Fforwm Ieuenctid Iechyd Cyhoeddus Cymru, Jessie Hack

iStock-528064222-e1500550963986-680x300.jpg

Mae Jessie Hack o Fforwm Ieuenctid Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi creu blog i ni am ei phrofiad o fod yn rhan o’r AQS pobl ifanc ac Uwchgynhadledd Ieuenctid Cymru Ifanc cyn ein digwyddiad ‘Pobl Ifanc yn Dylanwadu ar Benderfyniadau ynghylch yr Hyn sy’n Bwysig Iddyn Nhw’.

Roedd y Datganiad Ansawdd Blynyddol (AQS) pobl ifanc yn brofiad gwych. Rwyf wedi cael gymaint o hwyl yn creu’r AQS, o wella fy sgiliau ffotograffiaeth i weld fersiwn cartŵn ohonof fi ar dudalen ganol y llyfryn. Fe wnes i arbenigo yn hyrwyddo’r rhaglen helpu i mi roi’r gorau iddi. Roedd Iechyd Cyhoeddus Cymru yn gobeithio lleihau’r nifer o ysmygwyr yng Nghymru. Fe wnes i hefyd ysgrifennu am ysmygu goddefol a sut mae ac y bydd yn effeithio arnoch chi gymaint ag ar ysmygwr gwirioneddol. Fe wnaethom roi llawer o amser i’r AQS. Aethom allan i ganol Dinas Caerdydd a thynnu ffotograffau o’r problemau roedden ni’n credu y gallem ni siarad amdanyn nhw yn yr AQS. Hefyd, cawsom sesiwn cwestiwn ac ateb gyda phrif weithredwr Iechyd Cyhoeddus Cymru; Tracey Cooper. Fe wnaethom ofyn cwestiynau iddi i ddatblygu’r wybodaeth roedden ni’n dymuno ei chynnwys yn ein datganiadau. Yna fe wnaethom ysgrifennu ein datganiadau a mynychu gweithdy dylunio ar gyfer yr AQS.   Penderfynwyd ar wynebau cartŵn, ysgrifen liwgar a lluniau, a thestun mawr, hawdd ei ddarllen.

Amser cofiadwy arall oedd yn cynnwys Iechyd Cyhoeddus Cymru oedd yr uwchgynhadledd gyda Cymru Ifanc. Roedd yn gyfle gwych i bobl ifanc ddysgu mwy am faes gwahanol o iechyd a siarad am faterion sydd o bwys i mi’n bersonol. Roedd gweithdai i gymryd rhan ynddyn nhw drwy gydol y diwrnod. I ddechrau, roedd sesiwn ynghylch sut y gallaf gyrraedd lle rwyf am fod mewn bywyd a sut y gallaf gyflawni hynny, yna sesiwn ar beth yw bod yn llwyddiannus ac yna sesiwn ar Brofiadau Niweidiol yn Ystod Plentyndod a Gwydnwch. Fe wnes i wirioneddol fwynhau’r sesiynau hynny ac rwyf mor ddiolchgar am y cyfle hyfryd hwn i ddysgu gymaint a bod yn rhan o ddiwrnod mor addysgiadol. Byddwn wrth fy modd yn ei wneud eto!

Diolch yn fawr iawn i Iechyd Cyhoeddus Cymru am roi’r cyfle i mi wneud pethau mor anhygoel yn y flwyddyn ddiwethaf.

Senedd yr Ifanc – Wrecsam

Mae’n hawdd bod eisiau newid, ond mae’n goblyn o anodd gwneud newid

new-piktochart_28173374-1024x286.pngMae Toby Jones o Fforwm Ieuenctid Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi creu blog i ni am ei brofiadau’n cynrychioli pobl ifanc mewn amrywiaeth o rolau cyn ein digwyddiad ‘Pobl Ifanc yn Dylanwadu ar Benderfyniadau ynghylch yr Hyn sy’n Bwysig Iddyn Nhw‘.

Mae fy mhrofiad gyda’r Fforwm Ieuenctid wedi newid fy mywyd.  Mae ymgynghoriadau lleol, ymchwil a chyflwyno canfyddiadau i bobl sy’n gwneud penderfyniadau mewn ymgais i addasu pynciau penodol fel yr ardal rydyn ni’n byw ynddi neu fwlio mewn ysgolion i elwa pobl ifanc yn well wedi gosod y sylfeini ar gyfer nifer o brosiectau cenedlaethol rwyf wedi cymryd rhan ynddyn nhw.  Er fy mod yn ymfalchïo mewn profiadau rhanbarthol a chenedlaethol fel cynrychioli fy sir gartref, sef Wrecsam, yn Nhŷ’r Cyffredin fel rhan o Senedd Ieuenctid y DU a chynrychioli pobl ifanc Gogledd Cymru fel rhan o grŵp ymgynghori rhyng-sirol.

Fodd bynnag, o’r holl waith rwyf wedi’i wneud, nid oes unrhyw un wedi gallu arddangos newid ar unwaith yn yr un modd â fy ngwaith gyda Iechyd Cyhoeddus Cymru.  Roedd cael cefnogaeth lawn sefydliad o fy niwrnod cyntaf yn ymwneud ag ysgrifennu datganiad ansawdd blynyddol pobl ifanc cyntaf un ym mis Ebrill 2017, oedd wedi’i ddylunio a’i gynllunio i fod yn gyfeillgar i bobl ifanc, yn arwydd anhygoel o’r hyn oedd i ddod.

Yn yr uwchgynhadledd iechyd ar ddechrau’r gaeaf yn yr un flwyddyn, araith gan y Prif Weithredwr Tracey Cooper oedd yr araith fwyaf angerddol roeddwn i wedi’i chlywed gan swyddog mewn busnes neu sefydliad nad oedd yn canolbwyntio ar bobl ieuenctid ynghylch pa mor bwysig oedd lleisiau pobl ifanc.

O roi argaeledd adnoddau i un ochr, maen nhw wedi gosod yr enghraifft berffaith o ran hwyluso pobl ifanc i newid mynediad eu cynnyrch, yn yr achos hwn gwybodaeth am iechyd, ar gyfer y dyfodol ac er gwell.

Rwyf wedi gweld grŵp ieuenctid yn cael ei ddefnyddio fel ymarfer ticio’r bylchau gormod o weithiau, neu grŵp ieuenctid yn cael dilyn eu cynffon heb fewnbwn broffesiynol am ormod o amser, mae cael y cydbwysedd cywir yn gwbwl hanfodol. Mae’n rhaid i grŵp fynd i’r afael â materion gam wrth gam ac mae’n rhaid blaenoriaethu materion er mwyn mynd i’r afael â nhw’n briodol.

Mae’n hawdd bod eisiau newid, ond mae’n goblyn o anodd gwneud newid.

Ond goresgyn yr her a’r cymhlethdodau sy’n golygu fy mod yn parhau i fod wrth fy modd gyda gwaith ieuenctid ac yn sicrhau fy mod yn cynnal fy nghysylltiadau gyda Iechyd Cyhoeddus Cymru.

 

 

Pam ydyn ni’n buddsoddi yn y genhedlaeth nesaf?

Mae Georgina James o Gartrefi Melin wedi creu blog cyn ein digwyddiad ‘Pobl ifanc yn dylanwadu ar benderfyniadau ynghylch yr hyn sy’n bwysig iddyn nhw’. 

melin homes

Yma yng Nghartrefi Melin, mae gennym raglen ysgolion sy’n rhan greiddiol o’r busnes.  Pwrpas y cynllun FACE, sy’n sefyll am Dyfodol, Gweithgar, Gyrfa a Chodi (Future, Active, Career, Elevate yn Saesneg), yw cynorthwyo disgyblion mewn ysgolion yn y meysydd rydym wedi datblygu eu sgiliau cyflogaeth, ac ehangu eu gorwelion o ran gyrfa. Yn yr un modd, rydym yn rhoi profiadau a chyfleoedd iddynt sy’n eu cynorthwyo i dyfu ar raddfa bersonol a phroffesiynol.  Mae wedi bod yn llwyddiant ysgubol, gan i ni wneud cysylltiadau â dros 1000 o ddisgyblion ers mis Ebrill y llynedd.

 

Rwy’n eich clywed chi’n gofyn; pam mae Cartrefi Melin yn ymrwymo i weithio gydag ysgolion, pa fantais ydy hyn i ni?

Onid yw hi’n wir dweud mai disgyblion ysgol yw’r genhedlaeth nesaf?  Nhw yw’r genhedlaeth nesaf o breswylwyr, ein haelodau staff nesaf, ein haelodau bwrdd nesaf, ein contractwyr nesaf, ein cynghorwyr cefnogol nesaf a’r gweithwyr nesaf yn y Cynulliad.  Mae’n gwneud synnwyr bod Melin yn gweithio gyda’r genhedlaeth hon, o oedran ifanc.  Bydd y bobl ifanc hyn yn tyfu i fyny yn gwybod pwy yw Melin a beth rydym yn ei wneud, a thra bod hyn yn ateb anghenion ein busnes mae hefyd yn cael effaith uniongyrchol ar fywydau ein preswylwyr ieuengaf a’u cymunedau.

O ddod i adnabod Melin, maen nhw’n llai tebygol o greu trwbl ar gornel stryd, gan fod ganddynt rywfaint o barch at y staff maen nhw wedi gweithio gyda nhw.  Wrth fynychu gweithdai gyda Melin ar faterion ariannol, maent yn llawer mwy tebygol o ddelio’n well gydag arian, sy’n sicrhau bod rhent yn cael ei dalu’n brydlon os ydynt yn dod yn breswylwyr.  O helpu i greu meddylfryd cadarnhaol, rydyn ni’n dangos iddyn nhw eu bod yn gallu cyflawni’r hyn maen nhw eisiau mewn bywyd, waeth beth fo’u cefndir na’u profiad mewn bywyd. O ddarparu sgiliau cyfweld a chyflogadwyedd, rydym yn agor cyfleoedd iddynt gael mynediad i gyflogaeth. O gasglu sbwriel gydag ysgolion lleol, rydym yn dangos bod gan bawb ddyletswydd i ofalu am yr amgylchedd, waeth beth fo’u hoedran neu eu statws. Gallwn fynd ymlaen am hydoedd!

Mae’n ymddangos yn dda ar bapur,  ond ydy hyn wir yn gweithio?

Heb os nag oni bai. Mae buddsoddi mewn pobl ifanc yn fanteisiol i Melin yn y tymor hir.  Rwy’n un o’r bobl ifanc mae Melin wedi’u helpu, ac erbyn hyn rwy’n gweithio i Melin. Dechreuais wirfoddoli gyda Melin yn 13 oed a pharhau nes fy mod yn 18.  Fel arwydd o ddiolch, talodd Melin am fy ngwersi gyrru a’r prawf, ac wedyn cefais brofiad o gontract tymor byr 5 mlynedd yn ôl.  Ble ydw i nawr?  5 mlynedd yn ddiweddarach, rwy’n dal i weithio i Melin ond erbyn hyn rwy’n aelod parhaol o staff, yn darparu’r un help a chefnogaeth y cefais i, a hynny i gannoedd o bobl ifanc.  Rwy’n enghraifft berffaith fod cwmni’n gallu elwa o fuddsoddi mewn pobl ifanc. Nid fy ngweithle yn unig yw Melin, mae’n llawer mwy na hynny. Mae’n gyfle i mi roi’r cyfleoedd y derbyniais i yn ôl i Melin. Rwy’n angerddol iawn dros ledaenu’r gair am Melin a dros ddarparu cefnogaeth i bobl ifanc – boed hynny’n helpu pobl ifanc i ddeall eu biliau, gwella eu cyfleoedd cyflogaeth, neu roi hwb i’w hyder.  Waeth ble byddaf yn mynd yn y dyfodol, byddaf bob amser yn ddiolchgar i Melin am y dechrau da y cefais i ganddynt mewn bywyd.

Rwyf wedi cael y pleser o weithio gydag un gwirfoddolwr yn enwedig sydd hefyd wedi bod gyda Melin o 13 i 18 oed, ac erbyn hyn mae hi’n paratoi i wneud prentisiaeth gyda ni yma ym Melin. Mae’n cael effeithiau pellgyrhaeddol. Pan mae pobl ifanc yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi ac yn cael llais, byddant yn rhoi cymaint yn ôl.  Felly beth ydych chi’n ei wneud i sicrhau bod y bobl ifanc yn teimlo’r un peth amdanoch chi? A allwch chi wneud mwy?

Mae Melin wedi ymrwymo i ddechrau prosiect grymuso pobl ifanc o’r enw YEP!, sydd wedi’i lunio i roi cyfle i bobl ifanc fod ar fwrdd Melin ac ennill sgiliau hanfodol a fydd o gymorth iddynt yn eu cymunedau ac yn broffesiynol.  Bydd hefyd yn rhoi cyfle iddynt i gael dylanwad ar y ffordd y mae Melin yn gweithio, a sut mae rhaid i ni addasu ar gyfer y genhedlaeth nesaf.

Gadewch i’ch gorffennol, a’n presennol, lywio eu dyfodol – Katie Hoddinott

Bydd #WAOYouth yn digwydd ar 12 ac 28 Mawrth, yng Nghaerdydd a Lanrwst.

Mae Katie Hoddinott yn 17 oed. Mae hi’n gwirfoddoli gyda Melin Homes ac yn astudio yn Ysgol Uwchradd ac roedd hi’n awyddus i gael rhywfaint o brofiad gwaith. Gyda’n digwyddiad ieuenctid roeddem yn awyddus i ddysgu am y materion sy’n bwysig i bobl ifanc heddiw, a pha un ai a yw’r “bobl sy’n rheoli” yn clywed, yn deall ac yn gwrando ar bobl ifanc. Arweiniodd profiad personol Katie o deimlo’n ansicr ynghylch beth i’w wneud ar ôl gorffen yr ysgol ati’n edrych ar sut mae’r system addysg yn helpu plant a phobl ifanc i geisio eglurder ar eu dyfodol. Penderfynodd Katie ymchwilio i’r canlynol:

Gofynnodd i’r bobl ifanc pa swydd y maen nhw ei heisiau pan fyddant wedi tyfu i fyny; pa heriau maen nhw’n eu hwynebu wrth geisio cael y swydd y maen nhw ei heisiau; a beth mae athrawon ysgol, gwleidyddion a’r bobl sy’n rheoli yn ei wneud i’w helpu nhw i gael y swydd y maen nhw ei heisiau. Gofynnodd i’r genhedlaeth hŷn pa swydd oeddynt ei heisiau pan oeddent yn iau, ac a oeddent yn y swydd honno ar hyn o bryd ai peidio, a sut y cawsant yno. Yna aeth Katie ymlaen i holi am yr heriau sy’n wynebu pobl ifanc heddiw, i weld a oedd y genhedlaeth hŷn yn deall ac yn gweld y materion y mae pobl ifanc yn eu hwynebu heddiw.

Bydd Katie yn blogio i ni yn fuan, i ehangu ar yr hyn mae hi’n ei rannu yn y vlog hwn.

Taclo Anghydraddoldeb

Ers ei lansio yn 2012 mae Chwaraeon Cymru wedi buddsoddi £4miliwn o gyllid y Loteri Genedlaethol dros ddau gyfnod o’i raglen GalwAmWeithredu mewn 21 prosiect unigol.  Mae wedi arddangos ymarfer rhagorol trwy bartneriaethau arloesol i gyflawni cyfranogiad gan grwpiau anodd eu cyrraedd.

Mae Carwyn Young – swyddog arweiniol Chwaraeon Cymru ar gyfer GalwAmWeithredu yn rhoi ei safbwynt personol ar y dysgu sy’n codi o werthusiad arhydol Gwasanaeth Ymgynghorol Ymchwil y Deyrnas Unedig (RCS) o’r rhaglen a beth allai olygu ar gyfer Chwaraeon Cymru a’r sector.

Rwy’n dal i gofio’r sgwrs yn Ionawr 2014 a arweiniodd at roi’r dasg i mi o sefydlu Cam 2 GalwAmWeithredu.  Gyda chasgliadau gwerthusiad mewnol o Gam 1 i’m harwain, ymroddiad cyllideb ddangosol o £3miliwn a phedwar maes Ffocws:

  • Merched a Menywod Ifanc
  • Pobl ag anableddau
  • Pobl o gefndir BME
  • Pobl ifanc yn byw mewn tlodi

Buan iawn y sefydlais weithgor traws sefydliadol, felly dim fi oedd yr unig un!

Ac wedyn tair blynedd yn ddiweddarach, gydag 11 o brosiectau wedi eu cefnogi, gwerth dwy flynedd o adolygiadau cynnydd a chasgliadau gwerthuso, pa ddysgu sydd wedi codi?

Dwi’n mynd i gychwyn gyda rhai o’r “Gwersi Mawr” mae RCS wedi casglu o’u canfyddiadau mwyaf diweddar:

  • Mae’n bosibl ymgysylltu gyda grwpiau anodd eu cyrraedd
  • Mae ymgysylltu â’r grwpiau hyn yn galw am ddulliau arloesol……
    • …o ran llywodraethu a phartneriaeth…
    • …a chyflawni.
  • Mae hefyd yn cynnwys elfen o risg i enw da ac ariannol sy’n dderbyniol ac y gellir ei reoli, ond sy’n parhau……
  • Gall gwersi o GalwAmWeithredu hysbysu Chwaraeon Cymunedol, iechyd y cyhoedd ac amcanion llesiant ehangach

I gyd yn bethau positif ym marn pawb, dwi’n credu, felly beth yw rhywfaint o’r dysgu wrth wraidd y “Gwersi Mawr” yma?

Dwi’n mynd i edrych eto ar gasgliadau allweddol adroddiad Effaith Dros Dro cyntaf RCS, ond dwi wedi crynhoi’r canfyddiadau allweddol yn fy ngeiriau fy hun:

Amseru a Chyflymder:  Yn eich gwaith cynllunio, gadewch amser i ddod i adnabod ac ymgysylltu gyda’r grŵp targed cyn i’r cyflawni ddechrau.

Allbynnau a Ragwelir: Byddwch yn glir o ran beth mae’ch prosiect i fod i’w wneud a beth all ei gyflawni

Cyfranogi: Sicrhewch eich bod yn cipio effaith ar unigolion nid dim ond y niferoedd

Llywodraethu a Phartneriaethau: Mae prosiectau yn effeithiol pan fydd partneriaid yn cyfuno eu meysydd arbenigedd.  Byddwch yn glir ynghylch beth ydych chi ei eisiau gan ac y gallwch ddarparu i’r bartneriaeth

Ffyrdd o Weithio: Rhaid deall y sawl rydych eisiau cynnwys yn yr ymgysylltu a phersonoli eich negesu/ymgysylltu.   Cyflawnwch beth mae pobl eisiau, nid beth ydyn ni’n meddwl maent angen i feithrin hyder ac ymddiriedaeth.

Arddangos Gwerth: Sicrhewch fod gennych chi’r prosesau yn eu lle i gipio holl effaith y prosiect o’r cychwyn

Newid strwythurol: Byddwch yn hyblyg a chael y gallu i addasu’r prosiect wrth i heriau godi

Mi hoffwn i feddwl wrth i chi ddarllen trwy’r casgliadau yma i chi feddwl “mae hynny’n go amlwg” ond mi hoffwn i chi hefyd ystyried os yw’ch dulliau presennol o weithio yn eu cynnwys pob tro? Os ydych chi, a allech chi ei wneud hyd yn oed yn well?

Mae un o fy hoff ddarnau o ddysgu sydd wedi codi o’r prosiect GemauStryd ‘Ni Ferched’ ac mae’n beth mae nhw wedi ei alw yn “ymgysylltu cyn cynnar”.  Mae’n golygu ymgysylltu gyda’r grŵp targed i feithrin ymddiriedaeth a dealltwriaeth fel bod perthynas yn ffurfio rhyngddynt a’r prosiect cyn hyd yn oed crybwyll y mater o fod yn egnïol.  O safbwynt ‘Ni Ferched’, roedd yr “ymgysylltu cyn cynnar” ar ffurf sesiynau coluro, sesiynau sgwrsio rhithwir, ymweliadau i weithgareddau, a daeth yr amser ac ymdrech i wneud hyn yn elfen allweddol o’r prosiect.  Doedd “ymgysylltu cyn cynnar” ddim yn ddull y byddech fel arfer yn ei gysylltu gyda phrosiect a gefnogir gan Chwaraeon Cymru, ond yn un sydd wedi profi i fod yn allweddol i ymgysylltu’n llwyddiannus gyda’r grŵp yma o ferched.

Mi hoffwn i gloi trwy ategu un o “Wersi Mawr” RCS, “Mae’n bosibl ymgysylltu gyda grwpiau anodd eu cyrraedd”.  Mae prosiectau GalwAmWeithredu wedi cadarnhau nad yw hyn yn hawdd, ond mae’n braf gweld effaith y prosiectau ar fywydau pobl.  Dyma ddolenni i ambell fideo i ddangos hyn:

Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog

‘Ni Ferched’ Chwiorydd Mawr

Hoffwn nodi hefyd bod yr hinsawdd rydym yn gweithio ynddi ar hyn o bryd yn sylweddol wahanol i 2014 pan lansiwyd cam 2 GalwAmWeithredu.  Doedd Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 ddim hyd yn oed yn bodoli!  Gallech ddadlau fod GalwAmWeithredu eisoes wedi dechrau gweithredu rhywfaint o’r ‘5 Ffordd i weithio’.  Byddai gweithredu’r dewis i gam 3 o GalwAmWeithredu yn gymharol syml, her fwy yw i’w gweithredu i beth fyddwn ni’n ei wneud yn ddyddiol ac mae’n un dwi’n credu yr ydw i Chwaraeon Cymru yn barod amdani.

Felly rwy’n gymharol hyderus yn yr amgylchedd newidiol hwn yr ydym yn gweithredu ynddo bod gennym ddigon o’n plaid ond peidiwch â chymryd fy ngair i am hyn, darllenwch yr adroddiadau gwerthuso RCS.

Profiad cydweithredol Mondragon

Cyn ein cynhadledd #WAOBasque mewn partneriaeth â Chanolfan Cydweithredu Cymru, mae Fred Freundlich o Brifysgol Mondragon wedi ysgrifennu blog yn esbonio cefndir y brifysgol a’i rôl yn y grŵp Mondragon…

Helo o Brifysgol Mondragon yng Ngwlad y Basg. Bydd dau ohonom o’r brifysgol, Leire Uriarte a Fred Freundlich, yn cynnal gweithdai yn y Gynhadledd Buddiannau Cyffredin sydd ar y gweill, ac roeddem eisiau sôn ychydig yma am y brifysgol a’i rôl yn y grŵp Mondragon, gan y bydd ein hamser yn y gynhadledd yn brin.

I’r rheini ohonoch sy’n anghyfarwydd â’r gair “Mondragon”, dyma’r enw am dref ddiwydiannol yn nhalaith Gipuzkoa yng Ngwlad y Basg, lle y gwnaeth rhwydwaith mawr o gwmnïau cydweithredol llwyddiannus gan weithwyr ddechrau yn y 1950au, ac sy’n parhau i fod yn llewyrchus hyd heddiw. Cymerodd y grŵp ei enw o dref Mondragon, a bellach mae’n cynnwys tua 100 o gwmnïau cydweithredol gan weithwyr ym meysydd uwch-weithgynhyrchu, manwerthu, bancio, ymchwil a datblygu technoleg a gwasanaethau eraill.

Beth sydd gan y brifysgol i’w wneud â hyn oll?

Yn gryno, fe wnaeth esgor ar y grŵp cydweithredol. Gwnaeth y profiad cydweithredol Mondragon cyfan dyfu o fentrau ym maes addysg, gan gynnwys y brifysgol. Gwnaeth offeiriad Catholig o’r enw Arizmendiarreta gyrraedd ym Mondragon yn 1941 a phenderfynodd ar unwaith y dylai rhan fawr o’i genhadaeth ganolbwyntio ar addysg, a oedd yn ddiffygiol iawn yn fuan ar ôl Rhyfel Cartref Sbaen. Creodd ysgol dechnegol fach yn 1943, ond dechreuodd hefyd ar bob math o brosiectau addysgol eraill, rhai ffurfiol a rhai anffurfiol, gyda phlant ac oedolion, mewn ystafelloedd dosbarth ac yn y gymuned. Roedd llawer o’r gwaith yn aml yn drefnu cymunedol, yn ogystal ag addysg, ond beth bynnag, roedd yr holl weithgarwch hwn yn hanfodol i lwyddiant Mondragon maes o law.

Cafodd y coleg technegol-galwedigaethol a grëwyd ganddo ei ail-greu mewn blynyddoedd diweddarach mewn trefi cyfagos ar gyfer astudiaethau clerigol a chadw cyfrifon, ac yna hefyd ar gyfer athrawon, ac allan o’r colegau hyn, datblygodd tri chanolfan addysg uwch yn y 1960au a’r 70au yn canolbwyntio ar beirianneg, busnes ac addysg. Am ychydig ddegawdau gwnaeth y tri chanolfan hyn gydweithredu fwy neu lai yn llac, ond yna yn 1998 gwnaethant ymuno i greu Prifysgol Mondragon a ffurfiwyd canolfan arall, y bedwaredd un, yn ddiweddarach.

Heddiw, mae gan Brifysgol Mondragon bedair cyfadran (Peirianneg, Busnes, Gwyddorau Gastronomig a’r Dyniaethau ac Addysg) lle y mae tua 4800 o fyfyrwyr yn dilyn graddau coleg-galwedigaethol, prifysgol neu ôl-raddedig. Gallant ddewis astudio o blith arbenigeddau amrywiol ym maes peirianneg, busnes, entrepreneuriaeth, gastronomi/celfyddydau coginio, cyfathrebu clyweledol neu dri is-bwnc addysg. Mae gan bob cyfadran ei “stori” a pherthnasedd i Mondragon, wrth gwrs, ond gallai Cyfadran y Dyniaethau ac Addysg fod yn arbennig o ddiddorol i Gymru am reswm penodol: yr iaith Fasgeg, “Euskara”. Ffurfiwyd y coleg athrawon ynghanol y 1970au er mwyn helpu i hyfforddi athrawon cynradd ac uwchradd i weithio yng Ngwlad y Basg, fel un o’r ymdrechion niferus yn rhanbarth Gwlad y Basg i adfywio’r iaith.

Mae rôl y brifysgol, mewn ffyrdd penodol, yn wahanol i brifysgolion confensiynol, o ystyried ei pherthynas agos iawn â busnesau cydweithredol Mondragon. Cafodd y cwmni cydweithredol Mondragon cyntaf ei ffurfio gan bump o raddedigion y coleg technegol cyntaf a chafodd nifer o gwmnïau cydweithredol diweddarach eu creu a’u staffio gan raddedigion Prifysgol Mondragon. Mae’r brifysgol wedi cael ei hintegreiddio’n agos iawn â’r grŵp Mondragon ac yn ganolog i’w genhadaeth y mae’r isod:

  • trosglwyddo gwybodaeth, hynny yw helpu sefydliadau i arloesi o ran technolegau cynnyrch a phroses; mewn gwaith, rheolaeth a pherchnogaeth ac mewn dulliau addysgu a dysgu; yn ogystal â…
  • pharatoi myfyrwyr gyda’r wybodaeth ymarferol a’r cymwyseddau cymdeithasol i ddod yn weithwyr sy’n aelodau effeithiol o’r cwmnïau yn y grŵp neu’n athrawon mewn ysgolion rhanbarthol.

Yn sicr mae graddedigion Prifysgol Mondragon yn rhydd i fynd i weithio i gwmnïau neu ysgolion confensiynol ac mae ei hathrawon yn gweithio â sefydliadau confensiynol yn ogystal â sefydliadau cydweithredol mewn prosiectau trosglwyddo gwybodaeth. Mae Prifysgol Mondragon yn parhau i fod yn aelod annatod o rwydwaith Mondragon a’i ffocws canolog yw cyfrannu at y gymuned gydweithredol a datblygu economaidd yn y rhanbarth drwy gydweithredu â chwmnïau ac ysgolion ar brosiectau cymhwysol, gan ddarparu graddedigion â sgiliau iddynt a hyrwyddo entrepreneuriaeth ym maes busnes ac addysg.

Mae’r brifysgol yn mynd i’r afael â’r genhadaeth hon mewn ffyrdd gwahanol. YN GYNTAF, mae’r brifysgol yn sefydliad cydweithredol ei hun. Mae’r cyfadrannau wedi cael eu strwythuro’n gyfreithiol fel cwmnïau cydweithredol addysgol nid er elw a chyda’i gilydd maent yn ffurfio’r cwmni cydweithredol ail radd sef y brifysgol. Mae gan bob cyfadran dair etholaeth (staff, myfyrwyr ac “aelodau cydweithredol” — cwmnïau lleol, awdurdodau trefol ac ati) ac mae gan bob etholaeth draean o’r pleidleisiau mewn cyrff llywodraethu cydweithredol (Cynulliad Cyffredinol a Chyngor Llywodraethu).

Mae AIL strategaeth er mwyn cyflawni’r genhadaeth hon yn canolbwyntio ar ddulliau addysgu a dysgu sy’n gymhwysol iawn ac yn aml yn seiliedig ar grŵp: mae’r myfyrwyr yn gwneud llawer o waith datrys problemau, yn seiliedig ar brosiectau mewn grwpiau, gan fynd i’r afael â sut i drin problemau ymarferol mewn timau cydweithredol.

YN DRYDYDD, mae’n rhaid i fyfyrwyr gwblhau profiadau lluosog ar leoliad dros y pedair blynedd, gan weithio a gwneud gwaith cwrs yn aml mewn cwmnïau cydweithredol lleol. Y syniad yw bod y brifysgol mor agos at y cwmnïau â phosibl.

I GLOI, mae’r brifysgol yn ceisio annog gwerthoedd cydweithredol. Efallai mai hon yw ein tasg anoddaf, o ran ei gwneud yn dda ac o ran gwybod pa mor dda mae’n gweithio. Ni ellir “addysgu” gwerthoedd mewn ystafell ddosbarth draddodiadol ac ni ellir eu gwerthuso drwy arholiad. Er gwaethaf y rhwystrau amrywiol, mae amrywiaeth o weithgareddau yn cael eu trefnu, y tu mewn a’r tu allan i’r ystafell ddosbarth, fel y gall y myfyrwyr a’r athrawon … nid addysgu… ond cwestiynu, dadlau, trafod ac ati. … a thrwy hynny helpu ei gilydd i ddysgu’r gwerthoedd a ddylai fod yn sail i fenter lwyddiannus y mae ei pherchnogaeth yn cael ei rhannu’n helaeth ac y dylai ei phenderfyniadau gael eu gwneud mewn ffyrdd cyfranogol. Mae’r “addysg gwerthoedd” hon wedi bod yn sialens barhaol ar gyfer Prifysgol Mondragon, ac mewn gwirionedd, ar gyfer pob un o gwmnïau cydweithredol Mondragon, ac mae’n sicr o barhau i fod yn un o’n mentrau pwysicaf ac anoddaf.

MONDRAGON Corporation – 2018 – English – Inglés – Anglais – Englisch – Ingelesa – Inglese – Inglês from MONDRAGON Corporation on Vimeo.

Dyna’r cyfan am y tro. Edrychwn ymlaen at drafod hyn oll gyda chi yn y gynhadledd sydd ar y gweill  ddydd Mawrth, 4 Rhagfyr.

Hoffem hefyd eich gwahodd i wrando ar y weminar ar brynhawn 3 Rhagfyr – A all yr economi gymdeithasol ein hachub? Beth all Cymru ei ddysgu oddi wrth brofiad Gwlad y Basg?

Cwmnïau Cydweithredol: Ai Nhw yw’r Dyfodol? Gyda Leanne Wood AC

Cawsom sgwrs gyda Leanne Wood AC am gwmnïau cydweithredol ac economi Gwlad y Basg , cyn ein digwyddiad #WAOBasque.  Mae’n dweud bod cwmnïau cydweithredol yn cynnig sefydlogrwydd i gymunedau mewn cyfnodau o galedi economaidd, ynghyd â galluogi pobl i gael rhan yn eu gwaith, gan gymell cynhyrchiant yn y gwaith. Os oes gennych ddiddordeb mewn dysgu mwy am gwmnïau cydweithredol, ymunwch â ni ar gyfer ein gweminar ddydd Llun 3 Rhagfyr drwy’r ddolen: https://tinyurl.com/webasq

Hoffem hefyd eich gwahodd i ddod i’n cynhadledd ddydd Mawrth 4 Rhagfyr, mewn partneriaeth â Chanolfan Cydweithredol Cymru. Cofrestrwch yma: https://tinyurl.com/basquetick

I gael isdeitlau, pwyswch “CC” (closed captions). Dewiswch eich iaith gan ddefnyddio’r botwm settings/cog.

Ai Cwmnïau Cydweithredol yw’r Dyfodol? Gyda Derek Walker

Cawsom sgwrs gyda Derek Walker er mwyn holi am Wlad y Basg a chwmnïau cydweithredol cyn ein cynhadledd ym mis Rhagfyr. Rydym yn edrych ymlaen at allu cyflwyno rhai cynrychiolwyr gwych o rai o sefydliadau mwyaf llwyddiannus, arloesol a blaengar y rhanbarth. Yn y digwyddiad arbennig iawn hwn, gwahoddir gwasanaethau cyhoeddus i ddysgu am eu dulliau arloesol a newydd o ddelio â heriau sydd gennym yn gyffredin, a sut mae Gwlad y Basg yn rhoi cenedlaethau’r dyfodol wrth wraidd ei heconomi.

Derek Walker yw Prif Swyddog Gweithredol Canolfan Cydweithredol Cymru. Mae’r ganolfan yn gweithio mewn partneriaeth â ni i ddod â #WAOBasque i chi, cynhadledd sy’n canolbwyntio ar bopeth sy’n ymwneud â Gwlad y Basg. Cofrestrwch yma: https://tinyurl.com/basquetick

“Dewis gwneud, nid gorfod gwneud!” RCE Cymru yn Rhannu ei Wybodaeth â Gwasanaethau Cyhoeddus

Nid yw Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn gymwys i brifysgolion yng Nghymru, felly pam eu bod yn ffurfio rhwydwaith i ymchwilio a rhannu eu gwybodaeth sy’n helpu gwasanaethau cyhoeddus i weithio tuag at nodau Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol?

Yr ateb syml yw bod gweithio o fewn fframwaith Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol wedi bod o fudd i’w hymchwil, ac maent yn croesawu effaith bosibl rhannu eu gwybodaeth.

Mae RCE Cymru yn rhwydwaith o’r holl brifysgolion yng Nghymru sy’n cydweithio mewn grwpiau penodol a elwir yn Gylchoedd o Ddiddordeb er mwyn helpu i wella gwasanaethau cyhoeddus, drwy ymchwilio a rhannu eu gwybodaeth â’i gilydd. Gallai rhannu eu gwybodaeth gael effaith anhygoel. Mae’r Gyfnewidfa Arfer Da yn gweithio mewn partneriaeth ag RCE Cymru i ddod â digwyddiad sy’n archwilio’r ‘Cylchoedd o Ddiddordeb’ hyn i chi ar 7 Tachwedd, mewn digwyddiad a elwir yn “Gwerth Mewn Rhannu”. Gallwch gofrestru ar gyfer y digwyddiad yma: Dysgwch fwy am RCE Cymru drwy ddilyn @CymruRCE ar Twitter.

 
Os hoffech ddefnyddio is-deitlau, cliciwch “CC” (closed captions). I newid pa isdeitlau iaith sy’n ymddangos, pwyswch y botwm cog/gosodiadau, ewch at isdeitlau a dewiswch eich iaith

Community Impact Initiative C.I.C.

Menter gymdeithasol flaengar yw’r Community Impact Initiative C.I.C. (Y Cii) @TheCiiUK a leolir yn Ne Cymru sy’n ceisio datblygu a darparu atebion arloesol i broblemau cyson ac ardaloedd lle mae eu hangen yn ein cymunedau lleol sy’n arwain at amrywiaeth o fanteision personol, cymdeithasol ac economaidd.

Wedi’i sefydlu gan Trystan Jones, sefydliad dielw yw’r Cii, lle mae’r incwm a gynhyrchir ar gyfer ei weithgareddau, gyda’r elw’n cael ei ail-fuddsoddi er mwyn gwella’i fentrau cymunedol a chaniatáu iddynt barhau, gan ei alluogi i ymdrechu tuag at ei weledigaeth a’i genhadaeth:

  • Gweledigaeth: Dyfodol lle mae ein cymunedau’n llwyddo ac yn ffynnu.
  • Cenhadaeth: Gwella ein cymunedau drwy atebion arloesol, gan ddarparu cyfleoedd i unigolion wedi’u hymyleiddio wneud cyfraniad ystyrlon at gymdeithas.

Prosiect diweddar a ariannwyd gan Y Loteri Fawr Cymru a Sefydliad Screwfix yw’r Prosiect Etifeddol Cymunedol sy’n cefnogi unigolion di-waith, wedi’u hymylu ac yn ddifreintiedig i ddatblygu sgiliau adeiladu a chyflogadwyedd drwy brynu, adnewyddu a gwerthu eiddo sy’n wag neu sydd wedi dadfeilio ledled Cymru. Yn gryno, caiff eiddo eu prynu gan y Community Impact Initiative, fel arfer drwy arwerthiant, cânt eu hadnewyddu drwy weithgareddau’r prosiect a’u gwerthu yn ôl i’r farchnad dai.

Rydym yn cyflogi tîm prosiect sy’n cefnogi ein cyfranogwyr i ddysgu a datblygu sgiliau adeiladu wrth gyflawni’r gwaith o adnewyddu’r eiddo. Drwy’r gweithgareddau hyn, mae’r cyfranogwyr yn datblygu ystod eang o sgiliau, yn gwella eu lefelau hyder, yn cyflawni cymwysterau, yn cael profiad o leoliadau gwaith gwirfoddol ac yn symud yn agosach tuag at gael cyflogaeth. Yn ei dro, caiff yr eiddo hwn a oedd yn arfer bod yn wag neu wedi dadfeilio eu rhoi yn ôl i mewn i’r farchnad dai, gan leihau effaith ymddygiad gwrthgymdeithasol, trosedd a fandaliaeth, a’r effaith andwyol y gall hyn ei gael ar ein cymunedau.

Mae pob achos o adnewyddu eiddo yn bartneriaeth unigryw rhwng y Community Impact Initiative a sefydliad cymorth sydd yn ardal leol yr eiddo, megis elusen, cymdeithas dai, ysgol, darpariaeth EOTAS, CEM neu wasanaethau prawf. Ar ôl prynu’r eiddo rydym yn ymgysylltu â sefydliadau posibl er mwyn nodi pwy fyddai â diddordeb mewn gweithio gyda ni.

Mae’r sefydliadau cymorth hyn yn cyfeirio unigolion at y prosiect y maen nhw’n credu y byddai’n cael budd o’r cymorth a ddarperir, yn amrywio o’r rhai hynny sydd â diddordeb mewn adeiladu, i rai sydd â diffyg hunanhyder.

Gallai enghreifftiau o brosiectau gynnwys y canlynol:

  • Partneru ag elusen leol sy’n cefnogi unigolion sydd â diddordeb mewn cael mynediad i’r diwydiant adeiladu, ond sydd â rhwystrau i wneud hynny, megis diffyg profiad neu ddim yn meddu ar y cymwysterau gorfodol perthnasol. Yn yr achos hwn, bydd y prosiect yn caniatáu i’r cyfranogwyr cael profiad o’r diwydiant adeiladu mewn amgylchedd cefnogol ac empathetig, datblygu amrywiaeth o sgiliau ar draws sawl masnach, a chyflawni cerdyn Cynllun Iawndal y Gwasanaeth Sifil sy’n orfodol i weithio ar y safle. Felly, yn yr achos hwn bydd y prosiect yn gam perffaith tuag at yrfa mewn adeiladu.
  • Partneru â sefydliad cymorth cam-drin domestig lleol sy’n cefnogi menywod sydd â diffyg hyder a hunan-barch oherwydd eu cefndir. Yn yr achos hwn, rydym yn cefnogi cyfranogwyr nad oes ganddynt uchelgeisiau i gael gafael ar gyflogaeth yn y diwydiant adeiladu o reidrwydd ond sydd am ddatblygu sgiliau y gallant eu defnyddio yn eu cartrefi eu hunain. Mae canlyniadau’r prosiect hwn yn canolbwyntio ar wella lefelau hunan-barch, hyder a chymhelliant yn hytrach na chyflogaeth.
  • Partneru ag ysgol leol sydd am roi cipolwg ar y diwydiant adeiladu i’w disgyblion a sut y gall pynciau ac astudiaethau ysgol ymwneud â chyflogaeth yn y diwydiant hwn. Yn yr achos hwn byddwn yn cefnogi disgyblion i gael profiad o amgylchedd adeiladu a chael rhagflas o’r amrywiaeth o fasnachau a sgiliau cyn y bydd yn rhaid iddynt benderfynu ar lwybr gyrfa yn y dyfodol. Mae cael profiad o’r amgylchedd gwaith yn galluogi disgyblion i ddeall pa gymwysterau sydd eu hangen yn ystod eu taith addysg statudol, gan ddarparu cipolwg a fydd yn eu cefnogi i ymgysylltu â’u hastudiaethau.

Fel mae’r enghreifftiau hyn yn dangos, bydd pob eiddo yn brosiect unigryw ei hun ym maes y Prosiect Etifeddol Cymunedol lle mae’r canlyniadau wedi’u teilwra i ddiwallu anghenion yr unigolion a gefnogir.

Ym mis Awst 2018 prynwyd ein heiddo prosiect eiddo cyntaf ym Merthyr Tudful. Yn ystod y broses o brynu gwnaethom ymgysylltu â Cartrefi Cwm Merthyr, cymdeithas dai sy’n cefnogi miloedd o bobl yn yr ardal leol.

Ar ddechrau mis Medi 2018 dechreuodd 10 cyfranogwr y prosiect. Cymysgedd o ryw ac oedran, daeth pob un o gefndir gwahanol, â graddau amrywiol o brofiad o adeiladu a gweithio. Fodd bynnag, roedd gan bob un nod cyffredin o ddysgu sgiliau ac ennill y cymwysterau sydd eu hangen i gael gafael ar gyflogaeth yn y diwydiant adeiladu. Drwy’r adnewyddiad penodol hwn byddant yn cael profiad o amrywiaeth o feysydd adeiladu gan gynnwys plastro, gwaith saer, peintio ac addurno, gosod cegin/ystafell ymolchi, teilsio, lloriau a garddio.

Yn dilyn atgyfeiriad at y prosiect gwnaeth pob cyfranogwr gwblhau cwrs Iechyd a Diogelwch a chynllun hyfforddiant sy’n amlinellu eu targedau CAMPUS. Mae ein staff prosiect yn monitro cynnydd bob dydd ac yn cynnal adolygiadau ffurfiol bob pythefnos er mwyn sicrhau cynnydd yn erbyn targedau.

Ar adeg ysgrifennu mae pob cyfranogwr wedi ymgysylltu’n dda â’r prosiect ac wedi dangos gallu gwych i ddysgu a gwella ar yr amrywiaeth o sgiliau masnach dan sylw. Dros yr wythnosau nesaf byddwn yn gwahodd cwmnïau adeiladu lleol i ddiwrnodau agored er mwyn iddynt weld cyfranogwyr yn dangos eu sgiliau â’r posibilrwydd y byddant yn cael cynnig lleoliadau, prentisiaethau a chyflogaeth.

Mae effaith y Prosiect Etifeddol Cymunedol yn bellgyrhaeddol ac nid yw’n gyfyngedig i’r canlyniadau a gyflawnir gan y cyfranogwyr. Ein bwriad yw bod y prosiect yn parhau i dyfu a datblygu a chyflawni canlyniadau ar lefel bersonol, cymunedol ac economaidd:

  • Personol – cefnogi unigolion i ddatblygu amrywiaeth o sgiliau, cyflawni cymwysterau a chefnogi eu cynnydd i mewn i gyflogaeth.
  • Cymunedol – Bydd y canlyniadau personol hyn yn cefnogi ein cymunedau lleol drwy gynyddu incwm oherwydd cyfraddau cyflogaeth uwch, gan alluogi’r cymunedau hyn i ffynnu.
  • Economaidd – mae’r effaith economaidd yn bellgyrhaeddol o bosibl, mewn ffyrdd megis lleihau ymddygiad gwrthgymdeithasol, lleihau’r pwysau ar sefydliadau cymorth arbenigol a datblygu gweithlu sy’n cyd-fynd â datblygiadau eiddo ac adeiladu yn y dyfodol.

Yn fodel sydd ar ei gamau cynnar ar hyn o bryd, ein bwriad yw, drwy ddefnyddio cyllid Loteri Fawr Cymru a Sefydliad Screwfix, y gall y model ddod yn hunangynhaliol yn yr hirdymor.

Rydym yn falch iawn o gyflwyno dull gweithredu arloesol sy’n wahanol i unrhyw un arall yng Nghymru ac rydym yn edrych ymlaen at gefnogi ein cymunedau i ffynnu drwy’r gweithgareddau hyn.