Log Dysgu Coronafeirws Wythnos 1: Arloesi trwy gymhlethdod

Oherwydd yr achosion o Covid19, mae Arfer Da bellach yn cael ei gyflawni’n llwyr o bell. O ystyried mai ein pwrpas yw rhannu dysgu er mwyn darganfod ffyrdd newydd o weithio, bydd y logiau hyn yn olrhain sut rydym ni, ein cydweithwyr, a chyrff ar draws y sector cyhoeddus wedi dewis arloesi yn y sefyllfa hon. Fel y dywedodd y swyddog cyfnewid gwybodaeth Sion Owen: ‘Nawr mae’n rhaid i ni arloesi allan o reidrwydd yn hytrach nag allan o ddewis’

Yr heriau sydd wedi’u codi:

  • Defnyddio ein cysylltiadau yn Swyddfa Archwilio Cymru, i’n galluogi i ymgysylltu’n uniongyrchol â chyrff cyhoeddus a chynghorau.
  • Ein digwyddiad ar Brofiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod yn cael ei ganslo yn y pen draw
  • Gorfod dod o hyd i ffyrdd o symud ein gwaith wyneb yn wyneb – cyfarfodydd, gweminarau, digwyddiadau – i sffêr ar-lein.
  • Delio â’r dryswch a’r pryder sy’n codi o’r sefyllfa
  • Gorfod newid ein patrymau gwaith

Rwy’n rhagweld y bydd ein heriau’n dod yn llawer mwy penodol o wythnos i wythnos.

Defnyddio Ein Cysylltiadau

Ar ddechrau’r wythnos, gofynnodd Chris Bolton ‘A oes unrhyw un yn defnyddio arloesedd a dysgu ochr yn ochr â thimau ymateb Covid19?’ Byddwn yn mynd i fwy o fanylion am hyn mewn logiau dysgu yn y dyfodol. Fodd bynnag, gan eich bod ar y daith hon gyda ni, roedden ni’n teimlo bod angen rhannu dechreuad yr hyn yr ydym wedi’i ddatblygu.

Fel rydyn ni wedi’i grybwyll, y nod yw casglu gwybodaeth yn ddigidol am sut mae cyrff sector cyhoeddus yn gweithio’n wahanol

Gallwn brosesu’r wybodaeth honno, gan nodi arferion newydd a chyfleoedd tymor hir (‘pan fydd hyn drosodd’)

Gallwn rannu’r data hwnnw, trwy wasgu data (siartiau, ystadegau, graffiau) a chynnwys cyfryngau (podlediadau, blogiau)

Rydym yn parhau i Ailadrodd y broses

Er ein bod ni yn y canol, gallai archwilwyr gymryd rhan yn hyn yn hawdd, yn ogystal â thimau fel Dadansoddi Data. Ei fudd yw ei fod yn ein helpu i wneud synnwyr o ymatebion i sefyllfa gymhleth. Yng ngeiriau Chris Bolton mae’n ymwneud â ‘helpu dinasyddion Cymru yn ystod argyfwng’

pic

Canslo digwyddiad

Cafodd ein digwyddiad ar Brofiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod ei ganslo. Roedd gennym nifer sylweddol o gynrychiolwyr ar gyfer Gogledd Cymru a Chaerdydd. Roedd y digwyddiad yn mynd yn ei flaen yn ôl y bwriad! Wrth i’r newyddion ledu, daeth yn anodd cyfiawnhau hyn. Cynllun B: byddem yn dad-wahodd cynrychiolwyr ac yn manteisio ar y cyfle i gasglu cynnwys wedi’i recordio gan y siaradwyr. Diwrnod cyn i ni fod i adael, argymhellodd y llywodraeth yn erbyn teithio diangen. Cynllun C oedd dibynnu ar ein siaradwyr i greu cynnwys i ni. Dywedodd trefnydd y digwyddiad, Sion Owen:

 ‘Roedd gen i syniad o sut roedd popeth yn mynd i weithio. Roedd yn teimlo fel fyd mod i’n colli rheolaeth. Mae gen i dri neu bedwar o bobl sydd wedi aros mewn cysylltiad â mi. Er hynny, mae eu blaenoriaethau yn mynd i fod yn wahanol yn ystod cyfnod o gyfyngiadau symud’

Mae hyn yn sôn am yr angen i greu sefydlogrwydd yn y tîm, tra’n sylweddoli, mewn sefyllfa gymhleth, bod dysgu ac addasu i amgylchiadau sy’n newid yn hanfodol bwysig.

Symud Ar-lein

Mae cwestiynau’n bodoli o hyd ynghylch ein gallu i gynnal digwyddiadau sy’n pwysleisio ymarferion grŵp. Yn fwyaf diweddar, roedd Bethan Smith i fod i gynnal trafodaeth gyda Heddlu De Cymru oedd yn cynnwys anghytuno defodol – yr ymarfer lle mae syniadau ac ymagweddau unigolion, yn destun beirniadaeth yn fwriadol. Mynegodd bryder bod methu â chynnal digwyddiadau yn bersonol yn ei gwneud yn anodd rhwydweithio.  Er gwaethaf hyn, tynnodd Sam Williams sylw at y ffaith bod llawer o’r sgwrsio y byddem yn gyffredinol yn ei gael mewn coridorau wedi symud i ddiwedd cyfarfodydd – bod anffurfioldeb yn dal i fodoli, ond ‘mewn ffordd wahanol’.

Un peth cadarnhaol a ddaeth yn gynnar oedd defnyddio Zoom a Skype fel llwyfannau ar gyfer cynnal cyfarfodydd ar-lein, gweminarau a chynadleddau.  Mae nodweddion fel recordio a rhannu sgrin yn ddefnyddiol wrth gyfathrebu, heb aberthu unrhyw gyfleoedd dysgu. Er enghraifft, cymerodd Deb Allen nodiadau mewn uwch-gyfarfod a ddigwyddodd trwy skype. Un pwynt negyddol oedd achosion technegol. Fodd bynnag, rhoddodd gyfle i bawb gael eu clywed heb y torri ar draws sy’n digwydd fel arfer mewn cyfarfodydd, a siaradodd y mynychwyr yn gryno o ganlyniad.

download

Fe wnaethon ni lwyddo i gynnal gweminar ar gymhlethdod trwy Zoom. Y ffefryn o’r llwyfannau cynadledda ar-lein, un budd yw nad yw’r cyfarfod yn cau i lawr os bydd sawl sy’n cynnal y cyfarfod yn gadael. ‘Fe wnaeth fy ngliniadur droi ei hun i ffwrdd hanner ffordd drwodd’ meddai Sam, gan fanylu ar un mewn cyfres o faterion technegol yr oedd wedi’u hwynebu yr wythnos hon. Fel mae’n digwydd, roedd y digwyddiad yn canolbwyntio ar symud i ffwrdd oddi wrth systemau targedau a syniadau mympwyol o’r ffordd rydyn ni’n gweithio, gan sylweddoli:

 ‘ni all Arfer Gorau fod yn wir. Mae’r hyn sy’n gweithio yn newid drwy’r amser. Bydd yr hyn sy’n gweithio yn stopio gweithio mewn amgylchedd cymhleth’.

Roedd profi ffordd newydd o ymgysylltu o ganlyniad i’r cymhlethdod a grëwyd o ganlyniad i Covid19, yn ffordd wych o arddangos arfer arloesol, creadigol, yn ystod sesiwn ddysgu am yr union bwnc hwnnw.

Dryswch a Phryder

Yn ystod fy sgyrsiau ag aelodau’r tîm, daeth ffocws ar iechyd meddwl i’r amlwg.

Tynnodd rhai sylw at y ffaith y gall diwrnod hir o alwadau fod yn feichus, yn enwedig heb y teithio’n ôl a blaen a’r rhyngweithio sy’n dod o weithio o bell. Clywais sylwadau oedd yn mynegi pryder ynghylch cysylltu ag eraill, ansicrwydd ynghylch p’un a ydynt yn gwneud y ‘gwaith iawn’. Er bod rhai aelodau o’r tîm wedi arfer gweithio gartref, nodwyd y gallai tynnu opsiynau eraill i ffwrdd deimlo’n ‘gyfyngol’

Coronaanxiety1

Yna mae’r pryder sy’n cael ei achosi gan yr effaith ar gymdeithas. Mae Boris Johnson bellach wedi cyhoeddi cyfyngiadau symud ledled y wlad. ‘Dydw i ddim eisiau byw yn y math hwnnw o fyd, ond rwy’n barod i wneud hynny’ meddai Sion Owen, cyn tynnu sylw at y ffaith ein bod ni’n freintiedig i weithio i Swyddfa Archwilio Cymru, a’i fod wrth reswm yn poeni am aelodau ei deulu sy’n hunangyflogedig neu wedi colli gwaith. ‘Dydyn ni ddim yn hoffi ansicrwydd’ mae’n mynd ymlaen, gan dynnu sylw at y ffaith nad ydym yn gwybod pa mor hir y byddwn ni’n dioddef o dan effeithiau’r coronafeirws, Mae’n cyfaddef: ‘ymlaciwch, ‘does neb arall yn gwybod beth sy’n mynd ymlaen. Meddyliwch beth y gallwch chi ei wneud nawr’

dyma ddolen i erthygl sy’n rhoi rhywfaint o gyngor defnyddiol ar ofalu am eich iechyd meddwl yn ystod y coronafeirws.

Newid patrymau gwaith

Un agwedd a ddaeth yn amlwg wrth gyfweld aelodau’r tîm oedd yr angen i reoli disgwyliadau.

‘Rwy’n gorfod jyglo gwaith a bywyd personol’ meddai Bethan Smith am gydbwyso gweithio gartref a’i dyletswyddau fel mam i blentyn dwy flwydd oed. ‘Mae’n wahanol i unrhyw beth y mae unrhyw un ohonom ni erioed wedi’i brofi, felly rwy’n dysgu peidio â rhoi gormod o bwysau arnaf fi fy hun’ mae hi’n parhau. Mae her ddiddorol yma gan fod hwn ar yr un pryd yn un o’n hamseroedd mwyaf a lleiaf prysur. Fel y gwelwch, rydym yng nghanol prosiect i gasglu a lledaenu gwybodaeth rydyn ni wedi’u dysgu o’r newidiadau i gymdeithas sy’n deillio o Covid19. Fodd bynnag, rydyn ni’n cydnabod y gallai gweithio fel hyn arwain wrth reswm at gynhyrchiant unigol is.

Mae hyn yn golygu bod yn rhaid cydnabod ein bod mewn sefyllfa anodd a bod angen ein hymdrechion ar y cyd fel tîm i gadw ein rôl fel rhannwyr gwybodaeth, gan ymateb i sefyllfa gymhleth.

Cyfleoedd Dysgu

  • Creu cyd-ymddiriedaeth: Cofiwch, nid ydym yn ceisio beirniadu ond gofyn i bobl ‘beth allwch chi ei ddysgu i ni?’, gan ddysgu o’u harferion arloesol. Efallai y bydd hyn yn cymryd amser, ond gallwn ddechrau trwy estyn allan at ein cydweithwyr a’n partneriaid, yr ydym eisoes yn eu hadnabod ac yn ymddiried ynddynt, a chreu cysylltiadau o’r fan honno.
  • Derbyn y ffaith nad fyddwn bob amser yn rheoli: Yn y cyd-destun presennol er enghraifft, mae ffordd pawb o weithio yn dibynnu ar sut mae’r sefyllfa’n datblygu ac felly gellir taflu gweithgareddau fel trefnu digwyddiad i anhrefn. Dylai’r ffocws fod ar ddysgu, o’r ffordd mae eraill yn addasu a’r ffordd rydyn ni’n addasu fel unigolion. Ni fydd popeth rydyn ni’n rhoi cynnig arno yn llwyddiant!
  • Peidiwch â cheisio edrych am y ffordd orau posibl o wneud pethau: ceisiwch sylweddoli y gall amgylchiadau eu hatal rhag gweithio neu o leiaf eu hatal rhag bod yn ymarferol. Yn lle hynny ceisiwch ymateb i newidiadau yn eich amgylchedd. Dadansoddwch gyd-destun cymdeithasol ehangach a chanlyniadau eich gweithredoedd a gofynnwch i chi eich hun, ‘ai hwn yw’r peth mwyaf defnyddiol neu gynhyrchiol y gallwn i fod yn ei wneud?’
  • Gofalwch amdanoch chi eich hun: Peidiwch â chael eich llusgo i lawr trwy deimlo fel nad ydych chi’n gwneud digon o waith, ond peidiwch â cheisio gorweithio eich hun chwaith. Gwnewch yn siŵr eich bod chi’n cymryd seibiannau, cymerwch amser i fwynhau hobïau neu ymarfer corff. Yn bwysig, byddwch yn dawel eich meddwl na fydd y sefyllfa rydyn ni ynddi ar hyn o bryd yn para am byth! I mi, mae edrych ar unrhyw broblemau trwy lens amserol yn fecanwaith ymdopi defnyddiol
  • Creu nodau cyffredin: Yr hyn rwy’n ei olygu yw dod o hyd i bethau y gall eich tîm a’ch grŵp anelu atyn nhw, sy’n dal i ganiatáu i aelodau unigol weithio ar eu cyflymder eu hunain, ac yn eu ffordd eu hunain. Ein rhan ni yw rhannu arfer da ond mae gan bob un ohonom syniadau unigryw ar sut i gyflawni hynny. Yn y weminar cymhlethdod y gwnaethom ni ei chynnal, cyfeiriwyd at hyn fel ‘Rhyng-fewnol’ – rhyddid unigol a ffactorau allanol sy’n dylanwadu arnoch chi yn dod ynghyd.

Tan y tro nesaf, cofiwch aros y tu mewn, gofalu am eich iechyd meddwl a chorfforol a golchi eich dwylo!

Pennod dau: Dr Chris Subbe a Dr Olwen Williams

Ym mhennod 2, cawn sgwrs â Chris Subbe, sy’n esbonio’r Wee Wheel (gweler y llun), a gyflwynwyd er mwyn lleihau niwed sydyn i’r arennau i gleifion mewn ysbytai (1.45 – 7.30 mun). Yna, bydd Olwen Williams yn sôn am y dull ‘Ceisio Peidio Siarad’ i wella sgrinio iechyd rhywiol (8.00 – 21.30 mun). Gwrandewch isod.

Pennod Un: Rupert Moon (Rygbi Gogledd Cymru) a’r Athro Judy Hutchings (Rhaglen gwrth-fwlio KiVa)

Ym mhennod 1, cawn sgwrs â Rupert Moon ynglŷn â gweithio gyda chwaraewyr rygbi yn Rygbi Gogledd Cymru i ddatblygu ymddygiad y tu hwnt i’r cae chwarae (01.30 – 15.20 mun). Yna, mae’r Athro Judy Hutchings yn siarad am gynllun gwrth-fwlio KiVa mewn ysgolion. Gellir dysgu wrth y Ffindir ynghylch sut mae dull ysgol gyfan yn gallu newid ymddygiad a lleihau bwlio. (15.25 –27.10 mun) Gwrandewch isod.

Pennod saith: Cloi’r gyfres gyda Clover Rodriguez (CLlLC)

bci-image-for-blog-pages

Yn y bennod olaf hon o’n cyfres o bodlediadau Darganfod Newid Ymddygiad, mae Chris yn cwrdd â Clover Rodriguez o Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru i siarad am y canfyddiadau a’r negeseuon allweddol i’w hystyried o’r Gwyliau Newid Ymddygiad.

Mae’r bennod hon yn un ddelfrydol os ydych am glywed crynodeb byr am wyddoniaeth Newid Ymddygiad. Ar yr un pryd, byddwch yn clywed yn uniongyrchol oddi wrth Chris am y modd y cafodd y digwyddiadau eu rhedeg a sut y cafodd y cynllun ei roi at ei gilydd.

Diana Reynolds ac Anna Sussex

bci-image-for-blog-pages

Ym Mhennod Chwech, mae Diana Reynolds, Rheolwr Newid Datblygiad Cynaliadwy Llywodraeth Cymru, yn sôn am raglen helaeth i newid sut mae Gweision Sifil yng Nghymru yn ymddwyn a gwaith mewn perthynas â’r Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. (2.50 -21.40 munud)

Yna bydd Anna Sussex o WEDFAN (Rhwydwaith Mynychwyr Mynych Adrannau Argyfwng Cymru) yn dilyn hyn gydag enghraifft o’i gwaith gydag unigolyn i leihau ei ymweliadau i’r Adran Argyfwng ac i’w gadw allan o’r carchar. (21.40 – 31.40 munud). Gwrandewch isod:

Esbonio’r Jargon gyda Barod

bci-image-for-blog-pages

Ym Mhennod Pump, cawsom ein herio gan Barod i “Esbonio’r Jargon Abertawe”. Cynhaliwyd hyn gan Barod yn ystod Gŵyl Newid Ymddygiad Abertawe. Y nod oedd newid ymddygiad o ran sut mae pobl yn cyfathrebu, trwy eu cael i gymryd rhan mewn gêm ble byddech yn cael eich taro allan am ddefnyddio jargon. Mae pedwar rhan i’r podlediad yma:

  • Rhan 1: Alan o Barod yn esbonio sut y datblygwyd Esbonio’r Jargon;
  • Rhan 2: Alan a Simon o Barod yn trafod enghraifft o Esbonio’r Jargon i Chris o’r Gyfnewidfa Arfer Da (dydy Chris ddim yn gwneud yn dda iawn);
  • Rhan 3: Anne o Barod yn trafod esblygiad Esbonio’r Jargon a’r effaith ar ymddygiad y bobl y bu’n siarad â nhw,
  • Rhan 4: Ena o’r Gyfnewidfa Arfer Da yn trafod sut mae’r profiad o Esbonio’r Jargon wedi newid ei hymddygiad.

Yr Athro Dave Snowden ac Andy Middleton

bci-image-for-blog-pages

Ym Mhennod pedwar, yr Athro Dave Snowden sy’n esbonio ei ddull ‘Cymell, nid Gorfodi’ (Nudge Not Yank) ar newid ymddygiad. Mae defnyddio naratif i adnabod sefyllfa bresennol person, eu hagwedd at newid, a chymelliadau bychain i’w cynorthwyo i symud ymlaen (2.45 – 8.15 mun). Andy Middleton sy’n sôn am Leiafswm Cymhwysedd Ymarferol mewn meysydd allweddol fel maen prawf gorfodol i’r sawl sy’n gwneud penderfyniadau wrth geisio gweithredu newid ymddygiad fel rhan o Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (8.20 – 21.10 mun). Yr Athro Dave Snowden sy’n esbonio ei ddull Ritual Dissent, neu wynebu heriau. Defnyddir y dull i ddatblygu ymatebion sy’n dal dŵr yn y byd sydd ohoni (15 – 27 mun). Gwrandewch isod:

Rachel Lilley a Matt Stowe

bci-image-for-blog-pages

Ym mhennod tri, mae Rachel Lilley o Brifysgol Aberystwyth yn sôn am newid sut mae pobl yn meddwl am ddefnydd egni yn y cartref gydag Ymlaen Ceredigion (1.43 – 9.20 mun). Yna, Matt Stowe o Cartrefi Conwy sy’n esbonio’r gwelliannau amgylcheddol ar ystâd dai Parc Peulwys, a sut newidion nhw ymddygiad pobl er mwyn ennill Gwobr Baner Werdd Cadwch Gymru’n Daclus. (10.30 – 25.30 mun). Gwrandewch isod.

Chris Subbe ac Olwen Williams

bci-image-for-blog-pages

Ym Mhennod Dau, byddwn yn siarad gyda Chris Subbe, sy’n esbonio’r ‘Wee Wheel’, a gyflwynwyd i leihau anafiadau arennau acíwt ar gyfer cleifion ysbyty (1.45 – 7.30 munud). Yna mae Olwen Williams yn sôn am yr ymagwedd ‘Profi dim Siarad’ i wella sgrinio iechyd rhywiol (8.00 – 21.30 munud). Gwrandewch isod:

 

Fideo’n esbonio’r ‘Wee Wheel’:

 

Yr Athro Judy Hutchings a Rupert Moon

bci-image-for-blog-pages

Ym Mhennod Un, byddwn yn siarad gyda Rupert Moon ar weithio gyda chwaraewyr rygbi yn Rygbi Gogledd Cymru i ddatblygu’r ymddygiadau a aeth tu hwnt i’r cae chwarae (01.30 – 15.20 munud). Yna, bydd yr Athro Judy Hutchings yn trafod y rhaglen gwrth-fwlio KiVa mewn ysgolion gyda ni. Dysgu o’r Ffindir le gall ymagwedd ysgol gyfan newid ymddygiadau a lleihau bwlio (15.25 – 27.10 munud). Gwrandewch isod:

Rhaglen KiVa Prifysgol Bangor

Rupert Moon ar chwaraeon a gwella llesiant