Tag Archif: Cyllid

Gwneud defnydd o ddata agored

Read this blog post in English

Yn ddiweddar fe wnaeth Swyddfa Archwilio Cymru rhyddhau ein Dataset Agored cyntaf. Beth ddigwyddodd nesaf? Isod mae Ben Proctor o Sefydliad Data Agored Caerdydd yn trafod sut y gwnaeth ddefnydd o’r data.

Sgrînlun o fap deinamig a grëwyd gan Ben Proctor i ddangos lefelau Treth y Cyngor fesul pen y boblogaeth yng Nghymru

Sgrînlun o fap deinamig a grëwyd gan Ben Proctor i ddangos lefelau Treth y Cyngor fesul pen y boblogaeth yng Nghymru

Www! Data newydd

Roeddwn yn gyffro i gyd pan welais fod Swyddfa Archwilio Cymru wedi cyhoeddi cyfres o ddata fel data agored. Mae data agored yn ddata y gall unrhyw un gael mynediad atynt a’u defnyddio a dyma’r math mwyaf defnyddiol o ddata.

Ysgrifennodd Dyfrig Williams o Swyddfa Archwilio Cymru am y broses roeddent wedi mynd drwyddi er mwyn cyhoeddi’r set hon o ddata (crynodeb o ddata archwilio pob awdurdod lleol yng Nghymru ar gyfer pob blwyddyn ). Mae’r data ar ffurf tabl syml a gallwch ei lawrlwytho fel ffeil CSV (yn y bôn ffeil a fydd yn gweithio mewn unrhyw raglen taenlen) yma.

Ond mae problemau

Lawrlwythais y ffeil a gweld rhai problemau’n fuan. Nid gwallau yw’r rhain yn union, ond maent yn bethau sydd ar goll neu’n anghyson a fydd yn gwneud rhai defnyddiau o’r data ychydig yn anoddach. Ond nid cwyn yw hyn, oherwydd mai un o nodweddion deniadol data agored yw y gallwn ddatrys y problemau hyn. Gallaf wneud hyn oherwydd bod Swyddfa Archwilio Cymru wedi cyhoeddi’r data o dan Drwydded Llywodraeth Agored. Mae hyn yn dweud wrthyf nad oes angen ei chaniatâd arnaf i wneud unrhyw beth gyda’r data ac nad oes terfynau o ran yr hyn y gallaf ei wneud gyda nhw (heblaw bod yn rhaid i mi fod yn glir o ble y daethant).

Gallaf unioni’r problemau

Dyma’r pethau a wneuthum i’m copi i o’r data.

Newidiais fformat “y golofn blwyddyn ariannol” oherwydd bod rhai o’r rhain yn rhifau ac mae rhai’n destun yn ffeil Swyddfa Archwilio Cymru.

Ychwanegais golofn o godau Gwasanaeth Ystadegol y llywodraeth (GSS). Mae codau GSS yn godau a ddefnyddir er mwyn nodi awdurdodau lleol (a ffiniau eraill). Mae cael cod GSS yn golygu nad oes rhaid i chi boeni a yw’r data’n dweud Cyngor Môn, Cyngor Ynys Môn neu Anglesey Council. A chyda chod GSS, gallwn ychwanegu “polygonau” ar gyfer pob cyngor. Yn y bôn, mae polygonau’n gyfarwyddiadau ar sut mae darlunio amlinell o bob cyngor a gwybodaeth am ble i roi’r darlun ar fap.

Gyda’r newidiadau hyn, roeddwn yn gallu darlunio cyfres o fapiau a oedd yn dangos lefel y Dreth Gyngor y pen ym mhob awdurdod lleol a sut mae hyn wedi newid gyda threigl amser.

A rhoi ffeil well i Swyddfa Archwilio Cymru

Ac rwyf wedi gallu rhoi ffeil KML yn ôl i Swyddfa Archwilio Cymru. Dyma ffeil y mae’n addas ei defnyddio mewn meddalwedd mapio. Mae unrhyw un sydd am weld data Swyddfa Archwilio Cymru ar fap yn gallu agor ffeil KML a dechrau arni.

Gallwch lawrlwytho’r ffeil fapio hon eich hun.

Pam gwnes i hyn?

Rwy’n rhan o’r tîm craidd yn ODI-Caerdydd, felly mae data agored yn beth cyffrous i mi.
Cymerodd ychydig iawn o funudau i mi.
Rwy’n ceisio gwella ar ddefnyddio gwasanaeth Google o’r enw Fusion Tables a dyma gyfle da i ymarfer.
Mae gennyf dipyn o ddiddordeb yn yr hyn y gallai’r data hyn ei ddweud wrthym.

Rhyddhau Data Agored

Read this blog post in English

Sut all sefydliadau ryddhau Data Agored? Isod mae Dyfrig Williams yn edrych ar y broses o sicrhau bod y data y tu ôl i adroddiad Swyddfa Archwilio Cymru am Ddatganiadau Ariannol Llywodraeth Leol ar gael yn rhwydd, ac mae’n rhannu’r set data o dan y blogbost yma.

Rydw i wedi blogio o’r blaen ar sut y mae Swyddfa Archwilio Cymru yn ystyried herio ein defnydd presennol o ddata a thechnoleg fel rhan o’r prosiect Archwilio sydd ar Flaen y Gad. Roedd fy rhan i o’r brosiect yn edrych ar sut rydyn ni’n mynd i’r afael â data.

Sut mae Data Agored yn ffitio i mewn i gaffael data?

Mae’r diagram isod yn dangos y rhesymeg y tu ôl i fy ngwaith i. Yn fy marn i, mae rhaid i ni rannu’r data sydd gennym er mwyn i ni ddatblygu ein perthynas â’r cyrff sy’n gleientiaid fel y gallwn gasglu data’n effeithiol. Mae rhan o hyn ynglŷn â “bod y newid yr ydych chi’n dymuno ei weld.” Mae rhai pobl yn meddwl bod archwilwyr yn bobl sy’n ymwrthod â risg, ond yn y Gyfnewidfa Arferion Da rydym wedi gweld ein bod ni’n galluogi eraill i wneud yr un peth pan fyddwn yn gweithio mewn ffordd wahanol. Mae nifer o awdurdodau lleol wedi adrodd yn ôl inni am sut y maen nhw wedi gallu herio cyfyngiadau’r gwefannau a’r cyfryngau cymdeithasol y maen nhw’n cyrchu oherwydd y ffordd rydyn ni’n rhannu gwybodaeth. Drwy sicrhau bod data ar gael yn agored, gallwn ddangos mai ychydig o risg sydd yna, cyn belled â bod y broses yn cael ei rheoli’n dda.

Cylch sy'n dangos bod rhannu data yn arwain ato data agored, sy'n bwydo mewn i sut rydym yn caffael data

Fel y soniais yn fy nodyn gwreiddiol, roedd dod o hyd i set ddata priodol yn fwy heriol nag yr oeddwn wedi disgwyl, gan nad oes gennym yr hawl i rannu’r data yr ydym yn ei gasglu o bob cleient yn ystod ein harchwiliadau. Fodd bynnag, ar ôl ychydig o ymchwil, canfuom y data y tu ôl i Adroddiad Datganiadau Ariannol Llywodraeth Leol, sef adroddiad ar gyfrifon cyrff llywodraeth leol. Roedd hwn yn ddata diogel i’w ryddhau oherwydd ei fod eisoes ar gael ar wefan pob cyngor fel rhan o’u cyfrifon, ond ni yw’r unig sefydliad sy’n casglu’r data hwn. Dadansoddir y data yn yr adroddiad ar sail genedlaethol, ond drwy ryddhau’r set ddata gallwn alluogi cynghorau a rhanddeiliaid eraill sydd â diddordeb i edrych ar y data fesul sir, a chymharu a chyferbynnu eu cyfrifon yn erbyn eraill. Defnyddir y data gan Swyddfa Archwilio Cymru i gefnogi gwaith archwilio lleol ac ar gyfer meincnodi cyffredinol. Mae’r adroddiad ei hun yn edrych ar ansawdd y cyfrifon, ac mae’n seiliedig ar y data sy’n cael ei ryddhau cyn gwelliannau – nid ydym yn olrhain addasiadau cyfnodau blaenorol.

Sut aethom o gwmpas gwneud y data hwn yn agored?

Ein man cychwyn oedd taenlen a ddefnyddiwn yn fewnol sy’n cynnwys y setiau data sy’n dyddio’n ôl i 2008-09. Roeddem ychydig yn siomedig i ffeindio mas bod y gofynion ar awdurdodau lleol i ddarparu’r data hwn yn y strwythur hwn bellach wedi newid ac felly na fydd data cymharol ar gael y flwyddyn nesaf. Fodd bynnag, roedd y set ddata hon yn brawf da ar gyfer ein dull. Yn y tymor hirach, byddai’n werth inni edrych ar sut y gallem wneud data di-dor ar gael er mwyn lleihau baich y gofynion adrodd. Mae gan Lucy Knight o Gyngor Sir Dyfnaint enghraifft ddefnyddiol yn ei darlith amser cinio ar gyfer y Sefydliad Data Agored ar ‘Gwneud i Ddata Agored Ddigwydd mewn Llywodraeth Leol’.

 

Fe wnaethom ddefnyddio blogbost Hendrik Grothuis ar wneud data’n agored a Rhestr Wirio Defnyddwyr y Sefydliad Data Agored fel canllawiau bras ar gyfer y broses. Ein cam cyntaf wrth lanhau’r data oedd gweld pa ddata yr oedd gennym yr hawl i’w rannu, a pha ddata oedd eisoes ar gael o ffynonellau eraill. Fe wnaethom benderfynu gael gwared ar y data a oedd eisoes ar gael drwy StatsCymru er mwyn osgoi dyblygu, ond pe baech chi’n meddwl am ddefnyddio rhai o’r rhain, efallai y bydd y rhain yn fan cychwyn da:

Wedyn fe wnaethom ddefnyddio CSV Lint i weld a oedd y ffeil yn ddarllenadwy. Roeddem yn falch o ddarganfod bod gennym ffeil ddilys, ond canfuom hefyd ffyrdd y gallem ei gwella. Fe wnaethom droi’r set ddata o gwmpas fel bod yr eitemau data yn mynd yn llorweddol a’r blynyddoedd yn mynd yn fertigol. Fe wnaethom hefyd greu gwerth nwl i ddangos lle nad oedd y data ar gael. Roedd ymchwil sydyn ar Google yn ddigon inni ddarganfod sut i nodi celloedd gwag.

Fel sefydliad sector cyhoeddus yng Nghymru, mae’n ofynnol inni sicrhau bod y data ar gael yn ddwyieithog, ac felly fe wnaethom ei anfon at y cyfieithwyr i wneud yn siŵr fod pob term technegol yn hollol gywir gennym.

Cyhoeddi’r data

Pan ddaeth yn fater o gyhoeddi’r data, fe wnaethom benderfynu ei gyhoeddi fel rhan o’r blogbost yma ar flog Y Gyfnewidfa Arfer Da. Byddai’r set ddata yn edrych yn unig iawn ar lwyfan Data Agored ar hyn o bryd, ond y gobaith yw y gallwn nodi setiau data eraill y gallwn eu rhyddhau wrth symud ymlaen. Buom yn edrych ar lwyfannau posibl y gellid eu defnyddio, gan gynnwys dewisiadau ffynhonnell agored fel CKAN a DKAN (y byddai’r ddau ohonynt yn integreiddio gyda’n System Rheoli Cynnwys Drupal), yn ogystal â llwyfannau sy’n seiliedig yn y cwmwl fel Socrata. Fel sefydliad rydym yn symud i’r cwmwl pan fydd hynny’n gwneud synnwyr, ond efallai bod pethau y gallem eu dysgu oddi wrth Barth Arloesi Archwilio’r Alban, a sefydlwyd i alluogi eu staff i roi prawf ar feddalwedd a llwyfannau newydd mewn gofod sy’n cael ei reoleiddio’n ysgafn. Mae hyn yn rhoi’r cyfle i staff roi prawf ar ffyrdd newydd o weithio.

Fel y nodwyd yn ein gweminar ddiweddar ar Safonau Agored, rydym wedi dewis cyhoeddi’r data mewn CSV yn hytrach na ffurf berchnogol fel Excel. Mae hyn yn golygu y gall gael ei ddefnyddio gan amrywiaeth eang o feddalwedd, a, gobeithio, gan amrywiaeth mor eang o bobl â phosibl.

Bellach, ein cyfrifoldeb ni yw sicrhau bod modd canfod y data hwn drwy ei dagio’n effeithiol, a byddwn hefyd yn rhoi cyhoeddusrwydd i’r set ddata drwy’r rhwydweithiau yr ydym wedi eu hadeiladu drwy ein gwaith blaenorol ar Ddata Agored. Ein her nesaf yw ffeindio mas sut y defnyddir y data. Felly, os byddwch yn defnyddio’r set ddata, byddem wrth ein bodd i gael eich adborth ar y fformat ac i gael gwybod sut y gwnaethoch ei defnyddio.

Dysgu o Lywodraeth Cymru

Roedd Llywodraeth Cymru yn gymorth mawr drwy gydol fy ngwaith ar y Prosiect Archwilio sydd ar Flaen y Gad. Fe wnaethon nhw rannu pethau yr oeddent wedi eu dysgu o’u gwaith nhw, ac fe wnaethom hefyd fynychu cyfarfodydd gyda’n gilydd i ddysgu mwy am ddulliau Cyngor Caerdydd a Chyngor Sir Fynwy. Roedd yn ddiddorol iawn clywed bod staff Llywodraeth Cymru eu hunain yn defnyddio StatsCymru i rannu ac i gasglu data gan ei fod yn agored ac yn dryloyw. Mae hyn yn rhywbeth i ni feddwl amdano ar ein siwrne ein hunain – sut allwn ni wneud data yn fwy hygyrch ar gyfer rhanddeiliaid mewnol ac allanol.

Fe wnaethom ddefnyddio ymagwedd Llywodraeth Cymru tuag at Metadata fel templed ar gyfer ein gwaith ein hunain. Set o ddata yw Metadata sy’n disgrifio ac yn rhoi gwybodaeth am ddata arall, ac mae’n wirioneddol bwysig oherwydd ei bod yn rhoi cyd-destun o gwmpas y data sy’n cael ei rannu. Gellwch weld y Metadata ar waelod y neges hon ochr yn ochr â dolen gyswllt at y data ei hun.

Adborth

Mae eich adborth am ein dull yn bwysig iawn. Gan mai prawf cychwynnol yw hwn o sut y gallem wneud data yn agored ac yn barod i’w rannu, fe fyddwn yn defnyddio’ch adborth i ddylanwadu ar sut y gallai’r agenda yma symud ymlaen. Rydym yn awyddus iawn i edrych ar sut y gallwn wneud gwell defnydd o ddata er mwyn cynorthwyo gwasanaethau cyhoeddus i wella, a hefyd i fod yn gyson o ran ein ffordd ni o weithredu’n ddigidol. Mae Archwilydd Cyffredinol Cymru yn trafod galluogi arloesedd drwy risgiau sydd wedi eu rheoli’n dda o flaen pob un o’n digwyddiadau rhannu dysgu. Rydym yn bwriadu rhannu ein dysgu ni ein hunain fel y gall pobl ddysgu oddi wrth ein profiadau, hyd yn oed os maen nhw’n brofiadau gwael. Rydym o hyd yn dweud nad oes diben ailddyfeisio’r olwyn. Drwy weithio mewn ffordd agored a thryloyw, rydym yn gobeithio y gall sefydliadau adeiladu ar yr hyn yr ydym ni’n ei wneud fel y gallant rannu data mor effeithiol â phosibl er mwyn gwella’r gwasanaethau y maent yn eu darparu.

Set Data: Datganiadau Ariannol Llywodraeth Leol

Metadata

Teitl Data o Ddatganiadau Ariannol Llywodraeth Lleol 2008-09 i 2015-16
Diweddariad diwethaf 01/04/2017
Diweddariad nesaf Ni chaiff ei ddiweddaru rhagor.
Sefydliad cyhoeddi Swyddfa Archwilio Cymru
Tarddiad Datganiadau Ariannol Llywodraeth Lleol 2008-09 i 2015-16
Ebost gyswllt arfer.da@archwilio.cymru
Lefel isaf o dadelfeniad daearyddol Awdurdodau Lleol
Cwmpas daearyddol Awdurdodau Lleol
Ieithoedd Saesneg a Chymraeg
Trwyddedu data Gallwch ddefnyddio ac ail-ddefnyddio’r data hwn am ddim mewn unrhyw fformat neu fodd o dan termau trwydded Llywodraeth Agored – gweler http://www.nationalarchives.gov.uk/doc/open-government-licence

Geirfa

Effaith Cyfathrebu MAWR y Gronfa Loteri Fawr

Mae’r Gronfa Loteri Fawr yn gyfrifol am rannu 40% o’r arian a godir ar gyfer achosion da gan y Loteri Genedlaethol. Yma, mae’r Swyddog Cyfathrebu, Rosie Dent yn trafod sut y cafodd un ymgyrch gyfathrebu effaith ystyrlon, fesuradwy.

Llun o Rosie Dent, a gafodd ei ddefnyddio ar gyfer ei hunanlun Loteri

#LotterySelfie Rosie Dent

Yng Nghymru, rydym yn rhoi tua £100,000 y dydd i brosiectau sydd â’r nod o wella bywydau pobl a chymunedau sydd â’r angen mwyaf. Y llynedd, gwnaethom lansio ein fframwaith strategol ar gyfer 2015-21 sy’n nodi beth y gall pobl ei ddisgwyl gennym fel ariannwr dros y chwe blynedd nesaf. Ein gweledigaeth yw y dylai pobl arwain y ffordd wrth wella eu bywydau a’u cymunedau.

Fel Tîm Cyfathrebu, rydym o’r farn mai un o’r ffyrdd gorau y gallwn gael pobl i arwain yw drwy roi’r ffocws arnynt hwy a rhoi’r adnoddau iddynt allu hyrwyddo’r gwaith gwych maent yn ei wneud, waeth pa mor fawr neu fach yw hynny. Y ffordd hon o feddwl a arweiniodd at lansio ein hymgyrch #LotterySelfie.

Mae dwy elfen i’r ymgyrch, un ohonynt yw annog prosiectau i rannu delweddau gyda ni drwy ddefnyddio’r hashnod #LotterySelfie. Y nod, wrth i ninnau rannu’r delweddau hyn, yw y gall prosiectau o bosib gyrraedd cynulleidfaoedd newydd. Mae’r elfen hon o’r ymgyrch wedi bod yn rhedeg ers mis Ionawr 2016 ac mae hyd at 600,000 o argraffiadau bob wythnos ar Twitter.

Ail elfen yr ymgyrch yw ‘Llythyr Syrpreis y Loteri’. Bob blwyddyn mae ein staff yn asesu miloedd o geisiadau ac yn anfon miloedd o lythyrau sy’n rhoi gwybod i ymgeisydd bod ei gais am grant wedi bod yn llwyddiannus. Gyda chynifer o lythyrau, mae’n hawdd anghofio sut y gall arian Loteri newid bywydau cymunedau yng Nghymru. Gwnaeth hyn i ni feddwl, beth am i fwy o staff ymweld â phrosiectau a gwneud i’r prosiectau deimlo’n arbennig drwy ddosbarthu rhai o’r llythyrau cynnig grant â llaw?

Y sefydliad a gafodd syrpreis gyntaf gyda Llythyr Syrpreis y Loteri oedd NuHi Cyf. yng Nghaerdydd sy’n cynnig ymwybyddiaeth, addysg a hyfforddiant ym maes camddefnyddio sylweddau i’r gymuned ehangach. Bydd yn defnyddio’r grant o £4,775 i greu ystafell TG a gwefan fel y gall pobl sy’n gwella o gamddefnyddio sylweddau gael gwybodaeth a chefnogaeth. Holly, gwirfoddolwraig, a orffennodd ei thriniaeth adsefydlu yr union ddiwrnod hwnnw, a gafodd y syrpreis. Gwnaethom gadw’r syrpreis yn syml. Yr oll oedd gennym oedd llechen, llythyr cynnig ac wrth gwrs siec enfawr (oherwydd pwy sydd ddim yn breuddwydio am gael siec enfawr?), gan ei gwneud yn ymgyrch hynod o rad, sy’n costio dim heblaw am amser staff.

 

Beth oedd y canlyniad i NuHi?

Pan ofynnwyd sut roedd hi’n teimlo ynglŷn â’r syrpreis, dywedodd y Sefydlydd Yaina: “Mae’r gwirfoddolwyr yn dal i fod yn wên o glust i glust”. Roedd Yaina yn teimlo bod morâl staff wedi cynyddu ers y syrpreis.

O fewn pythefnos i’r syrpreis, roedd y sylw ar gyfryngau cymdeithasol wedi arwain yn uniongyrchol at sefydliadau eraill yn cysylltu â nhw ynglŷn â gweithio mewn partneriaeth a gwahoddiad i fod yn siaradwr gwadd mewn digwyddiad entrepreneuraidd.

Gwnaeth y sylw hefyd arwain at roddion cyhoeddus ac, o ganlyniad, rhoddodd NuHi fotwm rhoddion ar ei wefan. Credwn fod hyn yn ganlyniad hynod gadarnhaol i NuHi gan y gallai rhoddion gynyddu cynaliadwyedd y sefydliad. Roedd hefyd wedi arwain at dri ymholiad newydd am gymorth gan bobl sy’n gwella o gamddefnyddio sylweddau.

Llun o bobl sy'n ymwneud â NuHi Cyf.

NuHi Cyf.

A fu effaith ar staff y Gronfa Loteri Fawr?

Dywedodd Liz Hertogs a fu’n asesu’r cais ac a ffilmiodd y syrpreis wrthym, “Dyma oedd fy ymweliad prosiect cyntaf, felly roedd yn wych cael cwrdd ag un o’n deiliaid grant, ac roeddem yn gallu rhoi ein pecyn cynnig iddo a thrafod beth sy’n digwydd nesaf ar yr un pryd. Roedd bod yno pan wnaeth ddysgu ei fod yn cael ei ariannu gennym yn brofiad arbennig iawn.”

Cawsom lawer o sylwadau cadarnhaol ynglŷn â’r fideo gan staff ac aelodau’r pwyllgorau. Nid ydym erioed wedi gweld staff wedi cyffroi cymaint am gynnyrch cyfathrebu o’r blaen! Roeddech yn gallu clywed staff yn sôn amdano o amgylch y swyddfa am ddyddiau, roedd wir yn teimlo fel ei fod wedi creu cyffro yn ein swyddfeydd, yng Nghaerdydd a’r Drenewydd. Roedd y cyffro hwnnw’n heintus, cawsom sylwadau gan dimau’r Gronfa Loteri Fawr yn Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon, yn ogystal â Camelot a thîm Achosion Da y Loteri Genedlaethol.

Pa sylw a gafodd y fideo?

O fewn diwrnodau roedd 8,800 o bobl wedi gweld y fideo ar Facebook, gan ei wneud yn un o’r pethau mwyaf poblogaidd i ni ei bostio ar y llwyfan. Cafodd cynnwys cyfryngau cymdeithasol ei rannu gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru, Achosion Da y Loteri a We Are Cardiff, i enwi dim ond rhai.

Cafodd fideo a stori Holly, y wirfoddolwraig, eu cynnwys ar Wales Online, a chafodd yr erthygl ei rhannu ar gyfryngau cymdeithasol dros 340 o weithiau.

Myfyrio

Fel mae timau Cyfathrebu eraill yn ei ganfod mae’n siŵr, gall fod yn anodd casglu tystiolaeth am ganlyniadau eich gwaith, yn enwedig canlyniadau cadarn. Fodd bynnag, mae effaith yr ymgyrch hon wedi bod yn anhygoel ac wedi rhagori ar ein disgwyliadau. Roedd llawer o’r canlyniadau, fel rhoddion cyhoeddus ac ymholiadau am gymorth gan y prosiect, yn annisgwyl ac maent yn dangos sut y gall cyfathrebu, gan gynnwys cyfryngau digidol, ychwanegu gwerth a chael effaith ystyrlon ar sefydliadau a chymunedau.

Os hoffech gael rhagor o wybodaeth am Gronfa Loteri Fawr Cymru, ewch i’n gwefan, dilynwch @LoteriFawrCymru ar Twitter neu hoffwch Cronfa Loteri Fawr Cymru ar Facebook.

Cyfrifyddu yn erbyn y Cloc

Cau cyfrifon yn gynt yng Nghymru – a ydym i gyd yn barod am yr her?

Cyfrifyddu

Bydd y Gyfnewidfa Arfer Da yn cynnal dwy seminar Cau yn Gynt yng Nghaerdydd a gogledd Cymru cyn bo hir. John Herniman o’n Uwch Dîm Arwain sy’n rhannu ei farn ar Gau yn Gynt a’r hyn y mae’n ei olygu i Gymru.

Rydym wedi clywed llawer dros y misoedd diwethaf am gau cyfrifon yn gynt. Yn Lloegr, llwyddodd cynghorau Oldham a Westminster i ragori ar eu cofnodion blaenorol ar gyfer cau eu cyfrifon, gan wneud hynny erbyn diwedd mis Mai. Yn nes at adref, gwnaeth Cyngor Bwrdeistref Sirol Torfaen gau ei gyfrifon 2014/15 o fewn yr amser cyflymaf erioed, sef erbyn 8 Gorffennaf, 10 wythnos cyn y terfyn amser. Ceir hefyd y pwysau parhaus i gyflymu cyhoeddi Cyfrifon Llywodraeth Gyfan blynyddol y mae cyfrifon cyrff Llywodraeth Leol yn cael eu cydgrynhoi iddynt.

Fel y gwyddom, y terfynau amser presennol ar gyfer paratoi cyfrifon cyrff Llywodraeth Leol a’u harchwilio yw 30 Mehefin a 30 Medi yn y drefn honno. Yn ddiweddar, mae Llywodraeth Cymru wedi ymgynghori ar symud y dyddiadau hyn ymlaen i 31 Mai a 31 Gorffennaf dros y blynyddoedd nesaf. Er y gall y terfynau amser cynharach ymddangos fel her bell i ffwrdd na ddylem fod yn bryderus amdani eto, mae graddau’r newidiadau sy’n ofynnol i ymarferwyr ac archwilwyr fel ei gilydd yn golygu bod yn rhaid i’r cynllunio ddechrau nawr.

Beth yw’r manteision?

Er y gall hyn ymddangos yn frawychus, gwyddom fod llawer o fanteision ynghlwm wrth gau yn gynt. Mae’r rhain yn cynnwys ond heb fod yn gyfyngedig i wella amseroldeb cyflwyno adroddiadau i randdeiliaid a chael sicrwydd cynharach o ran safle’r flwyddyn flaenorol cyn dechrau ar benderfyniadau ariannol mawr ar gyfer y dyfodol. Mae’r sector preifat a rhannau eraill o’r sector cyhoeddus i gyd yn cau eu cyfrifon yn gynharach felly’r cwestiwn i mi yw ‘Ble rydym yn dechrau?’

Cau yn gynt yng Nghymru

Bydd ein seminarau yn y Gyfnewidfa Arfer Da ym mis Hydref a mis Tachwedd yn rhoi dealltwriaeth inni o sut y gwnaeth sefydliadau penodol gychwyn ar eu taith. Nid yw’r seminarau hyn yn mynd i ganolbwyntio ar brosesau manwl ond yn hytrach y newidiadau sefydliadol a diwylliannol sydd eu hangen i gychwyn ar y daith. Cynhelir seminarau a gweithdai pellach dros y blynyddoedd i ddod a fydd yn trafod agweddau manylach ar gau yn gynt.

Bydd y sefydliadau dan sylw yn rhannu eu dulliau â ni ac, yn bwysicaf oll, y gwersi a ddysgwyd o gau’r cyfrifon yn gynt. I mi yn bersonol, bydd clywed am yr heriau a wynebwyd ganddynt ar y camau cynnar a sut y gwnaethant eu goresgyn o ddiddordeb arbennig

Her newydd

Nid oes amheuaeth y bydd yr agenda cau yn gynt yn cyflwyno heriau mawr i ymarferwyr ac archwilwyr wrth inni weithio gyda’n gilydd i ddatblygu ffyrdd newydd o weithio a dysgu ohonynt. Rwy’n cofio’r tro diwethaf y symudwyd y dyddiadau cau ymlaen, o ddiwedd mis Rhagfyr i fis Medi. Ar y pryd roedd hynny’n swnio’n amhosibl, ond fe ddaeth yn arfer cyffredin yn gyflym iawn gyda’r terfynau amser tynnach yn cael eu cyflawni.

Mae cau yn gynt yn gromlin ddysgu i bob un ohonom; bydd dealltwriaeth o Dorfaen, Kent a Westminster yn gyfle inni gyd weithio o’r un ffynhonnell gyda man cychwyn da wrth inni gychwyn ar y daith tuag at gau yn gynt.

O Archwilio Ariannol i Gyfnewid Arfer Da

Mae Michelle Davies wedi bod yn gweithio gyda ni yn y Gyfnewidfa Arfer Da. Rydyn ni wedi dysgu lot oddi wrthi hi ei am ei gwaith ac i’r gwrthwyneb. Yn y blog yma, mae Michelle yn dweud wrthym am ei phrofiadau o weithio gyda ni.

Michelle DaviesYn ddiweddar rwyf wedi cwblhau prosiect Arfer Da lle gwnes i helpu i gyflwyno’r Webinar Wynebu Heriau Ariannol (a gallwch wylio hwn yn llawn ar Vimeo). I’r rhai ohonoch nad ydych yn fy adnabod i, fel arfer rwy’n gweithio yng Nghlwstwr Archwilio Ariannol Canolbarth a Gorllewin Cymru yn gweithio ar y pethau cyffrous – Cyfrifon Llywodraeth Leol ac Iechyd!

Felly, pam oeddwn i’n awyddus i gymryd rhan

Roeddwn yn chwilfrydig ac yn anwybodus ynghylch yr hyn oedd yn digwydd gyda Thîm y Gyfnewidfa Arfer Da, beth maen nhw’n ei wneud a sut maen nhw yn ei wneud, pa gylchoedd y maent yn symud ynddynt, beth yw eu nodau yn ein sefydliad? Ar ôl gweithio ym maes Archwilio Ariannol yn y Gorllewin am dros 10 mlynedd, roeddwn yn ysu am newid. Roedd mynd allan mwy, a hyd yn oed gweithio yn y swyddfa yng Nghaerdydd yn newydd.

Dysgais lawer o sgiliau newydd, o wahanol ddulliau i ymchwilio i bynciau nad oedd gen i ond ychydig wybodaeth amdanyn nhw neu ddim o gwbl. Ac o ran y cyfryngau cymdeithasol, wel byddai’n saff dweud fy mod ychydig yn rhydlyd; roedd angen i mi symud gyda’r oes ac roedd yr addewid o gael fy nysgu sut i ‘drydar’ yn apelio. Onid ydych chi jyst wrth eich bodd pan fydd pobl yn dweud “mae’n hawdd?”

I weithio’n wahanol weithiau mae’n rhaid i chi weithio gyda phobl wahanol. Er ei fod ychydig yn frawychus ar y dechrau, byddwch yn dysgu’n fuan am bersonoliaethau a disgwyliadau. Gallwch ddysgu cymaint oddi wrth bobl eraill, mae rhyw fath o hyder mewnol yn dechrau tyfu wrth i chi drafod syniadau gyda chydweithwyr a rhannu eu profiadau a’u cyffro.

Yr hyn a ddysgais i

Ymchwilio
Yn gyntaf roedd rhaid i mi ymchwilio i’r pwnc, drwy syrffio’r we, darllen drwy’r adroddiadau cyfredol perthnasol, unrhyw gynadleddau, seminarau, nodi siaradwyr posibl a chynhyrchu dogfen gwmpasu i’w chyflwyno gyda fy nghanfyddiadau a nodi’r themâu allweddol i’w trafod.

Briffio
Gyda fy neunydd ymchwil, eisteddais a thrafodais fy nghanfyddiadau gydag Ena ac Anthony Barrett i gytuno ar deitl mwy siarp ac i ddynodi siaradwyr a oedd yn gallu trafod arfer da cyfredol, perthnasol a nodwyd o fewn y sector cyhoeddus. Dysgais pa mor bwysig yw ystyried a yw’r teitl yn dweud yr hyn y mae’n ei wneud ar y tun?

Cynhaliais fy sesiwn briffio gyntaf gyda Guy Clifton o Grant Thornton dros y ffôn. Esboniais strwythur, fformat ac amseroedd y webinar gan gymryd oddi arno faterion cadw tŷ ychwanegol i’r tîm GPX eu cadarnhau.

Cyfryngau Cymdeithasol, h.y. amserlenni trydar a thrydar byw
Cefais wers mewn trydar a gofynnwyd i mi drydar yn fyw mewn ychydig o seminarau, gan helpu’r tîm GPX pan oeddent yn brin o staff neu mewn digwyddiad mwy lle roedd nifer o weithdai yn cael eu cynnal yr un pryd. Ond doedd gwers mewn trydar, fe wnes i ddarganfod, ddim bob amser yn mynd i sicrhau fod pethau’n mynd yn esmwyth ar y diwrnod!

Hyder i wneud y gwaith
Ymmmm, beth ddylwn i ei wneud nawr, beth ddylwn i ei wneud nesaf, ydw i’n gwneud hyn yn iawn, fy holl bryderon a rhan o’r gromlin ddysgu. Byddai Ena yn gwenu arnaf ac yn dweud, be’ wyt ti’n feddwl, dyweda wrtha i be’ wyt ti’n deimlo, be’ fyddai dy ddewis greddfol? Nawr ewch a gwnewch e’!

Ymddygiadau
Mae’r tîm GPX yn defnyddio ffordd wahanol o weithio, mae angen iddynt fod yn gallu amrywiaeth fawr o bethau o fewn y tîm. Byddwch yn dysgu gweithio tuag yn ôl. Mae’r tîm yn gwybod yr hyn y maen nhw am ei gyflawni, felly sut maen nhw yn cyrraedd yno, mae eu ffocws ar effaith.

Y da, y drwg a’r hyll

Fe wna’ i’r hyll yn gyntaf – wrth helpu ar seminar allanol yn benodol i drydar yn fyw, fe gysylltais â’r WiFi, iawn. Eisteddais ym mlaen y gynulleidfa yn gwrando ar Huw Vaughan Thomas yn cyflwyno ei araith agoriadol – rydw i wedi fy nghysylltu, ond hei – dim gwe! Beth bynnag roeddwn i yn ei drio doedd o jyst ddim yn gweithio! Ar ddiwedd yr araith agoriadol llwyddais i dynnu sylw Dyfrig, ac yn wyrthiol fe gysylltodd fy mheiriant, yn lwcus iawn! I ddal i fyny fe ddechreuais gopïo a gludo o amserlen trydar – ond wnâi e ddim gweithio! Cymerodd tua 15 o ymdrechion gyda’r tymheredd yn codi cyn i mi sylweddoli fod yna ormod o nodau! Iawn – doedd yna ddim stopio arna’ i nawr … ond byddai pob llun a gymerwn o’r siaradwyr i’w lanlwytho gyda’u negeseuon allweddol yn ymddangos wyneb i waered! Dim lluniau felly!

Y drwg – wel mewn gwirionedd does gen i ddim unrhyw brofiadau gwael, hyd yn hyn maent i gyd wedi bod yn dda neu’n hyll, ac mae hyd yn oed y profiad hyll yn ddoniol nawr. Rydych yn dysgu o’ch profiadau ac rydw i wedi gwneud hynny, ac fe aeth y trydar byw yn y webinar yr wythnos ddiwethaf yn iawn – diolch byth!

Y da – Rydw i wedi mwynhau fy mhrofiadau yn fawr iawn, rwyf wedi dysgu set newydd o sgiliau ac ennill hyder mewnol ac angerdd nad oedd yno o’r blaen. Rwyf wedi bod yn ffodus i gyfarfod llawer o bobl o bob lliw a llun, gydag amrywiaeth o sgiliau a phersonoliaethau, rhai ohonynt yn drawiadol, rhai yn gwneud i chi deimlo’n ostyngedig, rhai yn ysbrydoledig, a rhai yn awyddus ac yn gwybod beth maen nhw’n ei wneud.

Yr hyn y byddwn yn ei ddweud wrth unrhyw un arall sydd am gymryd rhan

Ewch ati! – Wnewch chi ddim difaru ac os oes gennych unrhyw bryderon galla’ i’ch helpu i’w goresgyn. Mae rhannu gwybodaeth fel hyn yn bwysig i ddyfodol ein sefydliad a’n gwasanaethau cyhoeddus.

Gall ariannu torfol helpu i ail-lunio gwasanaethau?

Ail-lunio gwasanaethau gyda'r CyhoeddFel rhywun sydd ddim yn gwybod ystyr y gair ‘gwyliau’, mae Chris Bolton, Rheolwr y Gyfnewidfa Arfer Da, yn dysgu am waith y Comisiwn Gwarantau yn Nova Scotia.

Mae’r comisiwn wedi bod yn gwneud bach o waith ar ariannu torfol yn ddiweddar, gan fod nhw’n edrych i gynnig eithriadau fel bod busnesau bach a chanolig yn gallu codi arian mewn ffordd newydd. Mae fe hefyd yn golygu bod gan fuddsoddwyr ffordd arall o fuddsoddi ynddynt. Maen nhw wedi bod yn cynnal sesiynau gwybodaeth i’r cyhoedd er mwyn ffeindio allan barn pobl.

Crowdfunding / Ariannu Torfol

Ariannu torfol yw lle mae prosiect yn cael ei ariannu trwy gyfraniadau o nifer fawr o bobl, fel arfer dros y rhyngrwyd. Fel ffan mawr o gerddoriaeth, rydw i ‘di cymryd rhan mewn ychydig o ymarferion ariannu torfol, lle mae cerddorion yn edrych i gynhyrchu gwaith byddai ddim yn gweld golau dydd fel arall. Dim ond un enghraifft yw hynny – mae ‘na gymaint o brosiectau rhyfedd a rhyfeddol, o lyfr coginio da’r thema o facwn i gerflun pwmpiadwy tri metr uchel o ben Lionel Richie.

Ydy e’n bosib i wasanaethau cyhoeddus gymryd rhan mewn ariannu torfol? Mae ariannu torfol wedi bod yn llwyddiannus iawn dros y blynyddoedd diwethaf, ac mae yna sawl platfform gwahanol, o IndieGoGo i Kickstarter. Yn y dyfodol agos fe fydd Heliwm yn cael ei lansio hefyd, sydd yn ffocysu ar brosiectau creadigol a digidol yn y Gymraeg. Mae’n ddiddorol gweld bod yna hyd yn oed platfform ar gyfer prosiectau dinesig, sef Spacehive. Mae fe eisoes ‘di cael ei ddefnyddio i lenwi’r bwlch cyllid yng Nghanolfan Gymunedol Glyncoch, lle bydd canolfan gymunedol newydd yn cael ei hadeiladu i gwrdd ag anghenion y gymuned.

Mae Nesta wedi gofyn rhai cwestiynau allweddol yn y blogbost yma – oes ‘na pherygl bydd arian torfol yn cymryd lle arian cyhoeddus? Ydyn e’n bosib i ariannu torfol gweithio ar gyfer gwasanaethau a chynnyrch? Mae’r rhain yn gwestiynau pwysig iawn i’w gofyn. Ond maent hefyd yn edrych ar bwyntiau cadarnhaol, a hoffwn ychwanegu un arall – gallai hwn newid y berthynas rhwng darparwyr a phobl sy’n derbyn gwasanaethau?

Yn y Gyfnewidfa Arfer Da rydym yn cydnabod bod rhaid i wasanaethau cyhoeddus newid y ffordd mae gwasanaethau yn cael eu darparu a gan bwy. Rydyn ni eisoes wedi gweld hynny yn ein seminar dysgu a rennir ar Ail-lunio Gwasanaethau yng Nghaerdydd, lle wnaethon ni arddangos gwasanaethau cyhoeddus sy’n cael eu darparu gan ymddiriedolaethau, y sector gwirfoddol a chynghorau cymuned. Yn yr un seminar dywedodd Tony Bovaird wrthym fod chwe miliwn o bobl yn gweithio i wasanaethau cyhoeddus, a bod yna chwe deg miliwn o ddinasyddion yn y Deyrnas Unedig. Serch hyn, mae cydbwysedd y grym yn dal i ffafrio’r lleiafrif. Gallai ariannu torfol helpu i newid y ffordd mae gwasanaethau cyhoeddus yn gweld pobl, fel bod nhw ddim yn cael eu gweld fel derbynwyr diolchgar, ond yn hytrach fel pobl sydd â rhan allweddol i chwarae mewn gwasanaethau cyhoeddus?

Felly os oes angen i chi ail-lunio gwasanaeth a da chi eisiau cael syniadau am ddulliau gwahanol, byddwn yn cynnal seminar arall yn Llanrwst ar 18 Medi. Ar hyn o bryd mae gennym naw lle ar ôl. O’n cyflwyniadau diweddar i rwydwaith Gweithio Gyda Nid I, ni’n gwybod bod ‘na lot o bobl yn yr ardal sy’n teimlo’n gryf bod angen rhoi cyd-gynhyrchu ar waith. Ni’n edrych ‘mlaen i ddysgu mwy am sut mae’r berthynas rhwng y rhai sy’n cyflwyno ac yn derbyn gwasanaethau yn cael ei newid yng Ngogledd Cymru.

Dyfrig

Atal: Beth yw Gwirionedd Symud eich Adnoddau?

Bromford's preventative approach

Dull ataliol Bromford

Mae’r term ‘atal’ yn cael ei ddefnyddio’n fwyfwy rhydd mewn gwasanaethau cyhoeddus ar hyn o bryd. Ond beth yw gwirionedd symud y ffocws gwasanaethau i ffwrdd o ymateb a thuag at atal? Buom yn gweithio gyda Llywodraeth Cymru (Rhaglen Gwasanaethau Effeithiol ar gyfer Grwpiau Agored i Niwed Grŵp Arwain y Gwasanaethau Cyhoeddus) i gasglu rhai enghreifftiau ymarferol o sut y mae sefydliadau wedi mynd i’r afael â’r agenda ‘atal’ hwn mewn ffurf seminar. Rydym hefyd am gael y bobl sy’n gweithio i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus i mewn i ystafell a gofyn iddynt beth oedd eu profiadau nhw.

Hoffwn i rannu rhai o brofiadau cadarnhaol y cynrychiolydd o ymdrechu tuag at atal a hefyd yr hyn y maent yn cael trafferth â nhw o ddydd-i-ddydd.

Yn gyntaf, ceir rhai enghreifftiau da o wasanaethau cyhoeddus yn edrych y tu hwnt i’w meysydd penodol o arbenigedd. Mae’r Gwasanaethau Tân ac Achub yn enghraifft glir, pan fyddant wedi cymryd golwg gyfannol ar les pobl o fewn eu cartrefi. Clywsom hefyd gan Ganolfan Trin Alcohol Caerdydd, lle mae sectorau amrywiol (megis Undeb y Myfyrwyr, yr adran drwyddedu Cyngor a chyrff iechyd) i gyd yn elwa o un prosiect. Hefyd roedd Iechyd Cyhoeddus Cymru yn trafod eu gwaith i gysylltu Meddygfeydd i asedau cymunedol ar gyfer iechyd a lles, er enghraifft trwy sicrhau bod gweithiwr iechyd cymunedol yn seiliedig mewn meddygfeydd teulu.

Mae yna hefyd rai cyfleoedd gwych o fewn rôl y sector gwirfoddol. Pwysleisiodd y cynrychiolwyr y rôl y gallant ei chwarae wrth gymryd rhywfaint o gyfrifoldeb oddi wrth y sector cyhoeddus ar gyfer atal, a’r adnoddau ychwanegol y maent yn eu darparu ar gyfer gwaith ataliol arbenigol. Trafododd cynrychiolydd Cyngor Gweithredu Cwirfoddol Cymru gwaith ymyrraeth gynnar bod y sector eisoes yn ei wneud mewn cymunedau. Fodd bynnag, roeddent yn teimlo nad oedd llawer o bobl yn gwybod faint y maent mewn gwirionedd yn cynnig a bod llawer mwy o le i gynnwys y sector gwirfoddol nid fel ‘trydydd’ sector ond fel rhan annatod o wasanaethau ataliol yn y gymuned.

Yn olaf, ceir enghreifftiau o fudiadau sy’n barod i gymryd risgiau a reolir yn dda ac addasu ymagweddau newydd fel y maent yn mynd. Trafod Cyngor Sir Ynys Môn eu gwaith ar drawsnewid gwasanaethau plant, gan symud o sicrwydd diogel i ansicrwydd diogel. Fel mae Bromford wedi’i wneud, trafododd Cartrefi Conwy gwaith ar broffilio tenantiaid, er mwyn symud i ffwrdd o’r dull un-maint-i-bawb ac addasu i bob cleient. Clywsom enghreifftiau o sut mae newidiadau bach iawn mewn adnoddau fel y rhain, ynghyd â pharodrwydd i lansio gwasanaethau amherffaith ac addasu yn ôl yr angen, yn gallu cael effaith fawr ar ddatblygu gwasanaethau ataliol.

Fodd bynnag, fe hefyd trafodom ni amrywiaeth o heriau y mae profiadau cynrychiolwyr yn eu rolau o ddydd i ddydd. Y cyntaf ac efallai’r un a ddisgwylir fwyaf o’r rhain oedd cyllid. Yn benodol, sut i daro cydbwysedd rhwng ariannu gwasanaethau statudol ac ariannu dulliau atal arloesol. Ar ben hynny, os mae gweithgareddau atal yn llwyddiannus, mae disgwyl y bydd gwariant yn lleihau dros amser yn aml. Ond yn dal angen adnoddau hyn i gynnal gwaith atal.

Yn ail, sut yr ydych yn dangos manteision gwaith ataliol? Sut ydych chi’n dangos rhywbeth yr ydych yn rhwystro rhag digwydd? Roedd hyn yn her arbennig i gynrychiolwyr pan mae’r canlyniadau ariannol neu eraill yn cael eu gweld gan eraill.

Gallwch weld yr holl gyflwyniadau ar ein gwefan, yn ogystal â mwy o’r syniadau allweddol a godwyd yn ystod y dydd.