Tag Archif: deddf llesiant cenedlaethau’r dyfodol

Pam mae Safonau Agored yn arwain at wasanaethau cyhoeddus gwell

Read this blog post in English

Sut y gall defnyddio Safonau Agored sicrhau y caiff systemau Technoleg Gwybodaeth a gwasanaethau cyhoeddus eu hintegreiddio’n well? Mae Dyfrig Williams yn myfyrio ar yr hyn a ddysgodd drwy gymryd rhan yng ngweminar y Gyfnewidfa Arfer Da ar Safonau Agored.

Mae digidol wedi bod yn un o themâu allweddol ein gwaith ers sbel. Rydym wedi cynnal nifer o ddigwyddiadau ar y thema, o’n seminar ar Dechnoleg Gwybodaeth fel rhan o’n gwaith ar asedau yn 2013, i’n gweminar diweddaraf ar Safonau Agored.

Hwn yw’r digwyddiad â’r thema fwyaf technolegol a gynhaliwyd gennym ers ein gweminar ar Gyfrifiadura Cwmwl, ond mae’n bwnc roeddem yn awyddus iawn i roi sylw i gan fod Safonau Agored yn bwysig iawn i integreiddio gwasanaethau cyhoeddus. Ar hyn o bryd mae gwasanaethau hyfforddi ac ymgynghori ledled Prydain yn anfon deunydd marchnata sy’n gwerthu pob math o gynnyrch a gwasanaethau â’r rhagddodiad “digidol”. Mae Safonau Agored yn allweddol i’w gwneud yn bosibl i lawer o’r gwasanaethau sy’n cael eu gwerthu i integreiddio â’i gilydd a gwella gwasanaethau cyhoeddus.

Yn ystod ein gweminar, disgrifiais Safonau Agored fel safonau a ddatblygir drwy broses gydweithrediadol ar gyfer data, fformatau dogfennau a rhyngweithredadwyedd meddalwedd. Ond fel y nododd Evan Jones, nid oes unrhyw ddiffiniad cyffredinol y cytunwyd arno o Safonau Agored – sy’n eironig! Felly, am y rheswm hwnnw yn unig, mae’n werth cael gwybod am y weminar!

Felly, beth oedd fy mhwyntiau dysgu allweddol?

“Gwnewch y gwaith caled i wneud pethau’n hawdd”

Rhoddodd Terence Eden o Wasanaeth Digidol Llywodraeth y DU i ni feddwl amdano yn ystod y weminar. Dilynwyd y perl hwn gan un arall, sef “Dyw e ddim amdano chi, mae fe amdano’r defnyddwyr.” Y cwestiwn cyntaf a ofynnwyd gan un o’r cynadleddwyr oedd a fyddai’n anodd rhoi’r Safonau Agored ar waith gyda’u technoleg bresennol. Fe wnaeth ymateb Terence gwneud i mi feddwl fod Safonau Agored yn galluogi gwasanaethau cyhoeddus gwell, yn hytrach na bod yn nod ynddynt eu hunain. Dylem fod yn meddwl am sut y gallwn ddarparu’r gwasanaethau gorau posibl i’r defnyddiwr terfynol, ac nid yw defnyddio safonau perchenogol sy’n rhwystro integreiddio yn helpu i gyflawni’r nod hwnnw. Fel y dywedodd Terence, “Gall Safonau Agored achub bywydau!”

Rydym wedi meddwl llawer yn y Gyfnewidfa Arfer Da am yr amgylcheddau cymhleth ac anodd lle y darperir gwasanaethau cyhoeddus. Mae ein Rheolwr Chris Bolton wedi ysgrifennu’r eitem wych hon ar y problemau sy’n gysylltiedig â mabwysiadu un dull i ddatrys pob problem mewn sefyllfa lle y ceir llawer o newidynnau. Y broblem sy’n gysylltiedig â pharhau i ddilyn y llwybr perchenogol yw ein bod yn ychwanegu haenau o gymhlethdod at amgylchedd sydd eisoes yn gymhleth. Mae’n lleihau’r opsiynau ar gyfer gwasanaethau ac yn golygu bod yn rhaid i’r atebion eu hunain fod yn fwyfwy cymhleth, a all greu rhagor o broblemau a lleihau dibynadwyedd. Mae’n werth darllen sut y trefnodd Swyddfa’r Archwilydd Cyffredinol yn Seland Newydd fod eu systemau gwybodaeth yn rhai agored yn ddiofyn, a arweiniodd at system Technoleg Gwybodaeth fwy dibynadwy a chadarn oherwydd y cyfluniad mwy trefnus heb ganiatadau a chyfyngiadau di-ben-draw.

Nid yw Safonau Agored ar gyfer arbenigwyr ym maes Technoleg Gwybodaeth yn unig

Nid oedd y trafodaethau yn ystod y weminar yn ymwneud â systemau Technoleg Gwybodaeth yn cydweithio’n dda yn unig. Nodais uchod fod Safonau Agored yn galluogi gwasanaethau cyhoeddus gwell ac, felly, ni ddylai gwybodaeth ac ymwybyddiaeth ohonynt fod yn gyfyngedig i adrannau Technoleg Gwybodaeth. Maent yn helpu i integreiddio systemau a galluogi cydweithredu. Gellir defnyddio’r data a gasglwyd i gynllunio ar gyfer yr hirdymor, felly mae’n amlwg sut y gallant fod o fudd mawr i alluogi sefydliadau i weithio drwy rai o’r ffyrdd o weithio a nodir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Os ydym am gasglu data i wneud gwaith cynllunio effeithiol a chydweithio er mwyn darparu gwasanaethau cyhoeddus gwell, yna mae’n bwysig bod cynrychiolwyr Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus, o Aelodau Etholedig i Reolwyr Prosiectau Cyfalaf, yn ymwybodol o Safonau Agored.

Pŵer caffael

Yn gysylltiedig â’r pwynt uchod sy’n nodi bod Safonau Agored yn bwysig y tu hwnt i faes Technoleg Gwybodaeth, mae’n rhywbeth y dylai staff mewn rolau caffael ei ystyried. Maen nwh’n lleihau cymhlethdod er mwyn galluogi integreiddio, a hefyd maent hefyd yn agor cyfleoedd caffael y tu hwnt i werthwyr mawr i fusnesau bach a chanolig. Mae’n amlwg bod hyn yn gysylltiedig â rhai o’r Canlyniadau Llesiant a nodir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, yn enwedig mewn perthynas â Chymru Lewyrchus a Chymru gydnerth (yn economaidd).

Fel y nododd Evan Jones yn ystod y weminar, mae Safonau Agored hefyd yn eich helpu i ystyried systemau o safbwynt mwy hirdymor, achos y byddan nhw’n rhyngweithredadwy â chi yn y dyfodol. Cafwyd trafodaeth dda hefyd ynghylch annog gwerthwyr i weithio gyda Safonau Agored yn ystod y weminar, ac fel y dywedodd Jess Hoare, mae’n bwysig cofio mai ni, fel gwasanaethau cyhoeddus, sy’n caffael gwasanaethau. Efallai ei bod yn hawdd anghofio yn y sefyllfaoedd hyn mai gyda ni, fel caffaelwyr, y mae’r pŵer yn ystod trafodaethau. Anogodd Evan bob un ohonom i drafod â gwerthwyr – os na allant storio data mewn Safon Agored, dylech amau eu cymhellion.

Y camau nesaf

Caiff adnoddau o’r gwaith hwn ar Safonau Agored eu bwydo i mewn i’n gwaith Digidol er mwyn sicrhau y bydd ei effaith yn parhau a hefyd roi i bobl sydd â diddordeb yn yr agenda rywbeth i gnoi cil drosto. Rydym hefyd yn ystyried sut y gallwn rannu’r gwaith hwn yn fewnol hefyd. Rwyf wedi bwydo’r hyn a ddysgais o’r weminar i brosiect Archwilio Sydd ar Flaen y Gad, ac rydym hefyd yn ystyried sut y gallwn rannu’r hyn a ddysgwyd ag archwilwyr, gan fod gan Safonau Agored rôl allweddol i’w chwarae o ran sicrhau y gall systemau a sefydliadau gydweithio’n effeithiol i sicrhau gwerth am arian. Mae meddwl byrdymor yma yn cael effaith fawr yn y tymor hwy.

Rydym hefyd wedi trefnu gweminar ar gaffael fel rhan o raglen eleni, sy’n rhoi cyfle i ni edrych unwaith eto ar rai o’r materion a godir yma. Rydym wedi dod ar draws rhai enghreifftiau o arfer diddorol yn ystod ein gwaith cwmpasu cychwynnol ar gaffael, yn enwedig sut mae CivTech wedi mabwysiadu dull gwahanol o ysgogi arloesedd yn yr Alban. Hoffem glywed gennych os oes gennych enghreifftiau eraill o arfer y gallwn dynnu sylw atynt. Oherwydd wedi’r cwbl, dim ond os bydd yn dysgu o’r materion allweddol rydych yn eu hwynebu fel gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru ac yn eu hadlewyrchu y bydd ein gwaith yn llwyddiannus.

Rhaglen waith y Gyfnewidfa Arfer Da: Beth ydyw?

Read this blog post in English

Dros y blynyddoedd diwethaf, mae’r Tîm Arfer Da yn Swyddfa Archwilio Cymru wedi cynnal cyfres o seminarau a gweminarau i gefnogi diwygio gwasanaethau cyhoeddus. Isod mae Ena Lloyd a Bethan Smith yn edrych ar ein rhaglen o ddigwyddiadau ar gyfer y flwyddyn hon.

Panel o siaradwyr o flaen mynychwyr mewn ein seminar digidol

Sesiwn lawn y Seminar Dysgu ar y Cyd Digidol y llynedd

Creodd Swyddfa Archwilio Cymru y Tîm Arfer Da er mwyn dod â syniadau a dulliau ynghyd er mwyn helpu gwasanaethau cyhoeddus i wella. Ar y dechrau, roeddem yn cael ambell olwg gellweirus! Nid yw’n rhywbeth y byddech yn ei gysylltu’n naturiol â Swyddfa Archwilio, sbo. Ond wedyn, nid pob Swyddfa Archwilio sydd ag Archwilydd Cyffredinol sy’n teimlo mor frwdfrydig dros helpu gwasanaethau cyhoeddus i wella. Un felly yw Huw Vaughan Thomas. Mae’n rhoi lle ‘diogel i fethu’ i ni ymchwilio, ymgysylltu, dysgu oddi wrth eraill a rhannu gwybodaeth, syniadau a dulliau mewn amrywiaeth o ffyrdd. Pa un a yw’n seminar, yn weminar, yn flog, yn fideos, yn Twitter, neu’n hen negeseuon e-bost!

Allwch chi ddim helpu ond eisiau gwneud ymdrech ychwanegol pan roddir y fath ymddiriedaeth a lle i chi, a pham na fyddech chi.

Yr hyn rydym wedi’i ddysgu dros y blynyddoedd diwethaf yw ein mantra Arfer Da, sef:

  • Nid ydym yn cefnogi meddylfryd un ateb i bawb
  • Yn yr un modd, nid ydym yn credu mewn ailddyfeisio’r olwyn
  • Credwn mewn addasu nid mabwysiadu; a defnyddio ein safle breintiedig iawn yn Swyddfa Archwilio Cymru er mwyn dod â chydweithwyr ynghyd o’r sector cyhoeddus, y trydydd sector a, lle y bo’n briodol, y sector preifat

Sut mae’r rhaglen yn cael ei llunio?

Yn aml gofynnir i ni sut rydym yn penderfynu ar y pynciau sydd yn ein rhaglen. Ein hateb cyntaf yw Cynllun Strategol Swyddfa Arwchilio Cymru o ran ein blaenoriaethau allweddol. Felly synnwch chi ddim gweld Digidol, Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol a Chau Cyfrifon Llywodraeth Leol yn Gynnar yn rhan o’r rhaglen. Hefyd, mae’n rhaid i’r pynciau weithio ar draws gwasanaethau cyhoeddus a, lle y gallwn, mewn partneriaeth ag o leiaf un sefydliad arall. Gorau po fwyaf y partneriaid. Yna, rydym yn mesur ymatebion gan ein cydweithwyr mewnol, yn ogystal â llawer o bobl sy’n cynrychioli, yn dylunio ac yn cyflwyno gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru. Mewn gwirionedd, mae rhestr y bobl rydym yn sgwrsio â nhw’n rhithwir neu wyneb yn wyneb yn mynd yn hwy bob blwyddyn! Rydym yn cwrdd â rhai siaradwyr a chynrychiolwyr gwych sy’n ein syfrdanu o ran yr hyn y maent yn ei wneud. Os oes gennych syniadau am bynciau yr hoffech iddynt fod yn ein rhaglen, cofiwch gysylltu!

Beth yw cynnwys y rhaglen eleni?

Yn y rhaglen eleni, os oes un thema sy’n sail i’r mwyafrif o ddigwyddiadau, Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yw honno.

Dyma trosolwg o’r rhaglen. Rydym wedi defnyddio teitlau gweithio er mwyn rhoi blas i chi ar gynnwys y seminar. Fodd bynnag, ar ôl i ni weithio gyda phartneriaid i benderfynu beth yw’r ffocws, gellir gweld y manylion terfynol yma.

Ond diwedd y gân, ein prawf litmws fel petai, yw barn cydweithwyr gwasanaethau cyhoeddus. Ar ddiwedd pob seminar, gofynnwn am 5 munud o amser y cynrychiolydd i lenwi ffurflen ‘Galw am Weithredu’. Mae dros 1,000 o gynrychiolwyr yn mynd i’n digwyddiadau dros flwyddyn, felly mae’n ffynhonnell adborth gyfoethog. Rydym bob amser yn pwysleisio pa mor bwysig yw hi bod cynrychiolwyr yn llenwi’r ffurflenni hyn. Yn ogystal â rhoi adborth ar y digwyddiad i ni, rydym yn clywed am yr hyn mae’r cynrychiolwyr wedi’i ddysgu a’r hyn yr hoffent i ni neu sefydliadau eraill ei ddatblygu. Mae’r adborth a gawn hefyd yn helpu i lywio ein rhaglen.

Mae ein digwyddiadau’n rhad ac am ddim i bob sefydliad yn y sector cyhoeddus a’r trydydd sector yng Nghymru. Y cyfan y gofynnwn amdano’n gyfnewid yw i chi ddod i’n digwyddiadau’n llawn syniadau, atebion ac unrhyw broblemau neu heriau sy’n ymwneud â phwnc y digwyddiad. Gelwir ein digwyddiadau’n ‘seminarau dysgu ar y cyd’ sy’n dweud y cyfan – rydym wir am i gynrychiolwyr rannu a dysgu cymaint ag y gallant, a mynd â chymaint o wybodaeth ddefnyddiol o’r digwyddiad ag y bo modd.

I’r rhai sydd wedi bod i’n digwyddiadau o’r blaen, rwy’n siŵr y byddant yn dweud ei fod yn fore gorlawn ac nid ymddiheurwn am hynny. Mae ein digwyddiadau wedi’u cynllunio’n bwrpasol er mwyn rhoi cymaint o wybodaeth a chysylltiadau i’r cynrychiolwyr ag y bo modd, er mwyn iddynt barhau â sgyrsiau wedi’r digwyddiad.

Bob blwyddyn, mae’n debyg bod galw cynyddol ar ein digwyddiadau, sy’n wych. Mae’n golygu bod gwasanaethau cyhoeddus yn awyddus iawn i gydweithio a rhannu syniadau a dulliau. Mae gennym gyllideb fach ar gyfer ein digwyddiadau ac, er eu bod am ddim i wasanaethau cyhoeddus, mae’n hollbwysig eich bod yn rhoi gwybod i ni os na allwch ddod mwyach cyn diwrnod y digwyddiad gan fod rhestr wrth gefn ar gyfer ein digwyddiadau yn aml. Rydym yn deall mai pwysau gwaith sy’n cael y flaenoriaeth, ond byddem yn ddiolchgar iawn am rybudd ymlaen llaw fel y gallwn roi eich lle i rywun arall.

Heblaw am ddigwyddiadau, ym mha ffyrdd eraill ydych chi’n rhannu gwybodaeth?

Rydym yn deall pwysigrwydd rhannu gwybodaeth mewn amrywiaeth o ffyrdd. Er y gall seminarau weithio i un person, gall fideos neu flogiau weithio’n well i rywun arall. O gofio hynny, dyma restr o’n sianeli gwybodaeth amrywiol:

Rydym yn rhannu manylion seminarau/gweminarau ar ein gwefan – felly cadwch lygad amdanynt – neu os ydych am i ni ychwanegu eich manylion chi at ein rhestri postio i gael gwybod am yr holl ddigwyddiadau neu rai ohonynt, e-bostiwch arfer.da@archwilio.cymru.

Yr hyn a ddysgais o gymryd rhan ym mhodlediad #NatterOn

Mae’r ffordd ni’n dysgu a chymryd gwybodaeth i mewn yn datblygu drwy’r amser. Yn y blogbost isod mae Dyfrig Williams yn myfyrio ar beth y dysgodd trwy gymryd rhan ym mhodlediad NatterOn.

Copi o logo Podlediad NatterOn

Dros y flwyddyn neu ddwy ddiwethaf rydw i wedi bod yn gwrando ar bodlediadau i ehangu fy ymwybyddiaeth o’r hyn sy’n digwydd yn y byd ac i gael dealltwriaeth well o sut allai wella fy ngwaith. Mae’r app Podcast Addict wedi bod yn ffordd dda o reoli podlediadau ddiddorol gan ei fod yn dod â sawl podlediad at ei gilydd i mewn i un ffrwd.

Dyma rai Podlediadau rydw i wedi ffeindio’n ddefnyddiol:

Fe fyddwn i’n ychwanegu podlediad NatterOn i’r rhestr hefyd. Mae’n bodlediad ddigidol a marchnata sy’n cael ei rhoi at ei gilydd gan Helen Reynolds a Ben Proctor. Mae gan y ddau ohonynt feddylfryd hynod o flaengar. Mae Helen yn deall yn well na neb sut fydd cyfryngau cymdeithasol yn newid cyfathrebu. Ac rydw i wedi dysgu cymaint am ddata o Ben. Mae ei blogbost ar Aeddfedrwydd Data mewn llywodraeth leol yn arbennig, ac mae’r erthygl wedi bod yn sail i fy meddylfryd wrth i mi fynd i’r afael a data gyda Gweithgor Data a Thechnoleg Swyddfa Archwilio Cymru.

Felly pan wnaethon nhw ofyn i mi gymryd rhan yn y podlediad, dywedais ‘ie’ yn syth achos byddai’n rhoi’r cyfle i mi wneud y fwyaf o’u harbenigedd ar wella gwasanaethau cyhoeddus am awr.

Felly beth ddysgais i?

Fi’n siwr na fydd hyn yn syndod i unrhyw un, fe ddysgais i lot. Rhannodd Helen blogbost diddorol iawn ar Rhagfarn Anymwybodol, sy’n dod a nifer o wahanol fathau o ragfarn at ei gilydd i mewn i bedwar prif broblem:

  • Rydym yn hidlo gwybodaeth yn weithredol er mwyn osgoi gormodedd o wybodaeth.
  • Mae diffyg ystyr yn ein ddrysu, felly ni’n llenwi’r bylchau i mewn.
  • Rhaid i ni weithredu’n gyflym, felly ni’n neidio i gasgliadau.
  • Rydym yn gweithio mewn amgylcheddau cymhleth felly rydym yn canolbwyntio ar y darnau pwysig. Mae ein penderfyniadau yn llywio ein modelau meddyliol o’r byd.

Felly beth mae hyn yn golygu i wasanaethau cyhoeddus? I mi, mae’n ymwneud ag ymwybyddiaeth. Os ydym yn cymryd yr amser i fyfyrio’n weithredol ar y problemau yma, gallwn fod yn fwy ymwybodol o’n rhagfarn wrth i ni ryngweithio â phobl a darparu gwasanaethau. Rydym wedi nodi hwn fel mater pwysig yn Swyddfa Archwilio Cymru, felly cynhaliom ddigwyddiad mewnol i fynd i’r afael a hyn. Mae’r Storify yn cynnwys lot o adnoddau defnyddiol, gan gynnwys Prawf Cysylltiadau Ymhlyg Harvard.

Cawsom sgwrs dda iawn ar ymddiriedaeth a beth mae hyn yn ei olygu o ran Cysylltiadau Cyhoeddus a gwasanaethau yn gyffredinol ar ôl i Ben rhannu blogbost ar y rhyfel ar wirionedd. Edrychodd Helen ar y swyddi sydd ar frig Baromedr Ymddiriedaeth Edelman, sy’n dangos bod ymddiriedaeth pobl yn y llywodraeth yn dibynnu ar ba mor fodlon maen nhw â’u byd. Mae gan hyn oblygiadau mawr i sut rydym yn rhyngweithio â phobl o gefndiroedd cymdeithasol-economaidd gwahanol.

Mae ein prosiect wedi gwneud gwaith ar bwysigrwydd ymddiriedaeth staff yng ngwasanaethau cyhoeddus. Mae’n ddiddorol i gymryd rhai o’r gwersi o’r gwaith yma a’i rhoi mewn cyd-destun ehangach o weithio a chymunedau:

  • Gallu – ydyn ni’n dangos ein bod ni’n gallu gwneud ein gwaith?
  • Haelioni – oes gennym gymhellion diniwed a phryder am eraill sydd tu hwnt i ein anghenion ein hunain?
  • Gonestrwydd – ydyn ni’n weithredu i’n egwyddorion? Ydych chi’n weithredu mewn modd deg ac onest?
  • Rhagweladwy – ydy pobl yn gwybod beth rydyn ni’n debyg o wneud?

Ac ar ôl i mi rannu blogbost ar Ddull Digidol GCHQ, dysgais hefyd bod y ddywediad am brogaod mewn dŵr berwedig yn celwydd a hanner!

Beth arall wnes i rannu?

Mae’r Gyfnewidfa Arfer Da hefyd yn meddwl am sut allwn ni helpu gwasanaethau cyhoeddus i ddatblygu eu hymagweddau at Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Felly rhannais blogbost Chris Bolton ar Gemau Efelychu a Gwneud Penderfyniadau Cynaliadwy gan ei fod wedi ysgogi mi i feddwl yn wahanol am sut rydyn ni’n helpu gwasanaethau i wella.

Rydw i hefyd wedi bod yn meddwl am rôl dysgu a datblygu yn y gweithle. Rydw i wedi bod yn gweithio i wasanaethau cyhoeddus am ddeng mlynedd neu fwy, a dim ond tri o’r cyrsiau hyfforddi sydd wedi cael effaith go iawn ar fy ngwaith. Felly ydy e’n bosib i ddolenni ein dysgu a datblygiad gyda gwelliant gwasanaethau cyhoeddus? Mae Carl Haggerty wedi ysgrifennu blogbost arbennig ar hyn.

Rhannu gwybodaeth mewn modd addas

Mae yna sleid rydym yn defnyddio yn ein digwyddiadau i ddangos y ffyrdd gwahanol rydym yn rhannu gwybodaeth – drwy ein blog, cyfryngau cymdeithasol, Treialon Coffi ar Hap, e-bost a dros y ffôn. Rydym yn cydnabod nad yw pawb eisiau derbyn gwybodaeth yn yr un modd, ac nid yw pawb yn prosesu’r wybodaeth yma yn yr un ffordd. Un o egwyddorion allweddol ein gwaith yw does yna ddim dull ‘un maint i bawb’ ar gyfer gwasanaethau gwell. Mae podlediadau yn un o sawl ffordd ddefnyddiol y gallwch dderbyn a rhannu gwybodaeth, felly mae’n werth gwrando ar y podlediad yma a phodlediadau eraill i weld os allan nhw eich helpu chi i wella’ch gwaith a beth chi’n gwneud.

Digidol: Mae’n ymwneud ag ailgynllunio, nid busnes fel arfer

Nid oedd ein seminar Ailgynllunio gwasanaethau cyhoeddus: Pwysigrwydd strategol llwyfannau digidol yn ymwneud ag adnoddau digidol, ond newid mewn meddylfryd. Ond beth y mae’n ei olygu yn ymarferol? Mae Ena Lloyd yn myfyrio ar yr hyn a ddysgodd o’r digwyddiad.

Rwyf wedi chwarae rhan bwysig yn y gwaith o ddatblygu a chyflwyno seminar diweddar ar Ddigidol fel rhan o Gyfnewidfa Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru. I ni fel sefydliad, mae trawsnewid digidol yn amcan strategol allweddol ac yn flaenoriaeth, yn ogystal â bod yn gyfraniad enfawr at Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol.

Fel rhan o elfen gynllunio’r seminar, gwnaethom gynnal adolygiad eang o lenyddiaeth drwy lwybrau academaidd a masnachol yn ogystal ag amrywiaeth eang o gyfryngau cymdeithasol. Buom yn siarad â phobl â llawer o wybodaeth Ddigidol arbennig yn y sector preifat, y sector cyhoeddus, y trydydd sector a’r byd academaidd er mwyn i ni gael dealltwriaeth dda o’r hyn yr oedd angen i ni ganolbwyntio arno yn y seminar hwn. Y seminar hwn oedd y cyntaf mewn cyfres o ddigwyddiadau i gefnogi trawsnewid gwasanaethau cyhoeddus. Gallaf ddweud â’m llaw ar fy nghalon ei fod yn seminar tyngedfennol i mi. Pam? Oherwydd roeddwn i’n credu y byddai’n rhesymol disgwyl y byddai technoleg yn bwnc mynych mewn sgyrsiau yn y sesiwn llawn a’r gweithdai. Ond nid ddigwyddodd. Felly beth gododd?

Gallai fod yn ddefnyddiol gwrando ar glip fideo 90 eiliad o’r Cynghorydd Barry Parsons a Carl Haggerty o Gyngor Sir Dyfnaint. Maent yn rhannu’r negeseuon allweddol ac nid yw’r gair technoleg yn codi unwaith!

Felly, beth yw’r man cychwyn?

Daeth yn amlwg o’r seminar nad yw digideiddio gwasanaethau cyhoeddus yn golygu symud gwasanaeth ‘tebyg am ei debyg’ ar lwyfan ddigidol. Beth fyddai diben hynny? Mae angen i ni edrych ar y ffordd y gallwn wneud pethau’n well gyda defnyddwyr gwasanaethau. Mae angen i ni siarad â nhw, yn ogystal â darparwyr gwasanaeth tebyg a allai ategu ei gilydd. Credaf ei bod yn ddiogel dweud na all gwasanaethau cyhoeddus yn ariannol, fforddio darparu gwasanaethau yn eu fformat presennol. Felly mae darganfod yn gyflym pa ailgynllunio sy’n debygol o weithio yn hanfodol.

Yn ogystal â phwysigrwydd amser neu weithio’n gyflym fel y mae’n well gen i feddwl amdano, dysgais hefyd fod y canlynol yn wir pan ddaw i ailgynllunio:

  • Tlws pob peth bychan, felly dechreuwch ar raddfa fach. Hyd yn oed os nad yw’n digwydd, gallwch ddysgu gwersi. Ni allwn aros nes y bydd prosiectau anferth yn dwyn ffrwyth
  • Mae methu’n gyflym yn beth da. Rhaid i ni symud yn gyflym ar gyfer arloesedd amserol
  • Gwnewch yn siŵr fod eich prawf o gysyniad yn gadarn. Mewn geiriau eraill, diffiniwch faterion yn glir er mwyn gwneud yn siŵr ein bod wedi cael popeth yn iawn o’r dechrau’n deg; ac
  • Yn bennaf, gyda’r ailgynllunio – parhewch nes y cewch eich atal

Mae gweithdy Y Lab yn helpu i ddangos y pwyntiau hyn. Yn y gweithdy siaradodd Jess Hoare, Amy Richards a Rob Ashelford am nifer o enghreifftiau o brosiectau bach arloesol a weithiodd yn gyflym ac sydd wedi gallu dangos hyfywedd mewn cyfnod byr iawn o amser. Roeddwn yn hoffi’r enghraifft o’r hyn sy’n digwydd yng Nghyngor Caerdydd. Drwy Gronfa Arloesedd Digidol Cymru, gweithiodd Y Lab gyda phum sefydliad ar brosiectau trawsnewid amrywiol. Yng Nghyngor Caerdydd, mae’r prosiect yn treialu technoleg Rhyngrwyd Pethau (‘Internet of Things’) i gefnogi gwasanaethau cyhoeddus. Caiff synwyryddion eu defnyddio mewn gwahanol safleoedd yn y ddinas i ddarparu data ar lefelau dŵr mewn ceuffosydd. Gellir defnyddio’r wybodaeth amser real hon i lywio’r gwaith o ragfynegi ac atal llifogydd yng Nghaerdydd. Drwy ddysgu o’r prosiect hwn, a’r caledwedd a’r seilwaith rhwydwaith a ddarparwyd drwy’r grant, mae iddo’r potensial i alluogi data synwyryddion i wella gwasanaethau eraill ledled y ddinas.

Mae LoRaWAN wedi’i gynllunio i ddarparu Rhwydwaith Ardal Eang Pŵer Isel gyda nodweddion sydd eu hangen yn benodol ar gyfer cynorthwyo cyfathrebu deugyfeiriadol diogel, cost isel, symudol ar gyfer cymwysiadau Rhwydwaith Popeth, peiriant i beiriant (‘machine-to-machine’), dinas glyfar a chymwysiadau diwydiannol. Caiff ei optimeiddio ar gyfer defnydd pŵer isel ac i gefnogi rhwydweithiau mawr gyda miliynau o ddyfeisiadau. Mae ganddo nifer o nodweddion arloesol, sef yn bennaf ei fodel cost isel, pŵer isel (gall hyd yn oed redeg ar dechnolegau cynhaeafu ynni) sy’n caniatáu defnyddio Rhyngrwyd Popeth yn hawdd.

Mae LoRaWAN yn dechnoleg newydd gyffrous. Ar adeg ysgrifennu, dyma fyddai’r rhwydwaith cyntaf o’i fath yng Nghymru ac ymysg dim ond llond llaw yn y DU. O’r herwydd, mae nifer o sefydliadau wedi cysylltu â’r Lab gyda diddordeb mewn cydweithio â Chyngor Caerdydd ar gymwysiadau rhwydwaith posibl.

Beth mae trawsnewid gwasanaeth yn ei olygu o safbwynt swyddfa archwilio?
Gall technoleg ac mae technoleg yn cynnig amrywiaeth o arbedion cost, cynnydd mewn effeithlonrwydd a gwelliannau o ran ansawdd gwasanaethau a gynnigir i ddefnyddwyr. Mae’r Archwilydd Cyffredinol wedi dweud ar sawl achlysur bod angen cymryd risgiau sydd wedi’u reoli’n dda. Mae angen i ni sicrhau bod cyfleoedd i staff fentro gyda thechnoleg newydd a dulliau newydd o weithredu . Mae Archwilydd Cyffredinol Cymru wedi nodi pwysigrwydd manteisio ar y cyfleoedd hyn ar sawl achlysur. Fel y dywed yn y fideo isod, mae’n rhaid i ni fod yn arloesol a mabwysiadu ffyrdd newydd o weithio er mwyn darparu gwasanaethau cyhoeddus effeithiol.

Yn olaf, credaf y byddai’n esgeulus ohonof petawn i ddim yn gwneud y cysylltiad rhwng ailgynllunio gwasanaethau a chyflwyno Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Yn y seminar dywedodd Huw Vaughan Thomas nad oedd meddwl yn ddigidol a Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn flaenoriaethau sy’n gwrthdaro. Roedd hyn yn ddefnyddiol iawn a gwnaeth i mi sylweddoli hyn pan siaradodd am bum ffordd y Deddf o weithio, yn benodol:

  • Sut y bydd egwyddorion integreiddio a chydweithredu yn sbarduno gwasanaethau i ystyried ym mha ffordd y gall meddwl yn ddigidol helpu gwasanaethau i gydweithio. Wrth iddi ddod yn ofynnol i sefydliadau ddod ynghyd o dan ymbarél Byrddau Gwasanaeth Cyhoeddus, a ddylai pob gwasanaeth fod yn defnyddio systemau anghydnaws?
  • Dylai’r egwyddorion hirdymor ac ataliol alluogi sefydliadau i ystyried ym mha ffordd y gellir ailddefnyddio a rhannu llwyfannau er mwyn osgoi ailddyfeisio’r olwyn a sicrhau gwell gwerth am arian cyhoeddus
  • A dylai’r egwyddor o gymryd rhan wneud i sefydliadau ganolbwyntio ar sut y ffordd y gallant sicrhau bod gwasanaethau yn canolbwyntio ar yr unigolyn – sut maent yn diwallu anghenion defnyddwyr………………. Ac onid hynny yw diben gwasanaethau cyhoeddus?

GovCamp Cymru: A allwn ni newid ymddygiad ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus gwell?

Fe wnaeth Dyfrig Williams cynnig sesiwn yn GovCamp Cymru ar sut all damcaniaeth newid ymddygiad helpu i ymgorffori syniadau a gynhyrchwyd yn anghynadleddau mewn sefydliadau. Isod mae’n amlinellu beth ddysgodd o’r sesiwn.

Roedd GovCamp Cymru eleni yn ddigwyddiad gwych. Cynigiais i sesiwn ar newid ymddygiad pobl tu fewn i mudiad er gwella gwasanaethau cyhoeddus. Fe wnes i ychydig o waith ymlaen llaw ar beth roeddwn i’n ystyried yn faterion allweddol a sut allwn eu datrys, ond roedd y sesiwn yn canolbwyntio ar y syniadau a phrofiadau’r bobl a oedd yn bresennol. Felly rhaid i mi ddweud diolch yn fawr iawn i bawb a ddaeth ac i bawb a gyfrannodd cyn, yn ystod ac ar ôl y brif drafodaeth. Mae’r Storify yn rhoi trosolwg da o’r hyn a ddywedwyd yn ystod y dydd.

Felly o ran fy sesiwn i, dyma’r pethau allweddol a ddysgais:

Mae arweinyddiaeth yn bwysig

Efallai bod hyn yn ddatganiad gwbl amlwg, ac mewn rhai synhwyrau y mae hynny’n wir. Buom yn siarad am sut y mae ymddygiad staff yn debygol i ddilyn ymddygiad arweinwyr o fewn ein sefydliadau. Serch hynny, roedd yn galonogol i gael trafodaeth am beth yw arweinydd – nid jyst y bobl sydd ar frig trwy hierarchaeth, gallwn fod yn sôn am arweinyddiaeth trwy feddylfryd, neu efallai staff sy’n penderfynu arwain newid neu i feithrin y rôl mewn pobl eraill. Mae’n rhy hawdd i ildio cyfrifoldeb am hyn i bobl eraill achos nad oes gennym rôl benodol, felly roedd yn wych i glywed mynychwyr siarad am sut y gallan nhw fynd i’r afael â’r cyfrifoldeb. Ond hefyd trafodom sut y mae rhai sefydliadau yn gweld ‘mavericks’ fel gelynion, felly mae’n bwysig i feddwl am sut yr ydych chi’n cael eich gweld o fewn eich sefydliad.

Mae ymddygiad da arweinwyr yn dechrau gyda phethau syml iawn fel dweud “Diolch” fel bod staff yn teimlo bod nhw’n cael eu gwerthfawrogi. Siaradodd Spice Caerdydd am gael agendâu agored ar gyfer cyfarfodydd, ac fe wnaethom hefyd siarad am y pwysigrwydd o gymryd risgiau. Mae lot o’r sector cyhoeddus yn amharod i gymryd risgiau, ond wnaethom edrych bach yn fanylach ar hyn er mwyn meddwl am pam mae hynny’n wir. Codwyd pwynt arbennig, sef “bod gan y bobl sy’n cynllunio newid llai i golli na’r bobl sy’n ei weithredu”, ac fe wnaeth hyn canu cloch i mi. Felly os ydym am i bobl gweithio mewn modd gwahanol, rhaid i ni sicrhau bod nhw’n teimlo eu bod nhw’n cael eu cefnogi os mae pethau’n mynd o le. Siaradom am ddulliau o leihau risg, yn enwedig sut all prototeipio arddangos ffyrdd newydd o weithio os mae rhywun yn meddwl bod dull newydd yn amhosib.

Mae deddfwriaeth yn gleddyf a tharian

Rwy’n caru’r dyfyniad yma, a ddaeth o drafodaeth ar Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Siaradom am sut allai’r ddeddf cael ei ddefnyddio fel tarian i ddiogelu staff sy’n ceisio sicrhau newid drwy ddarparu sail resymegol glir amdano, neu gleddyf i sbarduno’r newid ac i ymladd ar gyfer newid ystyrlon o fewn ein sefydliadau. Roedd pawb yn cytuno y dylid alinio dulliau o gyflawni newid, a hefyd does yna ddim dull “un maint i bawb”. Mae deddfwriaeth yn bendant yn chwarae rôl wrth newid ymddygiad, ond mae hyn hefyd yn wir amdano ddiwylliant, arweinyddiaeth, gwleidyddiaeth a’r cyhoedd rydym yn gweithio gydag ac ar eu cyfer. Mae angen dulliau a thactegau amrywiol fel ein bod ni’n defnyddio’r offer mwyaf priodol ar gyfer unrhyw sefyllfa.

160924-GCCY-187

Llun gan Nigel Bishop o GovCamp Cymru

Rydym yn dysgu trwy siarad, meddwl a gwneud

Roedd y sesiwn yn ffocysu ar newid sefydliadol, ond serch hyn doedd neb o adran Adnoddau Dynol yn cymryd rhan yn ein trafodaeth ni. Beth bynnag, y consensws oedd bod dysgu sefydliadol yn bwnc rhy bwysig i’w adael i un tîm canolog a bod rhaid i ni gyd gymryd cyfrifoldeb fel unigolion, yn enwedig gan fod cynifer o adnoddau ar-lein ar gael.

Cytunodd pawb mai un o’r ffyrdd y gall anghynhadleddau ychwanegu gwerth yw trwy dyfu rhwydweithiau a rhannu beth mae pobl eraill wedi dysgu. Ond rhaid i ni ystyried pa mor gynhwysol ydyn ni – ydyn ni’n dod â phobl eraill o fewn ein sefydliadau gyda ni ar y daith newid? Fel y soniais yn y drafodaeth, mae Carl Haggerty wedi ysgrifennu blogbost wych lle mae’n myfyrio ar sut mae e’n dysgu a sut y mae’n helpu pobl eraill. Ffordd arall o ymgorffori newid o fewn sefydliad yw cael rhywun sydd eisoes wedi gwneud y gwaith hynny i ddod i mewn i siarad am y peth ac i ddangos y gwahaniaeth. Gall y cysylltiadau o anghynhadleddau ein helpu ni i ledaenu arferion da a ffyrdd newydd o weithio.

Roedd yna hefyd drafodaeth ynghylch rolau ‘hyrwyddwr’ o fewn y sefydliad, lle mae’r baich o ledaenu’r newid yn cael ei gymryd i ffwrdd o unigolyn a’i rhannu’n ehangach. Rhoddwyd enghraifft o amgylch Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, lle mae’r cyfrifoldeb wedi cael ei rannu o amgylch aelodau staff i ymgorffori’r newid diwylliannol o fewn eu timau er mwyn cwrdd â gofynion y ddeddf.

A fydd GovCamp Cymru yn helpu i newid ymddygiad?

Mae’r pwyntiau a godwyd yn fy sesiwn wedi gwneud i mi feddwl eto am sut mae newid yn digwydd o fewn sefydliadau. Ar hyn o bryd rwy’n gweithio ar brosiect ble rydym yn edrych ar sut mae Swyddfa Archwilio Cymru yn defnyddio data a thechnoleg, y tybiaethau rydym yn cymryd yn ganiataol, a sut allwn ni cynnig atebion radical i unrhyw anawsterau wrth i ni newid ein prosesau archwilio a busnes. Os ydym yn edrych i drawsnewid ein gwaith yn y modd hwn, rhaid i ni ddod â’n cydweithwyr gyda ni ar y daith. Mae’r adborth o’r sesiwn hwn wedi bod yn ddefnyddiol iawn wrth i mi ddechrau’r gwaith newydd yma, ac fe fyddwn i wrth fy modd i glywed o unrhyw un arall sydd wedi rhoi beth wnaethon nhw ddysgu o’r sesiwn ar waith o fewn eu sefydliadau fel ein bod ni’n gallu darparu gwasanaethau cyhoeddus gwell.

Gwella llesiant cenedlaethau’r dyfodol mewn gwlad â chyfoeth o adnoddau ond prinder arian

Mae’r Athro Tony Bovaird yn Gyfarwyddwr Governance International, sefydliad nid er elw sy’n gweithio ledled Ewrop ar bolisïau cyhoeddus seiliedig ar ganlyniadau a chyd-gynhyrchu gan ddinasyddion, ac mae’n Athro Emeritws ar Reoli a Llywodraethu Cyhoeddus ym Mhrifysgol Birmingham.  Yn ei gyfraniad at y Seminarau Dyfodol Llywodraethu ym mis Gorffennaf, rhannodd Tony ei gred gref fod angen i gyrff cyhoeddus sylweddoli sefyllfa wan cydweithredu ym meysydd comisiynu a chyflawni o fewn gwasanaeth cyhoeddus, y diffyg ymrwymiad i ganlyniadau clir a’r amrywiaeth mawr o ran ymgysylltu â’r cyhoedd wrth gyd-gomisiynu, cyd-gynllunio, cyd-gyflawni a chyd-asesu – a sut y gall Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol helpu gyda’r rhain i gyd. Yn y blog hwn mae’n canolbwyntio ar un agwedd ar gyd-gynhyrchu – sut y gall Cymru wneud gwell defnydd o’i hadnoddau hynod werthfawr, hyd yn oed mewn cyfnod pan fo cyllidebau yn gyfyngedig iawn.

Ffotograff o Tony Bovaird o Governance InternationalRoedd Gweithdai Llywodraethu, a gynhaliwyd gan Swyddfa Archwilio Cymru a’r Gyfnewidfa Arfer Da ym mis Gorffennaf, yn gyfle i fyfyrio ar y materion allweddol a fydd yn pennu sut y gellir rhoi Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol ar waith yn effeithiol yng Nghymru. Un mater allweddol a godwyd ar wahanol adegau yn ystod y trafodaethau oedd y ffaith bod adnoddau wedi dod yn llawer mwy prin yn sgil y dirwasgiad economaidd llym ar ôl 2008 a chyllidebau cyni cyllidol parhaus llywodraeth y DU ers 2010.

Pobl

Fodd bynnag, dadleuais ar ddiwedd y ddau weithdy fod yr obsesiwn hwn â chyllidebau yn gyfeiliornus. Yn wir, mae cyllid yn brin mewn gwasanaethau cyhoeddus. Ond mae mwy i’r stori na hyn – dim ond un adnodd yw’r arian yn ein cyllidebau.

Yn arbennig, mae gan Gymru ddigonedd o adnoddau allweddol megis pobl alluog, adeiladau a chyfarpar gwerthfawr, neu’r TGCh ddiweddaraf. Fodd bynnag, nid yw’r rhain yn cael eu defnyddio yn y ffordd fwyaf effeithiol bosibl.

Gadewch i ni edrych ar yr adnodd gwych sydd gan Gymru o ran pobl. Yr ystadegyn y sonnir amdano fwyaf yw’r gyfradd ddiweithdra ond NID yw’r adnodd a wastraffir mewn gwirionedd yn cael sylw bob mis – nifer y bobl ffit, gweithgar a pharod nad ydynt wedi’u cofrestru fel aelodau o’r gweithlu. Yn 2016, mae hyn yn cyfateb i ychydig yn llai na miliwn o bobl yng Nghymru; mae oddeutu hanner y rheini rhwng 16 a 64 oed, a’r hanner arall dros 65 oed.

Y grŵp y sonnir amdano fwyaf ymhlith y garfan hon o oedolion yng Nghymru nad ydynt yn ‘economaidd weithgar’ yw’r grŵp dros 65 oed. Fodd bynnag, nid ydym yn sôn am y ffaith mai hwn yw’r grŵp mwyaf o bobl brofiadol, addysgedig ac, ar y cyfan, heini ac iach sydd wedi bod ar gael i Gymru erioed, fel ‘byddin wrth gefn o bobl heb eu gwerthfawrogi’n ddigonol’ i wneud pethau sy’n ddefnyddiol yn gymdeithasol ac yn economaidd er mwyn gwella eu llesiant eu hunain a llesiant eu cyd-ddinasyddion. Nac ydym, ddim o gwbl – yn hytrach, tueddwn i sôn amdanynt fel ‘genau tranc’, yn bygwth llyncu ein holl adnoddau sector cyhoeddus, wrth iddynt dyfu’n hŷn a mynd yn llai iach ac yn fwy anghenus. A ydym yn ceisio eu helpu i sicrhau’r ansawdd bywyd gorau posibl a helpu eraill i wella eu hansawdd bywyd hwythau? Wedi’r cyfan, dengys ymchwil fod pobl sy’n weithgar, p’un a ydynt yn ceisio gwella eu llesiant eu hunain neu wella llesiant pobl eraill, yn tueddu i fod ag ansawdd bywyd mwy cadarnhaol. Y diffyg dull gweithredu cydgysylltiedig o ateb yr her hon yw’r gwastraff adnoddau mwyaf, o bosibl, yn ein cymdeithas, sydd â chyfoeth o adnoddau ond prinder syniadau.

Adeiladau

Nid ein pobl yw’r unig adnodd rydym yn ei danddefnyddio. Mae traean ein tai wedi’u tanfeddiannu (a dim ond un preswylydd sydd gan gyfran uchel o’r cartrefi hyn, a’r preswylydd hwnnw’n aml yn unig ac yn ynysig, ac yn eithaf aml yn dioddef o iselder).

Mae mwy nag 20% o’n siopau yn wag, mae’r lloriau uwchben siopau yn wag yn aml iawn, ac, yn aml, dim ond yn rhannol y mae ein hadeiladau cyhoeddus yn cael eu defnyddio.  Mae ein canolfannau hamdden yn wag yn y bore i raddau helaeth, mae ein canolfannau cymunedol yn aml yn wag yn y prynhawn ac mae’r rhan fwyaf o’n hysgolion yn wag gyda’r nos, ar benwythnosau ac yn ystod y gwyliau. Mae ein ceir yn tueddu i fod yn wag drwy’r dydd (wedi’u parcio yn y gwaith) ac mae ein trafnidiaeth gyhoeddus fel arfer yn wag gyda’r nos, ar y cyfan.

Onid yw hyn yn anochel? Onid yw’r asedau hyn, ar y cyfan, yn eiddo i rywun nad yw’n gweld unrhyw reswm dros sicrhau eu bod ar gael i’r bobl hynny a fyddai’n cael y budd mwyaf o’u defnyddio? Wel, edrychwn yn gyntaf ar y sector cyhoeddus – a oes unrhyw esgus, mewn gwirionedd, dros danddefnyddio asedau cyhoeddus tra bod eraill yn gwneud eu gorau glas i ddod o hyd i leoliadau ar gyfer digwyddiadau, ystafelloedd ar gyfer cyfarfodydd, cyfeiriadau ar gyfer rhedeg eu sefydliadau gwirfoddol ohonynt, cyfleusterau ar gyfer gwaith argraffu ar raddfa fach, ac ati? Edrychwn nesaf ar y trydydd sector – a ellir cyfiawnhau rhoi grantiau neu gontractau cyhoeddus i sefydliad nad yw’n fodlon rhannu’r cyfleusterau (a gwirfoddolwyr) nad yw’n eu defnyddio ddigon â sefydliadau eraill sy’n gwneud gweithgareddau tebyg? Ac yn y sector preifat, pam na rown ostyngiadau treth i gwmnïau sy’n gallu dangos cofnod o rannu staff a chyfleusterau â sefydliadau’r sector cyhoeddus neu’r trydydd sector?

Asedau

Fodd bynnag, dim ond rhan fach o’r hyn y gellid ei wneud yw dulliau gweithredu o’r fath. Yn bwysicach na rhannu o’r fath rhwng sefydliadau yw’r potensial ar gyfer paru galluoedd dinasyddion â defnyddwyr posibl yn y gymuned. Dyma’r ‘ap’ delfrydol. Ar hyn o bryd, dim ond yr hyn sydd ei angen ar ddinasyddion gan y sector cyhoeddus a gofnodir gennym – nid y galluoedd sydd ganddynt a’r cryfderau ac adnoddau y maent yn fodlon eu rhannu. Dyma’r her fwyaf sy’n wynebu cyrff cyhoeddus wrth iddynt fynd i’r afael â gwella llesiant yng Nghymru. Wrth gwrs, bydd angen i gyrff cyhoeddus gydgysylltu’r gwaith o gydgynhyrchu â dinasyddion, a bydd angen rhywfaint o wario i gyflawni hyn, ond y gobaith yw y caiff mwy o lawer o adnoddau eu rhyddhau nag a ddefnyddir.

I grynhoi, mae llesiant cenedlaethau’r dyfodol yng Nghymru yn dibynnu’n fawr ar wneud y gorau o’n hadnoddau presennol a sicrhau eu bod yn datblygu ac yn ehangu yn y dyfodol. Mae gwlad â chyfoeth o adnoddau lle y caiff y rhan fwyaf ohonynt eu tanddefnyddio, a lle mae pobl fedrus yn gwastraffu llawer iawn o amser yn ceisio gwneud y gorau o gyllidebau a grantiau bach (sydd hefyd yn lleihau), yn arwydd bod blaenoriaethau’r llywodraeth yn anghywir. Dylid rhoi blaenoriaeth ar fyrder i ailfeddwl yn sylfaenol sut i baru ein hadnoddau toreithiog ag anghenion dinasyddion Cymru.

Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol a Newid Ymddygiad

Llun o gi yn cael ei dynnu ar dennyn

Cafodd y thema o newid ymddygiad y cyhoedd a gwasanaethau cyhoeddus yn gyffredinol ei drafod sawl gwaith yn ein digwyddiad ar Ddyfodol Llywodraethu: gwneud penderfyniadau effeithiol ar gyfer y genhedlaeth bresennol a chenedlaethau’r dyfodol. Yn y blogbost yma mae Chris Bolton yn edrych ar yr heriau sydd o’n blaen ni a sut allwn ni mynd i’r afael â nhw.

“Nid creu’r weledigaeth ar gyfer y dyfodol yw’r broblem go iawn, ond gadael lle rydym ni nawr…”

Dydw i ddim yn siŵr pwy ddywedodd hynny, gallai fod yn gyfuniad o sawl peth a ddarllenais ac a glywais dros yr ychydig fisoedd diwethaf, ac os felly, rwy’n hapus i’w arddel.

Yr allwedd i lwyddiant (a phroblem fwyaf) Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yw’r Pum Ffordd o Weithio (integreiddio; cydweithio; tymor hir; cynhwysiad; ac atal) a luniwyd yn ofalus iawn. Maen nhw i gyd yn disgrifio rhywbeth y byddai’r rhan fwyaf o bobl sy’n awyddus i weld cymdeithas wâr yn ei chael yn anodd anghytuno â nhw. Maen nhw’n rhesymegol, yn synhwyrol a bydd y rhan fwyaf o bobl yn cytuno â nhw. Efallai mai’r ffordd orau i ddechrau mudiad torfol ar gyfer newid yw dod o hyd i rywbeth y gall pawb gytuno yn ei gylch.

Mae’r broblem yn deillio o ymddygiad pobl. Yn ôl yr hyn a welaf i, mae dau beth yn fras yn gweithio yn erbyn y Ddeddf; y System a Phobl.

  • Mae’r ‘system’ gwasanaethau cyhoeddus yn fwystfil cymhleth a fydd yn ymateb mewn ffyrdd anrhagweladwy i batrymau ymddygiad y bobl sy’n gweithredu o’i mewn
  • Mae’r newidiadau ymddygiad sy’n ofynnol gan y Ddeddf yn newid seismig i lawer. Mae’r patrymau ymddygiad presennol wedi’u datblygu dros nifer o flynyddoedd ac wedi’u hatgyfnerthu gan hierarchaethau sefydliadol a statws proffesiynol.

Mae’n her enfawr (a phwnc enfawr i’w drafod mewn 1000 o eiriau) felly ceisiaf egluro fy mhwyntiau o dan dri phennawd:

  1. Nid cydberthyniad yw achosiaeth (mae’n gymhleth ac yn ddyrys),
  2. Mae bob amser wedi ymwneud ag ymddygiad,
  3. Mae angen i ni ‘Hybu nid Tynnu’.

Nid cydberthyniad yw achosiaeth

Pe dymunwn weld un newid ymddygiad mewn perthynas â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, gweld y bobl sy’n penderfynu yn cydnabod nad yw pob sefyllfa’n syml gydag atebion amlwg fyddai’r newid hwnnw. Mae yna atebion felly i rai sefyllfaoedd penodol, ond mae llawer o’r heriau a wynebwn mewn perthynas â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn gymhleth (diabetes, anweithgarwch economaidd dros sawl cenhedlaeth ac ati).

Yn aml, mae’r math o ddadansoddiad a ddefnyddir i gefnogi gwneud penderfyniadau yn disgyn i’r fagl o gamgymryd cydberthyniad am achosiaeth wrth geisio sicrhau ‘enillion cyflym’. Er enghraifft, bydd gan economi lwyddiannus gyfran o fusnesau gweithgynhyrchu sydd fel arfer yn gweithredu mewn unedau diwydiannol. Ffaith.

Nid yw’n dilyn, fodd bynnag, fod creu llawer o adeiladau ‘parod ar gyfer diwydiant’ yn golygu y bydd busnesau gweithgynhyrchu yn ymddangos yn awtomatig yn yr adeiladau hynny ac yn creu economi lwyddiannus. Ysgrifennodd fy nghydweithiwr, Mark Jeffs, erthygl ddiddorol yn dangos ‘nad achosiaeth yw cydberthyniad’, sydd weithiau’n cael ei alw’n ‘cwlt cargo’.

Mae heriau cymhleth Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn galw am ymddygiad gwneud penderfyniadau sydd: yn cydnabod cymhlethdod, yn derbyn ansicrwydd, yn barod i brofi gwahanol atebion, yn methu, yn dysgu’r gwersi o fethiant (allan yn agored), yn dysgu’r gwersi ac yn symud ymlaen. Ar gyfer rhai sy’n gwneud penderfyniadau sy’n cael eu ‘gyrru i gyflawni’ a ‘chyrraedd targedau perfformiad’ gall hyn fod yn her sylweddol i ymddygiad.

Mae bob amser wedi ymwneud ag ymddygiad

Ymadrodd i chi feddwl amdano, Diystyru Hyperbolig (gallaf ddweud beth bynnag a ddymunaf yn awr, bydd y rhan fwyaf o bobl wedi mynd i gysgu).

Yn y bôn, ymddygiad dynol yw hwn lle mae pobl yn tueddu i ffafrio enillion mwy uniongyrchol yn hytrach na phethau sy’n digwydd yn nes ymlaen. Mae hyn yn digwydd i’r fath raddau fel na fyddai ein hunain yn y dyfodol wedi gwneud y penderfyniad hwnnw, ar sail yr un wybodaeth. Cyfeirir at hyn hefyd fel gogwydd tuag at y foment gyfredol neu ogwydd tuag at y presennol.

Nid ymddygiad newydd gael ei ddyfeisio yw hwn i achosi problemau i’r gyntaf o Bum Ffordd o Weithio Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, sef Meddwl yn hirdymor. Mae wedi bod yn rhan o’r cyflwr dynol ers miloedd o flynyddoedd. Os ydych yn heliwr cynhanesyddol gyda hyd oes o 30 mlynedd, mae’n debyg nad yw meddwl yn hirdymor yn uchel ar eich rhestr o batrymau ymddygiad/sgiliau bywyd ar gyfer gwneud penderfyniadau.

Ceir tuedd yn aml i ‘feio’ y cylch gwleidyddol o etholiadau am feddylfryd byrdymor ym maes gwasanaethau cyhoeddus. Fodd bynnag gallai hyn fod yn rhywbeth dyfnach mewn ymddygiad dynol, gogwydd gwybyddol tuag at y tymor byr. Gallwch ddysgu mwy am Ddiystyru Hyperbolig yn y papur gan David Laibson yn y Quarterly Journal of Economics ym 1997.

Mae angen i ni ‘Hybu nid Tynnu’

Diolch i’r Athro Dave Snowden o Ganolfan Cynefin ym Mhrifysgol Bangor am ddatblygu’r ystyriaethau ynglŷn â hyn.

Yn ei hanfod, mae llawer o Wasanaethau Cyhoeddus wedi ‘gwneud’ newid ymddygiad i ddefnyddwyr gwasanaethau dros flynyddoedd lawer. Mae pethau fel rhaglenni i leihau ysmygu, gwisgo gwregys mewn ceir neu daliadau o 5c am fagiau plastig hyd yn oed eisoes wedi cael eu cyflwyno i bobl.

Er bod llawer o’r camau cychwynnol hyn i newid ymddygiad wedi cael llwyddiant ysgubol, mae yna gyfres wahanol o faterion yn ymwneud â heriau Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, er enghraifft y cynnydd mewn Diabetes Math 2. Mae angen i’r dulliau fod yn fwy cynnil ac yn fwy seiliedig ar ddeall lle mae pobl yn gogwyddo tuag at newid. Os nad yw pobl yn gogwyddo tuag at newid, gall unrhyw fenter i newid ymddygiad wynebu gwrthwynebiad llawn neu bethau fel cydymffurfio maleisus gyda chanlyniadau anfwriadol. (Ysgrifennais am hyn o’r blaen).

Er mwyn cyflawni’r newidiadau ymddygiad cynaliadwy sy’n ofynnol gan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol byddwn yn dadlau ei bod hi’n well hwyluso a hybu pobl mewn meysydd lle maent yn gogwyddo tuag at newid, yn hytrach na’u gwthio neu eu tynnu mewn meysydd lle nad ydynt yn gogwyddo tuag at newid.
Mae hynny hefyd yn newid ymddygiad i lawer o bobl a fydd yn rhan o’r gwaith o gyflwyno Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol.

A yw hi ar ben arnom?

Nac ydy, yn ôl pob tebyg, ond mae angen newidiadau ymddygiad sylweddol er mwyn cyflwyno Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn llwyddiannus ac ni ddylem fychanu’r hyn sydd ei angen.

Dyma fy 3 cyngor gorau ar gyfer unrhyw un sy’n rhan o’r broses o wneud penderfyniadau a’r llywodraethu sy’n gysylltiedig â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol:

  1. Derbyniwch y bydd llawer o sefyllfaoedd yn gymhleth ac yn gofyn am ddull o weithredu sy’n galw am ‘ymchwilio, profi, methu, dysgu’ cyn penderfynu ar ateb.
  2. Gwnewch yn siŵr fod yna bobl o’ch cwmpas sy’n meddu ar farn wahanol ac wedi cael profiadau gwahanol, a gwrandewch arnynt. Gallai helpu i oresgyn Diystyru Hyperbolig a nifer o ogwyddion gwybyddol (edrychwch ar fy mhost ar The Ladder of Inference) am ragor ar hyn.
  3. Wrth geisio dylanwadu ar newid ymddygiad edrychwch am feysydd lle ceir ‘gogwyddo tuag at newid’ a rhowch hwb yn y fan honno yn hytrach na cheisio ‘gwthio’ neu ‘dynnu’ pobl i’r cyfeiriad y credwch chi sydd orau ar eu cyfer.