data gan ei fod yn agored ac yn dryloyw. Mae hyn yn rhywbeth i ni feddwl amdano ar ein siwrne ein hunain – sut allwn ni wneud data yn fwy hygyrch ar gyfer rhanddeiliaid mewnol ac allanol.

Fe wnaethom ddefnyddio ymagwedd Llywodraeth Cymru tuag at Metadata fel templed ar gyfer ein gwaith ein hunain. Set o ddata yw Metadata sy’n disgrifio ac yn rhoi gwybodaeth am ddata arall, ac mae’n wirioneddol bwysig oherwydd ei bod yn rhoi cyd-destun o gwmpas y data sy’n cael ei rannu. Gellwch weld y Metadata ar waelod y neges hon ochr yn ochr â dolen gyswllt at y data ei hun.

Adborth

Mae eich adborth am ein dull yn bwysig iawn. Gan mai prawf cychwynnol yw hwn o sut y gallem wneud data yn agored ac yn barod i’w rannu, fe fyddwn yn defnyddio’ch adborth i ddylanwadu ar sut y gallai’r agenda yma symud ymlaen. Rydym yn awyddus iawn i edrych ar sut y gallwn wneud gwell defnydd o ddata er mwyn cynorthwyo gwasanaethau cyhoeddus i wella, a hefyd i fod yn gyson o ran ein ffordd ni o weithredu’n ddigidol. Mae Archwilydd Cyffredinol Cymru yn trafod galluogi arloesedd drwy risgiau sydd wedi eu rheoli’n dda o flaen pob un o’n digwyddiadau rhannu dysgu. Rydym yn bwriadu rhannu ein dysgu ni ein hunain fel y gall pobl ddysgu oddi wrth ein profiadau, hyd yn oed os maen nhw’n brofiadau gwael. Rydym o hyd yn dweud nad oes diben ailddyfeisio’r olwyn. Drwy weithio mewn ffordd agored a thryloyw, rydym yn gobeithio y gall sefydliadau adeiladu ar yr hyn yr ydym ni’n ei wneud fel y gallant rannu data mor effeithiol â phosibl er mwyn gwella’r gwasanaethau y maent yn eu darparu.

Set Data: Datganiadau Ariannol Llywodraeth Leol

Metadata

Teitl Data o Ddatganiadau Ariannol Llywodraeth Lleol 2008-09 i 2015-16
Diweddariad diwethaf 01/04/2017
Diweddariad nesaf Ni chaiff ei ddiweddaru rhagor.
Sefydliad cyhoeddi Swyddfa Archwilio Cymru
Tarddiad Datganiadau Ariannol Llywodraeth Lleol 2008-09 i 2015-16
Ebost gyswllt arfer.da@archwilio.cymru
Lefel isaf o dadelfeniad daearyddol Awdurdodau Lleol
Cwmpas daearyddol Awdurdodau Lleol
Ieithoedd Saesneg a Chymraeg
Trwyddedu data Gallwch ddefnyddio ac ail-ddefnyddio’r data hwn am ddim mewn unrhyw fformat neu fodd o dan termau trwydded Llywodraeth Agored – gweler http://www.nationalarchives.gov.uk/doc/open-government-licence

Geirfa

Newid ymddygiad ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus digidol gwell

Read this blog post in English

Mae’r Gyfnewidfa Arfer Da yn Swyddfa Archwilio Cymru yn cynnal seminar ar Gwella arweinyddiaeth a pherchenogaeth ddigidol. Mae Dyfrig Williams yn dangos sut y cafodd y gwaith ei ddatblygu yn y blogbost isod.

Cynhaliodd Cyfnewidfa Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru ddigwyddiad ar Ailddylunio gwasanaethau cyhoeddus: Pwysigrwydd strategol llwyfannau digidol y llynedd. O’n safbwynt ni, bu’n ddigwyddiad llwyddiannus iawn. Cawsom y sgorau boddhad uchaf erioed ar gyfer unrhyw seminar a gynhaliwyd gennym, a bu’n ffordd ddefnyddiol i’n siaradwyr hefyd gyfleu syniadau ynghylch sut roeddent yn datblygu eu harfer da. Dywedodd y Cynghorydd Barry Parsons wrthym fod y seminar wedi bod yn hynod o werthfawr iddo, ac yn sicr roeddwn i’n teimlo bod y gweithdy a gyflwynodd gyda Carl Haggerty yn ysgogi’r meddwl – i’r fath graddau fel fy mod o ganlyniad wedi blogio amdano.

Roedd y blogbostau ar y seminar yn rhai o’r rhai mwyaf poblogaidd rydym erioed wedi eu hysgrifennu. Gwnaethom hefyd brofi rhai ffyrdd newydd o weithio drwy ddatblygu personau gydag Y Lab i gael y proffil cywir o ran cynrychiolydd. Ar y cyfan, roedd hyn yn llwyddiannus am ein bod wedi llwyddo i ddenu staff a oedd am i’w gwasanaethau fod yn fwy ystwyth ac ymatebol i anghenion defnyddwyr; staff a oedd am weithio ar draws ffiniau gwasanaethau cyhoeddus; a staff sy’n meddwl y gall y dull digidol gael ei ddefnyddio i ddiwygio gwasanaethau cyhoeddus.

Fodd bynnag, ni wnaethom lwyddo’n llwyr i gyrraedd pob un o’r cynrychiolwyr roeddem am eu cyrraedd. Wrth gynllunio’r seminar sylweddolwyd bod bwlch rhwng pobl sydd â’r awdurdod efallai ond nid yr arbenigedd i alluogi gwasanaethau digidol, a’r rhai sydd â’r arbenigedd ond nid yr awdurdod. Roeddem yn gobeithio y byddai’r seminar yn gyfle i wneuthurwyr penderfyniadau gysylltu â’r bobl sy’n gwybod sut i drawsnewid yn ddigidol. Yn anffodus, nid oedd llawer o wneuthurwyr penderfyniadau yno.

Digidol fel galluogydd

Bydd digidol yn thema allweddol yn ein gwaith dros yr ychydig flynyddoedd nesaf, felly rydym wedi penderfynu rhoi cynnig ar rywbeth gwahanol ar gyfer yr ail seminar ddigidol. Rydym yn mynd i ddefnyddio dull ar sail asedau o weithio gyda’r sgiliau sydd gennym yn yr ystafell ac edrych i weld sut y gall y rhai sy’n bresennol gyflawni newid digidol yn eu sefydliadau.

Mae Paul Taylor o Bromford wedi ysgrifennu blogbost gwych ar sut y gall sefydliadau rwystro creadigrwydd cymunedol. Ynddo mae’n myfyrio ar sut y gall amgylcheddau sefydliadol sy’n rheoli rwystro cryfderau dinasyddion a chymunedol hefyd. Mae hyn yn cysylltu’n berffaith â’r meddylfryd a ddatblygwyd gennym.

Roedd y darnau cyntaf o waith a wnes i pan ymunais â Swyddfa Archwilio Cymru yn ymwneud â thema rheoli asedau. Rwy’n cofio meddwl ei fod yn bwnc gwirioneddol ddiflas, ond mewn gwirionedd roedd yn gyflwyniad perffaith i athroniaeth y Gyfnewidfa Arfer Da. Gwnaeth fy nghydweithiwr Ena Lloyd wneud i mi feddwl yn hollol wahanol am yr holl beth – doedden ni ddim yn chwilio am adeiladau a oedd yn cynnwys y dechnoleg ddiweddaraf, ond yn hytrach roeddem yn chwilio am adeiladau a oedd yn gwneud gwasanaethau cyhoeddus a chymunedau yn well. Roeddem yn edrych am ganlyniadau gwell i bobl, nid ystadegau. Rwy’n cofio mwynhau ein seminar ar Reoli Cyfleusterau yn fawr, sef rhywbeth na fyddwn wedi credu a fyddai’n bosibl rai misoedd yn gynt. Trefnais i Charlotte Lythgoe o Ganolfan Mileniwm Cymru ddod i gynnal gweithdy lle yr edrychodd ar symud y tu hwnt i ddulliau steil yn lle sylwedd a chyflawni newid go iawn.

Llun o adeilad mawr gyda tybinau gwynt ar y to. Mae croes goch wedi'i tynnu trwyddo. Mae'n sleid o gyflwyniad Charlotte Lythgoe am mynd tu hwnt i "Eco Bling"

Sleid o gyflwyniad Charlotte Lythgoe am mynd tu hwnt i “Eco Bling”

Rydym yn ystyried cynnwys y meddylfryd hwn yn ein seminar ddigidol. Byddwn yn ystyried sut y gall digidol alluogi gwasanaethau cyhoeddus gwell, yn hytrach na meddwl amdano fel diben ynddo’i hun ac ohono’i hun. Byddwn yn ystyried rhoi’r wybodaeth a’r adnoddau i’r rhai sy’n ceisio gwireddu newid er mwyn sicrhau bod eu sefydliadau yn addas at y diben yn yr unfed ganrif ar hugain.

Bydd Kelly Doonan o Gyngor Sir Dyfnaint yn edrych ar rai o’r prosiectau digidol y bu’n gweithio arnynt yn y cyngor a sut y nododd ac y gweithiodd gyda’r grym a oedd ganddi i wneud i bethau newid. Byddaf yn rhannu’r hyn a ddysgwyd o brosiect Archwilio Sydd ar Flaen y Gad gan Swyddfa Archwilio a ddatblygwyd i osgoi biwrocratiaeth sefydliadol draddodiadol a strwythurau pŵer. Byddwn hefyd yn clywed gan Theo Blackwell o Gyngor Camden ynghylch sut maent yn newid gwasanaethau i’w gwneud yn fwy effeithiol ac effeithlon.

Mae’r Gyfnewidfa Arfer Da yn gweithio ar ein hastudiaeth genedlaethol gyntaf eleni, sy’n canolbwyntio ar newid ymddygiad. Yn y sesiwn olaf bydd Chris Bolton yn arwain trafodaeth ar sut y gall y rhai sy’n bresennol ystyried newid ymddygiad a gweithredu dull o feddwl yn ddigidol yn eu sefydliadau.

Adborth

Fel y dangoswyd uchod, rydym yn brosiect iteraidd sy’n adeiladu ar ein dysgu wrth i ni symud ymlaen. Mae’r gwaith o ddatblygu’r seminar hon wedi cael ei seilio i raddau helaeth ar ganlyniad ein gwaith blaenorol. Yn debyg i’r digwyddiad ei hun, rydym yn waith ar droed, yn ystyried bob amser sut i ddatblygu’r ffordd rydym yn gweithio er mwyn diwallu anghenion ein rhanddeiliaid, ac yn bwysicaf oll, bobl Cymru yn y ffordd orau. Mae’r digwyddiad hwn ond yn digwydd oherwydd y safbwyntiau a’r syniadau a gawsom. Os oes gennych unrhyw syniadau ar sut y gallwn wella ein gwaith ar y thema hon neu unrhyw thema arall, hoffem glywed gennych.

Rhaglen waith y Gyfnewidfa Arfer Da: Beth ydyw?

Read this blog post in English

Dros y blynyddoedd diwethaf, mae’r Tîm Arfer Da yn Swyddfa Archwilio Cymru wedi cynnal cyfres o seminarau a gweminarau i gefnogi diwygio gwasanaethau cyhoeddus. Isod mae Ena Lloyd a Bethan Smith yn edrych ar ein rhaglen o ddigwyddiadau ar gyfer y flwyddyn hon.

Panel o siaradwyr o flaen mynychwyr mewn ein seminar digidol

Sesiwn lawn y Seminar Dysgu ar y Cyd Digidol y llynedd

Creodd Swyddfa Archwilio Cymru y Tîm Arfer Da er mwyn dod â syniadau a dulliau ynghyd er mwyn helpu gwasanaethau cyhoeddus i wella. Ar y dechrau, roeddem yn cael ambell olwg gellweirus! Nid yw’n rhywbeth y byddech yn ei gysylltu’n naturiol â Swyddfa Archwilio, sbo. Ond wedyn, nid pob Swyddfa Archwilio sydd ag Archwilydd Cyffredinol sy’n teimlo mor frwdfrydig dros helpu gwasanaethau cyhoeddus i wella. Un felly yw Huw Vaughan Thomas. Mae’n rhoi lle ‘diogel i fethu’ i ni ymchwilio, ymgysylltu, dysgu oddi wrth eraill a rhannu gwybodaeth, syniadau a dulliau mewn amrywiaeth o ffyrdd. Pa un a yw’n seminar, yn weminar, yn flog, yn fideos, yn Twitter, neu’n hen negeseuon e-bost!

Allwch chi ddim helpu ond eisiau gwneud ymdrech ychwanegol pan roddir y fath ymddiriedaeth a lle i chi, a pham na fyddech chi.

Yr hyn rydym wedi’i ddysgu dros y blynyddoedd diwethaf yw ein mantra Arfer Da, sef:

  • Nid ydym yn cefnogi meddylfryd un ateb i bawb
  • Yn yr un modd, nid ydym yn credu mewn ailddyfeisio’r olwyn
  • Credwn mewn addasu nid mabwysiadu; a defnyddio ein safle breintiedig iawn yn Swyddfa Archwilio Cymru er mwyn dod â chydweithwyr ynghyd o’r sector cyhoeddus, y trydydd sector a, lle y bo’n briodol, y sector preifat

Sut mae’r rhaglen yn cael ei llunio?

Yn aml gofynnir i ni sut rydym yn penderfynu ar y pynciau sydd yn ein rhaglen. Ein hateb cyntaf yw Cynllun Strategol Swyddfa Arwchilio Cymru o ran ein blaenoriaethau allweddol. Felly synnwch chi ddim gweld Digidol, Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol a Chau Cyfrifon Llywodraeth Leol yn Gynnar yn rhan o’r rhaglen. Hefyd, mae’n rhaid i’r pynciau weithio ar draws gwasanaethau cyhoeddus a, lle y gallwn, mewn partneriaeth ag o leiaf un sefydliad arall. Gorau po fwyaf y partneriaid. Yna, rydym yn mesur ymatebion gan ein cydweithwyr mewnol, yn ogystal â llawer o bobl sy’n cynrychioli, yn dylunio ac yn cyflwyno gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru. Mewn gwirionedd, mae rhestr y bobl rydym yn sgwrsio â nhw’n rhithwir neu wyneb yn wyneb yn mynd yn hwy bob blwyddyn! Rydym yn cwrdd â rhai siaradwyr a chynrychiolwyr gwych sy’n ein syfrdanu o ran yr hyn y maent yn ei wneud. Os oes gennych syniadau am bynciau yr hoffech iddynt fod yn ein rhaglen, cofiwch gysylltu!

Beth yw cynnwys y rhaglen eleni?

Yn y rhaglen eleni, os oes un thema sy’n sail i’r mwyafrif o ddigwyddiadau, Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yw honno.

Dyma trosolwg o’r rhaglen. Rydym wedi defnyddio teitlau gweithio er mwyn rhoi blas i chi ar gynnwys y seminar. Fodd bynnag, ar ôl i ni weithio gyda phartneriaid i benderfynu beth yw’r ffocws, gellir gweld y manylion terfynol yma.

Ond diwedd y gân, ein prawf litmws fel petai, yw barn cydweithwyr gwasanaethau cyhoeddus. Ar ddiwedd pob seminar, gofynnwn am 5 munud o amser y cynrychiolydd i lenwi ffurflen ‘Galw am Weithredu’. Mae dros 1,000 o gynrychiolwyr yn mynd i’n digwyddiadau dros flwyddyn, felly mae’n ffynhonnell adborth gyfoethog. Rydym bob amser yn pwysleisio pa mor bwysig yw hi bod cynrychiolwyr yn llenwi’r ffurflenni hyn. Yn ogystal â rhoi adborth ar y digwyddiad i ni, rydym yn clywed am yr hyn mae’r cynrychiolwyr wedi’i ddysgu a’r hyn yr hoffent i ni neu sefydliadau eraill ei ddatblygu. Mae’r adborth a gawn hefyd yn helpu i lywio ein rhaglen.

Mae ein digwyddiadau’n rhad ac am ddim i bob sefydliad yn y sector cyhoeddus a’r trydydd sector yng Nghymru. Y cyfan y gofynnwn amdano’n gyfnewid yw i chi ddod i’n digwyddiadau’n llawn syniadau, atebion ac unrhyw broblemau neu heriau sy’n ymwneud â phwnc y digwyddiad. Gelwir ein digwyddiadau’n ‘seminarau dysgu ar y cyd’ sy’n dweud y cyfan – rydym wir am i gynrychiolwyr rannu a dysgu cymaint ag y gallant, a mynd â chymaint o wybodaeth ddefnyddiol o’r digwyddiad ag y bo modd.

I’r rhai sydd wedi bod i’n digwyddiadau o’r blaen, rwy’n siŵr y byddant yn dweud ei fod yn fore gorlawn ac nid ymddiheurwn am hynny. Mae ein digwyddiadau wedi’u cynllunio’n bwrpasol er mwyn rhoi cymaint o wybodaeth a chysylltiadau i’r cynrychiolwyr ag y bo modd, er mwyn iddynt barhau â sgyrsiau wedi’r digwyddiad.

Bob blwyddyn, mae’n debyg bod galw cynyddol ar ein digwyddiadau, sy’n wych. Mae’n golygu bod gwasanaethau cyhoeddus yn awyddus iawn i gydweithio a rhannu syniadau a dulliau. Mae gennym gyllideb fach ar gyfer ein digwyddiadau ac, er eu bod am ddim i wasanaethau cyhoeddus, mae’n hollbwysig eich bod yn rhoi gwybod i ni os na allwch ddod mwyach cyn diwrnod y digwyddiad gan fod rhestr wrth gefn ar gyfer ein digwyddiadau yn aml. Rydym yn deall mai pwysau gwaith sy’n cael y flaenoriaeth, ond byddem yn ddiolchgar iawn am rybudd ymlaen llaw fel y gallwn roi eich lle i rywun arall.

Heblaw am ddigwyddiadau, ym mha ffyrdd eraill ydych chi’n rhannu gwybodaeth?

Rydym yn deall pwysigrwydd rhannu gwybodaeth mewn amrywiaeth o ffyrdd. Er y gall seminarau weithio i un person, gall fideos neu flogiau weithio’n well i rywun arall. O gofio hynny, dyma restr o’n sianeli gwybodaeth amrywiol:

Rydym yn rhannu manylion seminarau/gweminarau ar ein gwefan – felly cadwch lygad amdanynt – neu os ydych am i ni ychwanegu eich manylion chi at ein rhestri postio i gael gwybod am yr holl ddigwyddiadau neu rai ohonynt, e-bostiwch arfer.da@archwilio.cymru.

Bod yn agored yn ddiofyn

Sut allai swyddfa archwilio agor ei systemau fel bod gwybodaeth yn agored yn ddiofyn? Siaradodd Dyfrig Williams â Tom Haslam am ddull gweithredu Swyddfa Archwiliwr Cyffredinol Seland Newydd.

Logo Swyddfa Archwiliwr Cyffredinol Seland Newydd

Rwy’n gweithio ar brototeip Data Agored fel rhan o brosiect Archwilio Sydd ar Flaen y Gad Swyddfa Archwilio Cymru. Yn ystod y gwaith yma fe ddywedodd cydweithwyr i mi y gallem wella ein ffordd o drin data. Ond nid trwy casglu data newydd o reidrwydd – dywedodd y rhan fwyaf o’m cydweithwyr mai’r mater pwysicaf iddyn nhw oedd meithrin ymwybyddiaeth well am y data sydd gan y swyddfa yn barod, a gallu cael gafael ar y data hynny mewn ffordd rhwydd.

Mae gan ein sefydliad ddau ymarfer arbenigol – archwilio ariannol ac archwilio perfformiad. Mae’r rhaniad hwn yn hwyluso arbenigedd, fel bod gennym gydweithwyr sy’n hynod wybodus yn eu meysydd arbenigedd. Fodd bynnag, mae hyn hefyd yn golygu bod rhaid i ni weithio’n galed i chwalu seilos sefydliadol, sydd weithiau’n cael eu hatgyfnerthu gan y systemau sydd gennym ar waith.

Mae diogelu data yn nodwedd bwysig o’r ffordd rydym wedi gosod ein systemau gwybodaeth. Mae ffolderi rhwydwaith wedi’u diogelu. Dim ond timau a phersonél penodol sy’n gallu cael mynediad atynt, sy’n golygu bod y data sydd ynddynt yn gaeedig i bobl eraill yn ddiofyn. Mae ein system SharePoint hefyd wedi’i gosod mewn ffordd debyg ac nid yw’r swyddogaeth chwilio cystal ag y gallai fod. Mae hyn i gyd yn golygu eich bod yn annhebygol o ddod o hyd i ddata oni bai eich bod chi’n gwybod yn union ble mae fe.

Dysgu gan swyddfeydd archwilio eraill

Fe wnes i sôn am gydweithiwr o’r enw Tom Haslam yn fy mlogbost diwethaf ar waith Swyddfa Archwilio Queensland. Mae Tom wedi gweithio yn Swyddfa’r Archwilydd Cyffredinol yn Wellington, Seland Newydd. Nododd ei swyddfa nhw problemau tebyg i’r rhai sydd gennym o ran y ffordd roeddent yn trefnu ac yn dal eu data.

I fynd i’r afael â hyn, rhoddodd y Swyddfa system wybodaeth newydd ar waith sy’n seiliedig ar SharePoint, ac i ategu hyn gwnaethant sefydlu grwpiau peilot traws-swyddfa o’r enw ‘iShare’. Roedd y grwpiau hyn yn seiliedig ar bynciau swyddogaethol trawsbynciol (er enghraifft yr iShare Trafnidiaeth) gyda’r nod o helpu i chwalu seilos sefydliadol a hyrwyddo dull gweithredu un tîm ar gyfer y swyddfa gyfan.

Roedd mabwysiadu’r system wybodaeth newydd yn gyfle i’r Swyddfa drafod rhinweddau o systemau gwybodaeth sy’n agored neu’n gaeedig yn ddiofyn. Trafodwyd hyn ym mhob rhan o’r swyddfa mewn sawl cyfrwng.

Ar y cyfan, roedd y system wybodaeth flaenorol yn annog dull gweithredu lle’r oedd gwybodaeth yn ‘gaeedig nes ei bod yn agored’. Ond yr ymdeimlad cyffredinol oedd y gallai data caeedig rwystro’r Swyddfa rhag gwneud y gorau o’r wybodaeth a ddelir ganddi. Tueddiad naturiol pob archwilydd yw bod yn ofalus, felly o dan ddull gweithredu lle mae gwybodaeth yn ‘gaeedig oni bai ei bod yn agored’, gellid ystyried bod gwneud gwybodaeth yn ‘agored’ yn risg y byddai’n well ei hosgoi, hyd yn oed os nad oes cyfiawnhad dros wneud hyn. Yn ymarferol, mae gwneud gwybodaeth yn gaeedig yn golygu bod angen gosod hawliau mynediad a chaniatâd amrywiol. Gall hyn ynddo’i hun fod yn rhwystr rhag rhannu data.

Fe wnaeth Swyddfa’r Archwilydd Cyffredinol strwythuro ei system wybodaeth newydd fel bod gwybodaeth yn ‘agored oni bai ei bod yn gaeedig’, gyda metadata er mwyn helpu staff i ddod o hyd i’r hyn y maent yn chwilio amdano. Roedd y dull gweithredu hwn yn hwyluso rhannu data, gan annog staff i feddwl am sut y gallent ychwanegu gwerth drwy gydgysylltu gwybodaeth. Roedd gosodiad diofyn lle bo gwybodaeth yn ‘agored oni bai ei bod yn gaeedig’ yn gwneud i staff ystyried yn fwy gofalus y rhesymau dros gau mynediad, er enghraifft deunydd ag iddo oblygiadau o ran diogelwch gwladol neu wybodaeth bersonol adnabyddadwy.

Roedd y system Technoleg Gwybodaeth yn rhedeg yn fwy dibynadwy gan ei fod wedi’i ffurfweddu’n fwy taclus heb ganiatadau a chyfyngiadau diddiwedd. Fe wnaeth dibynadwyedd gwell y system SharePoint newydd arwain at arbedion amser a chynnydd yn hyder y staff a’u boddhad â Thechnoleg Gwybodaeth. Gwnaeth y cynlluniau peilot iShare annog aelodau’r grwpiau i chwilio am gyfleoedd i gydweithio a rhannu gwybodaeth.

Wrth i’r cynlluniau peilot hyn fynd yn eu blaen, ac wrth i’r swyddfa ehangach gael gwybod am eu llwyddiannau, gwnaethant annog agwedd fwy agored o fewn y timau – roedd pobl yn gallu gweld bod modd rhannu data a chydweithio heb i bopeth fynd o chwith.

Roedd Tom hefyd yn meddwl bod ymddiriedaeth yn ffactor. Mae ymdrin â gwybodaeth sensitif am gleientiaid yn rhan o waith bob dydd archwilydd. Felly, roedd gwneud data yn agored yn arwydd clir bod y Swyddfa yn amgylchedd ymddiriedaeth uchel.

Fodd bynnag, mae newid yn daith ac mae’r Swyddfa yn ategu hyn o’i phrofiad ei hun. Mae’n parhau i annog ac anelu at amgylchedd lle bo gwybodaeth yn agored nes ei bod yn gaeedig. Ond nid yw pethau wedi bod yn hollol ddidrafferth ers i’r system wybodaeth newydd gael ei chyflwyno. Mae rhai aelodau o staff wedi croesawu’r cyfle i rannu gwybodaeth yn agored. Mae rhai eraill wedi bod yn fwy petrusgar ynglŷn â rhannu mwy o wybodaeth, neu maent yn dal i weithredu yn yr un ffordd ag o’r blaen a heb newid i fod yn fwy agored. Mae wedi bod yn ofynnol i’r Swyddfa hyrwyddo ac atgyfnerthu’r dull gweithredu newydd o bryd i’w gilydd. Mae’n cydnabod na fydd newid o’r maint hwn yn digwydd dros nos na heb ymdrech barhaus. Ond mae’r diben – sef defnyddio gwybodaeth gyfunol i ddylanwadu ar welliant a gwella atebolrwydd – yn cyfiawnhau’r ymdrech.

Sut mae hyn yn cyd-fynd â gwaith y Gyfnewidfa Arfer Da

Mae gwaith y Gyfnewidfa Arfer Da ar rannu data yn effeithiol yn dangos bod hyn yn dibynnu ar yr egwyddor o fabwysiadu camau cymesur wrth ddiogelu data.

Mewn blog blaenorol fe wnes i ceisio weld os oedd rhannu data yn rhwystr rhag gwella gwasanaethau cyhoeddus, ac ynddo fe wnes i grybwyll y Comisiynydd Gwybodaeth. Dywedodd ef fod pobl eisiau i’w data personol weithio iddyn nhw, a’u bod nhw’n disgwyl i sefydliadau rannu eu data personol lle bo angen er mwyn iddynt darparu’r gwasanaethau maen nhw eisiau. Dywedodd hefyd fod pobl yn disgwyl i gymdeithas ddefnyddio ei hadnoddau gwybodaeth i atal trosedd a thwyll a chadw dinasyddion yn ddiogel. Mae’n sicr yn werth gwylio Anne Jones, Comisiynydd Gwybodaeth Cynorthwyol Cymru, yn amlinellu sut y gellir rhannu data yn effeithiol.

Bydd y Rheoliad Diogelu Data Cyffredinol sydd ar ddod yn tynhau’r trefniadau diogelu data i raddau, ond mae fe hefyd yn gyfle i ailystyried sut y gallwn rannu data yn effeithiol. Yn benodol, sut rydym yn sicrhau bod archwilwyr yn ddigon hyderus i wneud y gorau o waith casglu a rhannu data.

Rwyf wedi blogio’n flaenorol am ein digwyddiad ymddiriedaeth staff, lle y clywsom fod ymddiriedaeth yn hanfodol er mwyn i wasanaethau cyhoeddus allu cymryd risgiau sydd wedi’u rheoli’n dda, arloesi a darparu gwasanaethau cyhoeddus sydd wir yn addas ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain.

Mae Tom yn arwain prosiect ar wahân o fewn Swyddfa Archwilio Cymru i edrych ar y ffordd rydym yn defnyddio ein systemau gwybodaeth gan gynnwys SharePoint. Un opsiwn rydym yn ei ystyried yw defnyddio SharePoint Online, a fyddai’n ei gwneud yn haws i ni ddatblygu maes y gallai cyrff allanol a phartneriaid gael mynediad ato – porth. Mae blogbost Leigh Dodds yn rhoi trosolwg da o’r hyn y gallai porth ei gynnwys.

Byddai porth yn ein galluogi i rannu data â chyrff a archwilir a phartneriaid yn fwy effeithiol. Rydym wedi profi’r cysyniad hwn gyda phorth prototeip sy’n seiliedig ar SharePoint ar gyfer rhai o’n cydweithwyr ym maes iechyd. Bydd yr hyn a ddysgir drwy hyn yn bwydo’n ôl i brosiect Tom.

A’r prif beth y mae gweithio ar brosiect Archwilio Arloesol wedi’i ddysgu i mi yw mai dulliau gweithredu cydgysylltiedig a chydweithredol yw’r ffordd orau o sicrhau ein bod yn ychwanegu gwerth gwirioneddol at y gwaith a wnawn.

Mynd i’r afael â data ar gyfer archwilio sydd ar flaen y gad

Sut mae Swyddfa Archwilio Cymru yn sicrhau ein bod ni’n archwilio mewn modd sy’n addas ar gyfer y dyfodol? Mae Dyfrig Williams wedi blogio ar ei waith gyda phrosiect Archwilio Sydd ar Flaen y Gad.

Rydw i wedi bod yn gweithio ar brosiect Archwilio Sydd ar Flaen y Gad dros y misoedd diwethaf, sy’n edrych ar sut y gall Swyddfa Archwilio Cymru herio ein defnydd presennol o ddata a thechnoleg a‘r rhagdybiaethau rydyn ni’n cymryd yn ganiataol. Rydym yn meddwl yn radical am sut y gallem ddefnyddio technoleg newydd i drawsnewid y ffordd ni’n gweithio.

Mae fe wedi bod yn ddarn o waith gwych ble rydym yn rhoi meddylfryd radical ar waith. Mae’r prosiect yn cael ei arwain gan fy nghydweithiwr Steve Lisle, sy’n adrodd yn uniongyrchol i Archwilydd Cyffredinol Cymru. Mae hyn wedi golygu ein bod ni wedi symud i ffwrdd o hierarchaeth i mewn i strwythur sy’n lot fwy gwastad. Rydyn ni hefyd wedi bod yn canolbwyntio ar ganlyniadau – rydym wedi bod yn profi a phrototeipio wrth i ni fynd ymlaen fel ein bod ni’n rheoli risgiau yn effeithiol ac yn dysgu o fethiant.

Rydw i wedi bod yn gweithio ar sut mae Swyddfa Archwilio Cymru yn cael data i roi gwybodaeth ddyfnach a mewnwelediad gwell i ni.

Aeddfedrwydd data

data_maturityRoedd yn ddefnyddiol meddwl am Aeddfedrwydd Data wrth wneud y gwaith yma. Aeddfedrwydd Data yw’r siwrne tuag at wella a chynyddu ein defnydd o ddata. Mae Data Orchard yn defnyddio’r model yma (ac rydw i wedi’i ddwyn o Ben Proctor) o gamau yn natblygiad sefydliad:

  1. Casglu data mewn ffordd ad-hoc yn rhai meysydd
  2. Tynnu data at ei gilydd yn ganolog
  3. Dechrau i ddefnyddio data sydd yn edrych yn ôl
  4. Defnyddio data mewn amser real i reoli’r mudiad a symud adnoddau yn gyflym
  5. Modelu’r dyfodol cyn gwneud penderfyniadau er mwyn ein galluogi ni i wneud penderfyniadau gwell
  6. Modelu’r dyfodol y mae’r sefydliad eisiau ac edrych yn ôl i ddeall yr hyn sydd rhaid digwydd er mwyn cyflawni’r dyfodol hynny

Mae hyn yn sicr yn siwrne i ni fel sefydliad, ond mae’r model wedi helpu i lywio fy ffordd i o feddwl. Mae fe wedi helpu mi i feddwl am sut rydyn ni’n cyrraedd pwynt 6, lle rydyn ni’n modelu’r dyfodol mae’r sefydliad yn gweithio tuag ato, a sicrhau bod y pethau rwy’n gweithio arno yn ein rhoi ni ar y llwybr cywir ymhell ar ôl i’r prosiect yma gorffen.

Fy mhrototeipiau

Rydw i wedi bod yn gweithio ar ddau brawf gwahanol o fewn y maes yma. Mae’r cyntaf ar Ddata Agored, sydd wedi bod yn fwy heriol na’r disgwyl achos bod Swyddfa Archwilio Cymru yn ddefnyddiwr eilaidd o ddata. Mae hyn yn golygu ein bod ni’n defnyddio data a gesglir gan eraill, felly nid oes gennym yr hawl i rannu’r data bob tro. Serch hyn, rydw i wedi llwyddo i ddod o hyd i ddata defnyddiol, felly fy ngham nesaf i yw rhoi’r data yma mas yn y byd mawr ac edrych ar yr heriau o amgylch sut y gallwn ni sicrhau bod y data mor ddefnyddiol â phosib.

Rydw i wedi bod yn rhoi egwyddorion y Gyfnewidfa Arfer Da ar waith drwy ymweld â sefydliadau eraill i ddysgu am beth maen nhw wedi gwneud eisoes, achos does dim pwynt dechrau o’r dechrau. Rydw i hefyd wedi bod yn meddwl am sut rydyn ni’n addasu yn hytrach na mabwysiadu eu gwaith ar gyfer anghenion ein mudiad, achos wedi’r cyfan, nid yw ‘dull un maint i bawb’ byth yn gweithio.

Rydw i wedi blogio o’r blaen am pam mae angen i’r sector cyhoeddus i ddechrau meddwl amdano Ddata Agored, ac fe wnaethon ni cynnal Google Hangout i edrych ar pam mae’n bwnc pwysig. Mae Hendrik Grothius wedi ysgrifennu blogbost gwych ar sut y gall sefydliadau ddechrau i gyhoeddi Data Agored, ac mae’n fan cychwyn gwych i mi wrth i mi fynd i’r afael â’r heriau.

Mae fy ail ddarn o waith i wedi bod yn edrych ar sut rydyn ni’n galluogi ein staff i wneud defnydd gwell o ddata, a thrwy hynny leihau’r baich archwilio. Rwy’n edrych ar sut y gallwn ddwyn ynghyd ddata o gyrff cyhoeddus mewn ffordd sy’n ei gwneud yn hawdd i’w cyrchu, mewn ffordd sy’n agored i bawb, sy’n rhoi syniad gwell i ni ar berfformiad y sector cyhoeddus yng Nghymru, ac sydd gyda chymaryddion rhyngwladol. Rydw i wedi bod yn siarad â’n staff er mwyn i mi ddeall pa fath o ddull byddai’n ddefnyddiol iddynt. Rydw i wedi datblygu personas er mwyn llywio ein gwaith yn y maes hwn, ac fe fyddant yn siapio’r cam nesaf o’r gwaith a sicrhau bod fy rhan i o’r adroddiad terfynol yn canolbwyntio ar anghenion defnyddwyr.

Iteriad

Byddaf yn ysgrifennu blogbostau yn y dyfodol agos i rannu fy ymagweddau, beth rydw i wedi dysgu a beth y gallwn wneud yn wahanol y tro nesaf. Rydym yn iteru i weld beth rydym yn dysgu o bob datblygiad a sut y gallwn adeiladu arno wrth symud ymlaen. Os nad ydynt yn gweithio, byddwn yn edrych i ddysgu o fethiant a gweld sut all y sefydliad cymryd ymagwedd wahanol yn y dyfodol.

Yn holl seminarau’r Gyfnewidfa Arfer Da rydym yn clywed na all gwasanaethau cyhoeddus parhau i weithio yn yr un modd mewn cyfnod anodd. Mae fe wedi bod yn wych i weithio ar brosiect ymarferol yn Swyddfa Archwilio Cymru sy’n mynd i’r afael â’r heriau hynny.

Pwysigrwydd strategol llwyfannau digidol: cynhadledd am newid diwylliant

Beth oedd y negeseuon allweddol o’n digwyddiadau diweddar ar ddigidol? Isod mae Kelly Doonan o Gyngor Sir Dyfnaint yn adlewyrchu ar y prif bwyntiau dysgu mae hi’n cymryd i ffwrdd.

Llun o swigen siarad sy'n cysylltu pobl â chymylau, lluniau a dogfennau

Ar 13 Medi mynychais ddigwyddiad a drefnwyd gan Gyfnewidfa Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru o’r enw Ailgynllunio gwasanaethau cyhoeddus: Pwysigrwydd strategol llwyfannau digidol. Er i mi gyfeirio ato fel cynhadledd at ddibenion cyseinedd teitl yn Saesneg, seminar ydoedd mewn gwirionedd gyda gweithdai rhyngweithiol – gyda bwyd arbennig o flasus – a gafodd ei gynnal yn Stadiwm SWALEC yng nghanol Caerdydd.

Dyma fy marn am y digwyddiad a’r chwe neges allweddol a arhosodd yn y cof, sydd, fel mae’r teitl yn ei awgrymu, â dim i’w wneud â llwyfannau digidol mewn gwirionedd…

1. Mae digidol yn golygu pethau gwahanol i wahanol bobl… rhaid i ni gael dealltwriaeth glir o’r hyn mae’n ei olygu i ni

Dechreuodd y digwyddiad gydag anerchiad gan yr Archwilydd Cyffredinol, Huw Vaughan Thomas. Yn ei anerchiad nododd; yn gwbl gywir: “Mae digidol yn golygu pethau gwahanol i wahanol bobl.”

Mae hyn yn wir ac rwy’n credu bod hyn yn broblem enfawr. Pan mae’n dweud bod angen dealltwriaeth glir arnom o’r hyn y mae’n ei olygu i ‘ni’ credaf fod angen un diffiniad clir arnom y mae pawb yn ei ddeall. Dyma’r unig ffordd y gallwn gael sgyrsiau cyson a gwneud penderfyniadau cyson.

Mae Cyngor Fwrdeistref Metropolitanaidd Rotherham newydd ryddhau ei strategaeth ddigidol newydd (fel PDF) sy’n egluro bod ‘llwyfannau digidol’ yn arwain taith Rotherham i fod yn awdurdod modern. Mae’n cysylltu â strategaethau llwyfannau digidol iechyd lleol, ond ymddangos nad yw’n cysylltu â newid diwylliant ehangach na strategaeth ailgynllunio gwasanaeth. A yw digidol yn golygu’r un peth i CBF Rotherham ag y mae i SAC neu i Gyngor Sir Dyfnaint? A allwn gydweithio’n effeithiol os nad oes gennym ddiffiniad cytûn?

2. Nid ystyr llwyfannau digidol yw gwneud yr un gwaith, ond yn ddigidol

Aiff Huw Vaughan Thomas ymlaen i egluro: “Nid ystyr digidol yw gwneud yr un gwaith, ond yn ddigidol.”

Sydd yn dechrau ein symud tuag at ddiffiniad o ddigidol, ac yn awgrymu ein bod yn dechrau trafod newid diwylliant a thrawsnewid gwasanaeth, ac nid creu strategaeth ddigidol newydd.

3. Mae camgymeriadau’n anochel; rhaid i ni beidio â chilio rhag hynny

Hefyd o anerchiad Huw Vaughan Thomas. Dyma un diddorol. Petai synnwyr cyffredin yn rhywbeth go iawn mae’r datganiad hwn yn teimlo fel y byddai’n enghraifft glasurol. Wrth gwrs bod pobl yn gwneud camgymeriadau; mae’n un o’r nodweddion sy’n ein diffinio a sut rydym yn gwybod nad peiriannau ydym does bosibl? Ac eto, mae’n teimlo’n rhyfeddol o radical cael archwilydd yn sefyll i fyny ac yn dweud hyn. Mae hefyd yn teimlo’n hynod gadarnhaol a (gobeithio) yn rhyddhaol.

Rhaid i ni symud i ffwrdd oddi wrth ddiwylliant sy’n tybio y gellir ‘polisïa’ pob camgymeriadau rhag eu bod yn digwydd petawn ni ond yn llunio polisïau digon caled. Yn hytrach, rhaid i ni annog myfyrio, dysgu a chyfrifoldeb unigol. Yn ôl i newid diwylliant eto.

Ar ôl anerchiad yr Archwilydd Cyffredinol mae yna sesiwn holi ac ateb gyflym gyda’r panel. Caiff y cwestiynau cyntaf eu paratoi gan y trefnwyr, ond daw’r gweddill o blith y gynulleidfa – mae’n ddull o weithredu gwych i gael pobl i gymryd rhan ac mae’n gweithio’n dda iawn.

4. Ni allwn ‘weithredu’n ddigidol’ nes ein bod yn deall beth sydd ei angen ar ddinasyddion mewn gwirionedd

Mae fy null diseremoni o gymryd nodiadau’n golygu nad wyf wir yn gwybod pa aelod o’r panel ddwedodd hyn, ond roedd yn un ohonynt yn sicr.

Caf e-bost bob yn ail diwrnod gan gwmni datblygu meddalwedd yn dweud wrthyf sut mae eu porth cwsmer yn mynd i chwyldroi systemau swyddfa gefn ac arbed arian. Mae ganddynt hyd yn oed fideo geirda cwsmer crand sy’n cynnwys rheolwr TG awdurdod lleol yn egluro sut mae’r trawsnewid digidol hwn wedi arbed cymaint o arian iddo ac wedi tacluso ei holl systemau swyddfa gefn, a does neb byth yn crybwyll anghenion defnyddwyr.

Ni allwn roi adnoddau digidol ar waith nes ein bod yn gwybod bod eu hangen arnom a’u bod yn datrys y broblem gywir – a gallwn ond gwneud hyn os ydym yn siarad â’n dinasyddion? Yn ddiau gallwn ond gwneud hynny os ydym yn cyfleu ein diben yn glir a’n bod yn deall pam ein bod yn gwneud unrhyw beth o gwbl? Beth sydd ei angen arnom yw newid diwylliant a dull gweithredu gwahanol ar gyfer deall ein dinasyddion.

5. Nid problemau technoleg yw’r rhain… galluogydd yw llwyfan digidol. Ni fydd prynu llwyth o iPads yn newid eich diwylliant.

Dyfyniad hynod glir gan yr Athro Tom Crick yn ei weithdy Gweithlu digidol gymwys, digiol alluog. I mi mae’r sesiwn hon yn codi rhai cwestiynau gwirioneddol ddiddorol am alluoedd digidol.

  • A oes yna safon ddigidol sylfaenol y mae angen i’n gweithlu ei chyrraedd?
  • Os oes, oni ddylai fod yn rhan o’n disgrifiadau swydd?
  • A oes gennym hierarchaeth o allu digidol yn ein gweithlu gydag ‘elît’ digidol sydd â llawer o sgiliau ac sy’n gweithio mewn ffyrdd tra gwahanol i’r gweddill sydd y tu ôl iddynt?
  • Sut ydym yn gwneud yn siŵr bod staff yn dysgu sgiliau digidol newydd yn hytrach na dysgu sut i ddefnyddio darnau o feddalwedd patent ar wahân?
  • A oes gennym uwch arweinwyr sy’n gwybod digon am lwyfannau digidol i wneud y math yma o benderfyniadau?
  • A oes angen haciwr cymwynasgar ar bob sefydliad ar y prif fwrdd, sy’n meddu ar rym go iawn?

Sy’n golygu mae’n debyg bod angen i ni edrych ar newid ein diwylliant o ran hyfforddiant staff a recriwtio.

Hefyd yn y gweithdy hwn rwy’n rhannu stori am ddarn o waith a wnaethom o dan y pennawd ‘gofynnwch am faddeuant, nid caniatâd’ sy’n gwneud i geg cyfranogwr arall agor mewn sioc yn llythrennol.

6. A allwch adeiladu timau prosiect amlddisgyblaeth, hyblyg a all weithio’n rhyngweithiol?

Ar gyfer y sesiwn olaf mynychais y gweithdy Dysgu o Rwydwaith Arloeswyr Digidol a gafodd ei gynnal gan Jess Hoare ac Amy Richardson o Y Lab sy’n cynnwys malws melys a sbageti.

Mae Y Lab yn labordy arloesed ar gyfer y sector cyhoeddus a grëwyd gan Nesta ochr yn ochr â Phrifysgol Caerdydd. Mae ganddynt rai adnoddau ymarferol, gwych – y mae’r rhan fwyaf ohonynt ar gael ar wefan Nesta.

Mae’r gweithdy yn cynnwys sesiwn ateb cwestiynau cyflym gyda rhai cwestiynau pryfoclyd fel ‘[Yn eich sefydliad] Beth yw rôl ganfyddedig TG?’ ac ‘A allwch adeiladu timau proseict amlddisgyblaeth, hyblyg a all weithio’n rhyngweithiol?’. Yna rydym yn nodi problem ddigidol a defnyddio adnoddau Nesta, a chymorth a mewnbwn gan Jess ac Amy, i ddatrys y mater.

Yn weddol gyflym rydym yn dechrau trafod cyfleu’r broblem, nodi defnyddwyr, deall anghenion a chasglu tystiolaeth. Rydym yn treulio gweddill y sesiwn yn edrych, yn ei hanfod, ar ail-ddylunio’r gwasanaeth a’r prosesau.

Y broblem gyda thrawsnewid digidol

Gwnaeth pob sgwrs a gefais yn y digwyddiad hwn a ddechreuodd gyda thrawsnewid digidol orffen gydag edrych ar newid diwylliant a thrawsnewid systemau.

Credaf fod angen i ni gael diffiniad cytûn o ystyr digidol a daeth yn amlwg yn ystod y digwyddiad hwn fod llawer o bobl – ond yn sicr nid pawb – yn deall mai galluogydd yw llwyfannau digidol ac nid y diben ynddo’i hun. Baswn i’n dweud nad oes angen strategaethau digidol arnom (sori Rotherham) ond yn hytrach mae angen strategaethau trawsnewid systemau sy’n cynnwys galluogwyr digidol arnom. Mae angen i ni ddechrau gyda diben a dechrau gyda defnyddwyr a deall beth yw ein diben a beth sydd eu hangen arnynt.

Credaf fod cyfle go iawn yma. I ddechrau sgyrsiau am drawsnewid digidol a, drwy ddigwyddiadau fel hyn, dangos sut mae’n rhaid i’r sgwrs symud i fod yn un am drawsnewid systemau.

Mae Cyfnewidfa Arfer Da SAC yn cynllunio rhagor o ddigwyddiadau yn y gyfres hon a byddai’n wych eu gweld yn herio cyfranogwyr i feddwl am y ffordd rydym yn defnyddio llwyfannau digidol fel catalydd ar gyfer newid sefydliadol gwirioneddol – ac nid dim ond prynu llwyth o iPads.

GovCamp Cymru 2016: Newid ymddygiad i wella gwasanaethau cyhoeddus

Sut gall theori newid ymddygiad helpu ni i roi syniadau o anghynhadleddau ar waith mewn sefydliadau? Isod mae Dyfrig Williams yn amlinellu ei syniad am sesiwn yn GovCamp Cymru.

Logo GovCamp Cymru / GovCamp Cymru's Logo

Eleni fydd fy nhrydydd GovCamp Cymru, ac am yr ail flwyddyn yn olynol mae’n cael ei chynnal yn Adeilad y Pierhead Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

Os nad ydych chi wedi clywed amdano’r digwyddiad o’r blaen, mae GovCamp Cymru yn anghynhadledd, ble mae mynychwyr yn ffurfio’r agenda drwy bitsio syniadau ar gyfer sesiynau ar ddechrau’r dydd. Dydw i ddim wedi pitsio eto mewn unrhyw anghynhadledd, ond rwy’n meddwl bod yr amser wedi dod!

Newid ymddygiad

Eleni mae Cyfnewidfa Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru wedi bod yn gweithio ar Wyliau Newid Ymddygiad ledled Cymru, gyda’r digwyddiad yn Abertawe yn cymryd lle yn yr wythnos cyn GovCamp Cymru. Rydw i wedi clywed am ddulliau arbennig o newid ymddygiad yn ystod y misoedd diwethaf, o’r app Chimp Shop sy’n helpu pobl i dorri lawr ar eu hyfed i’r WiFi sy’n annog pobl i symud mas o’r haul.

Mae gen i ddiddordeb mawr mewn sut all ddamcaniaeth Newid Ymddygiad helpu newid i gymryd lle o ganlyniad i anghynhadledd. Yn bersonol, rydw i wedi ffeindio bod anghynadleddau yn ddigwyddiadau arbennig sy’n helpu pobl i ddatblygu eu meddylfryd ac i gael cysylltiadau newydd. Mae lot o anghynhadleddau yn haeddiannol falch eu bod nhw’n denu pobl angerddol sy’n barod i fynd i ddigwyddiad yn amser eu hunain er mwyn gwella gwasanaethau cyhoeddus. Ond beth sy’n digwydd pan ni’n mynd nôl i’r swyddfa i geisio perswadio pawb arall i brynu i mewn i’r syniadau gwych rydym wedi cael neu clywed dros y penwythnos? Sut ydyn ni’n perswadio ein cydweithwyr i wneud yr arloesi yn realiti?

Ychydig o theori i roi man cychwyn

Dyma beth hoffwn i edrych arno yn fy sesiwn i. Sut ydyn ni’n dod â’n gydweithwyr gyda ni ar y siwrne o wella gwasanaethau cyhoeddus? Fel man dechrau, mae Chris Bolton wedi ysgrifennu blogbost da ar sut i gael pobl eraill i dderbyn eich syniadau. Dyma grynodeb sylfaenol iawn (a braidd yn greulon, sori Chris!), ble gall pobl:

  • Esgus dydyn nhw ddim yn rebel
  • Cael arweinwyr ar eu hochr nhw
  • Aros nes yr adeg ddelfrydol
  • Neu ddod o hyd i sefydliad sy’n eich derbyn chi

Mae gan Helen Bevan gyflwyniad gwych sydd wedi’i anelu’n uniongyrchol at wneuthurwyr newid sy’n awgrymu bod pobl yn:

  1. Dechrau gyda’u hunain
  2. Gweithio allan beth allai helpu pobl eraill i newid
  3. Adeiladu cynghreiriau
  4. Osgoi fod yn ferthyr

Felly os yw’r rhain yn llefydd da i ddechrau (dewch i fy sesiwn os ydych chi’n anghytuno!), sut allwn ni alluogi ymddygiad cadarnhaol a gwella gwasanaethau o ganlyniad i anghynhadleddau? Byddai’n grêt i glywed am enghreifftiau o sut mae pobl wedi cael eu cydweithwyr i brynu i mewn i newidiadau er mwyn gwella gwasanaethau cyhoeddus. Trwy ddod a’n profiadau a’n gwybodaeth at ei gilydd, rwy’n siŵr gallwn weithredu newidiadau’n well a gwella ein gwaith.

Sut mae Datblygu a Dysgu modern yn edrych?

Pa mor berthnasol yw dysgu a datblygu o fewn y gweithle heddiw ac a yw’n cael dylanwad cadarnhaol? Yn ddiweddar cwblhaodd Russell Higgins astudiaeth i asesu effaith dysgu a datblygu o fewn y gweithle gan ganolbwyntio’n benodol ar werthuso. Ar gyfer yr astudiaeth defnyddiodd Russell Swyddfa Archwilio Cymru fel sefydliad astudiaeth achos.

Roedd fy ngwaith ymchwil yn cwmpasu amrywiaeth o amcanion a oedd yn cynnwys pa mor effeithiol ac effeithlon oedd anghenion dysgu a datblygu yn cael eu nodi a’u cyflawni yn y gweithle, sut i fesur a meintoli perthnasedd dysgu a datblygu a sut y gall sefydliadau elwa o’i fesur effeithiol.

Nodi dysgu

Yr hyn a’m trawodd ar y dechrau’n deg oedd, gyda chyllidebau’n mynd yn dynnach ac yn dynnach, ei bod yn hanfodol bod sefydliadau sector cyhoeddus a sector preifat yn cyflawni atebion dysgu a datblygu cost-effeithiol. Er mwyn gwneud hyn, mae angen i weithwyr dysgu a datblygu proffesiynol wneud yn siŵr bod y dysgu wedi’i nodi’n glir a’i fod yn canolbwyntio ar flaenoriaethau’r sefydliad, a fydd, yn ei dro, yn sicrhau adenillion cadarnhaol ar fuddsoddiad a disgwyliadau. Dylai’r atebion dysgu a datblygu hefyd anelu at wella sgiliau unigolion a’u hannog i wneud pethau’n wahanol.

Gellir nodi anghenion dysgu a datblygu mewn amryw o ffyrdd – o safbwynt sefydliadol (proses o’r brig i’r bôn lle bydd y sefydliad yn meddwl am nodau a gweledigaeth) a thrwy’r broses arfarnu, lle mae’r rheolwr llinell yn allweddol wrth nodi’r ateb dysgu a datblygu priodol. Mae gan y rheolwr llinell felly rôl allweddol wrth nodi dysgu a datblygu.

Rôl rheolwyr llinell

Caiff rheolwyr llinell gyfle i nodi anghenion dysgu a datblygu y bobl maent yn eu rheoli a gallant ddefnyddio’r wybodaeth hon i ddarparu arweiniad a hyfforddiant.  Mae canfyddiadau ymchwil yn awgrymu bod y cyfle hwn yn aml yn cael ei golli gan nad oes gan reolwyr bob amser y sgiliau, yr hyder na/neu’r cymhelliant i nodi anghenion dysgu a datblygu a mynd i’r afael â nhw. Yn wir, nododd gwaith ymchwil a gynhaliwyd gan Penny Hackett fod rhai rheolwyr llinell yn ystyried pob problem perfformiad fel problem hyfforddiant a’u bod yn disgwyl i hyfforddwyr ddarparu’r atebion. Os nad yw rheolwyr llinell yn meddu ar wybodaeth am nodi dysgu a datblygu yn glir, yna mae’n debygol na fydd y dysgu a nodir yn cyd-fynd â strategaeth busnes y sefydliad. Yn dilyn fy ngwaith ymchwil, credaf ei bod yn bwysig bod rheolwyr llinell yn cael cyswllt rheolaidd ag aelodau o staff drwy gydol y flwyddyn i drafod gofynion dysgu a datblygu unigol a’u hadolygu. Dylai rheolwyr llinell feddu ar sgiliau a gwybodaeth ddigonol i sicrhau pan nodir dysgu a datblygu y caiff ei gyflwyno yn y modd mwyaf priodol ac nid drwy’r ystafell ddosbarth draddodiadol yn unig.

Y model 70:20:10

Model gweledol o 70:20:10, fel y ddisgrifir ym mlogbost RussellNododd fy ngwaith ymchwil fod dysgu a datblygu yn rhannu’n ddau h.y. y dulliau traddodiadol a’r dysgu yn y gweithle modern. Mae dulliau traddodiadol yn tueddu i ganolbwyntio ar hyfforddiant ystafell ddosbarth traddodiadol neu e-ddysgu, tra bod yr ymarferwr dysgu yn y gweithle modern yn fwy tebygol o weithio gyda rheolwyr llinell i ddatblygu’r ffordd fwyaf priodol o ddysgu, gan ddefnyddio’r model 70:20:10 – mae 70% o’r dysgu yn digwydd yn y gweithle (dysgu mewn swydd), 20% ar ffurfiau eraill (fel mentora a hyfforddi) a 10% drwy’r dull ystafell ddosbarth traddodiadol. Mae hyn yn newid enfawr i’r ffordd y mae staff yn dysgu a datblygu, ac yn newid mawr i’r swyddogaeth dysgu a datblygu fel eu bod yn meddwl am bethau mewn ffordd wahanol. Mae dysgu yn y gweithle modern hefyd yn rhoi pwyslais ar gael pobl i fod yn atebol am eu dysgu eu hunain, yn hytrach na chael rhywun arall i’w wneud ar eu rhan.

Cynrychiolaeth weledol o'r Model Kirkpatrick fel pyramid, fel y disgrifir ym mlogbost RussellMae hyn felly yn her o ran gwerthuso effaith y dysgu o fewn eich sefydliad. Wrth feddwl am fodel Kirkpatrick o werthuso (mae nifer o wahanol fodelau ar gael, ond dyma’r un mwyaf cyffredin a ddefnyddir gan swyddogaethau dysgu a datblygu) sy’n canolbwyntio ar bedwar maes allweddol – ymateb, dysgu, ymddygiad a chanlyniadau. Nododd fy ngwaith ymchwil mai ychydig iawn o sefydliadau sydd wir yn chwilio am bob un o’r pedair elfen, yn enwedig lefel pedwar, sef canlyniadau – a arweiniodd y dysgu at adenillion ar fuddsoddiad?

Nodais hefyd fod sefydliadau’n tueddu i ddefnyddio ffurflen werthuso generig, ond yn aml dylai’r rhain gael eu teilwra fel eu bod yn gweddu’r amcan dysgu a datblygu penodol. Er mwyn bod o ddefnydd i’r sefydliad, rhaid i’r gwerthusiad fynd y tu hwnt i ddwy lefel gyntaf model Kirkpatrick (ymateb a dysgu) ac er mwyn gwneud hyn, mae rôl y rheolwr llinell yn hanfodol – a ydynt wedi gweld newid mewn ymddygiad, a welwyd adenillion ar fuddsoddiad ar y gweithgaredd?

I gloi, credaf y bydd angen i swyddogaethau dysgu a datblygu’r dyfodol gadw mewn cysylltiad agos â phob adran i sicrhau eu bod yn darparu ymyriadau dysgu a datblygu sy’n cyd-fynd yn llwyr â gofynion busnes ac amcanion strategol sefydliadol. Mae yna hefyd gyd-ddibyniaeth rhwng y rheolwr llinell a’r swyddogaeth dysgu a datblygu. Mae angen iddynt gydweithio i sicrhau y dilynir pob agwedd ar fodel gwerthuso Kirkpatrick.