Archifau Categori: Llywodraethu

Sut mae astudio yn lliniaru risg

Read this blog post in English

Mae Archwilydd Cyffredinol Cymru yn annog dull o reoli risg yn effeithiol yn nigwyddiadau’r Gyfnewidfa Arfer Da. Rhannodd Simon Pickthall ychydig o wybodaeth ar ddull Vanguard cyn gwaith y Gyfnewidfa Arfer Da ar reoli risg yn effeithiol.

Ffotograff o Simon Pickthall o Vanguard

Simon Pickthall o Vanguard

Rydym yn wynebu pwysau ariannol nas gwelwyd ei debyg erioed o’r blaen, ynghyd ag a’r goblygiadau ymarferol o weithio’n agosach gyda phartneriaid.

Yn yr amgylchedd hwn, mae’n anodd dychmygu cymryd risgiau sydd wedi’u rheoli’n dda. Gall y gwrthdaro rhwng y ffaith bod pwysau ariannol yn ei gwneud yn angenrheidiol meddwl yn radical, tra bod pwysau ariannol yn gwneud i feddwl yn radical ymddangos yn risg sylweddol ein tynnu i wahanol gyfeiriadau ar yr un pryd.

Fodd bynnag, nid yw meddwl yn radical yn peri risg os caiff ei wneud yn dda.

Yn aml cawn ein hunain mewn cyfarfodydd, yn trafod cynllunio gwasanaethau a’u gweithredu mewn modd radical. Trefnir y cyfarfodydd hyn o amgylch diweddariadau misol, ac amserlenni cyflwyno adroddiadau chwarterol. Gofynnir i weithgorau nodi’r logisteg a llunio’r cynllun. Craffir ar y cynllun gan wahanol haenau o arweinyddiaeth mewn gwahanol sefydliadau.

Bwriad y broses hon yw lliniaru risg, a chwmpasu popeth. Gall hefyd deimlo fel amser hir iawn cyn dechrau ar unrhyw beth. Pan gaiff ei ddechrau, gall deimlo’n llai radical na’n uchelgeisiau gwreiddiol, a gall amodau system (cyllidebau, gweithdrefnau, polisïau a therfynau awdurdodi) barhau. Dadleir mai bwriad hyn yw sicrhau y cwmpasir risg, ond mae hefyd yn cyfyngu’n sylweddol ar natur radical ail-lunio ein gwasanaethau.

Fodd bynnag, mae yna ddull amgen – astudiwch y system fel y mae’n gweithio ar hyn o bryd. Yn aml ystyrir hyn yn ddim mwy na chasglu gwybodaeth, rhagflaenydd ein hail-lunio gwasanaethau ar lawr gwald. Mae astudio, mewn gwirionedd, yn hanfodol a phan gaiff ei wneud gan ddefnyddio methodoleg dda, gall olygu y gellir rhoi ail-luniadau radical ar waith yn llawer cyflymach.

Mae’r dull a ddefnyddiwch i ymgymryd â’r cam astudio yn hollbwysig, er mwyn osgoi ail-greu problemau yn y system newydd sy’n bodoli yn y system bresennol.

Mae newid yn dechrau gyda Gwirio; dull strwythuredig ar gyfer deall ‘pam a beth’ sy’n ymwneud â pherfformiad presennol fel system. Mae hyn yn meithrin gwybodaeth am le a sut i weithredu.  Mae’r model Gwirio (isod) yn amlinellu’r data allweddol i’w casglu.

Mae diagram o Broses 'Gwirio' Vanguard, sy'n dangos bod dysgu yn deillio o gwsmeriaid

Mae galw gan gwsmeriaid/dinasyddion ar wasanaethau yn syrthio i ddau fath cyffredin:

  • Galw o Werth:  mae hyn yn alw rydym ei eisiau, sydd o werth i gwsmeriaid/dinasyddion;
  • Galw sy’n Deillio o Fethiant:  galw a achosir gan fethiant yn y system i wneud rhywbeth neu i wneud rhywbeth yn gywir i’r cwsmer/dinesydd.

Gallu yw tystiolaeth pa mor dda y gall sefydliad gyflawni ei ddiben. Cyn i unrhyw benderfyniadau gael eu gwneud ynglŷn â newidiadau i’r gwaith, rhaid casglu gwybodaeth am allu presennol. Mae astudio’r Amodau System a Llif yn golygu casglu data ynglŷn â pha mor hawdd neu anodd yw hi i’r cwsmer/dinesydd gael rhywbeth wedi’i wneud a sut mae’r system yn gweithredu ar hyn o bryd. Datgelir rhesymeg ffordd o feddwl bresennol rheolwyr ac mae effaith ffordd o feddwl ar berfformiad yn glir. Defnyddir yr holl ddata a gesglir yn ystod y cam Gwirio er mwyn creu darlun system i ddisgrifio ‘pam a beth’ perfformiad presennol. Felly, ni chaiff ansicrwydd na risg eu cynnwys yn y broses newid.

Mae’r darlun system a ddatblygwyd yn y cam Gwirio yn helpu i lunio cynllun er mwyn gweithredu ar y system mewn ffordd a fydd yn cyflawni gwelliant perfformiad rhagweladwy. Ar y cam hwn, mae arweinwyr mewn sefyllfa lle gallant wneud dewis hyddysg ynghylch p’un a ddylid symud i’r cam nesaf – Cynllunio.

Mae’r cam nesaf hwn yn golygu cyfnod o ail-lunio arbrofol gan ddefnyddio egwyddorion systemau: cynllunio yn erbyn galw a deall bod gwaith o werth yn llywio pob proses gwneud penderfyniadau. Y nod yw dileu gwastraff a sefydlu llif perffaith.

Gan ddefnyddio’r Model Gwirio felly, gallwn nid yn unig ddeall data hanfodol, ond hefyd ein hamodau system bresennol a rhesymeg sy’n cyfyngu ar y system bresennol. Yn ogystal, mae astudio hefyd yn darparu’r wybodaeth sy’n angenrheidiol i wneud i unrhyw ail-luniad gwasanaeth radical beri llai o risg – mae astudio’n datgelu’r anawsterau amlwg yn y system bresennol, ac yn darparu cyfres o egwyddorion i’w defnyddio yn y system newydd. Yna, daw’r ail-luniad gwasanaeth yn brawf o ddamcaniaeth, yn hytrach na naid i’r anhysbys. Mae’n naid ffaith, yn hytrach na naid ffydd.

Gall yr amser a gymerir i ddeall y cam astudio hwn amrywio rhwng systemau, ond gellir meithrin trosolwg da fel arfer ymhen ychydig ddyddiau. Felly, pan fydd ein harweinwyr yn ymgymryd â’r cam astudio hwn, maent yn profi’r materion allweddol y bydd angen mynd i’r afael â nhw ac yn meithrin awydd i newid y system yn gyflym.

O ystyried hyn, yn hytrach na threulio amser mewn cyfarfodydd yn trafod cynlluniau ar gyfer ail-lunio’r gwasanaeth yn radical, fel arweinwyr gallwch ddechrau’r gwaith a chymhwyso’r model Gwirio. Yn gyflym iawn byddwch wedi deall eich system, wedi llunio cynllun ar gyfer newid radical mewn ffordd o feddwl gan arwain at ail-lunio gwasanaeth yn radical. Yn ogystal, bydd y cynllun hwn yn seiliedig ar wybodaeth, nid ffydd – dull gweithredu sy’n peri llawer iawn llai o risg.

Newid Meddylfryd – Newid Bywydau

Gweithiodd Simon Pickthall yn y sector cyhoeddus yng Nghymru am sawl blwyddyn cyn ffurfio Vanguard Consulting Wales yn 2007, gan weithio gyda’r Athro John Seddon, sy’n enwog am fod yn feddyliwr rheoli. Mae Simon wedi bod yn ffodus i weithio gyda llawer o arweinwyr er mwyn eu helpu i ddeall eu sefydliadau gan ddefnyddio Dull Vanguard – a’u gwella o ganlyniad i hynny. Roedd Simon yn ddigon ffodus i weithio ar Adolygiad Munro o drefniadau Gwarchod Plant, ac mae’n ymrwymedig i helpu’r sector cyhoeddus, y sector preifat a’r trydydd sector i drawsnewid gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru.

Simon.pickthall@vanguardwales.co.uk
07951 481878
www.vanguard-method.net

Bod yn agored yn ddiofyn

Sut allai swyddfa archwilio agor ei systemau fel bod gwybodaeth yn agored yn ddiofyn? Siaradodd Dyfrig Williams â Tom Haslam am ddull gweithredu Swyddfa Archwiliwr Cyffredinol Seland Newydd.

Logo Swyddfa Archwiliwr Cyffredinol Seland Newydd

Rwy’n gweithio ar brototeip Data Agored fel rhan o brosiect Archwilio Sydd ar Flaen y Gad Swyddfa Archwilio Cymru. Yn ystod y gwaith yma fe ddywedodd cydweithwyr i mi y gallem wella ein ffordd o drin data. Ond nid trwy casglu data newydd o reidrwydd – dywedodd y rhan fwyaf o’m cydweithwyr mai’r mater pwysicaf iddyn nhw oedd meithrin ymwybyddiaeth well am y data sydd gan y swyddfa yn barod, a gallu cael gafael ar y data hynny mewn ffordd rhwydd.

Mae gan ein sefydliad ddau ymarfer arbenigol – archwilio ariannol ac archwilio perfformiad. Mae’r rhaniad hwn yn hwyluso arbenigedd, fel bod gennym gydweithwyr sy’n hynod wybodus yn eu meysydd arbenigedd. Fodd bynnag, mae hyn hefyd yn golygu bod rhaid i ni weithio’n galed i chwalu seilos sefydliadol, sydd weithiau’n cael eu hatgyfnerthu gan y systemau sydd gennym ar waith.

Mae diogelu data yn nodwedd bwysig o’r ffordd rydym wedi gosod ein systemau gwybodaeth. Mae ffolderi rhwydwaith wedi’u diogelu. Dim ond timau a phersonél penodol sy’n gallu cael mynediad atynt, sy’n golygu bod y data sydd ynddynt yn gaeedig i bobl eraill yn ddiofyn. Mae ein system SharePoint hefyd wedi’i gosod mewn ffordd debyg ac nid yw’r swyddogaeth chwilio cystal ag y gallai fod. Mae hyn i gyd yn golygu eich bod yn annhebygol o ddod o hyd i ddata oni bai eich bod chi’n gwybod yn union ble mae fe.

Dysgu gan swyddfeydd archwilio eraill

Fe wnes i sôn am gydweithiwr o’r enw Tom Haslam yn fy mlogbost diwethaf ar waith Swyddfa Archwilio Queensland. Mae Tom wedi gweithio yn Swyddfa’r Archwilydd Cyffredinol yn Wellington, Seland Newydd. Nododd ei swyddfa nhw problemau tebyg i’r rhai sydd gennym o ran y ffordd roeddent yn trefnu ac yn dal eu data.

I fynd i’r afael â hyn, rhoddodd y Swyddfa system wybodaeth newydd ar waith sy’n seiliedig ar SharePoint, ac i ategu hyn gwnaethant sefydlu grwpiau peilot traws-swyddfa o’r enw ‘iShare’. Roedd y grwpiau hyn yn seiliedig ar bynciau swyddogaethol trawsbynciol (er enghraifft yr iShare Trafnidiaeth) gyda’r nod o helpu i chwalu seilos sefydliadol a hyrwyddo dull gweithredu un tîm ar gyfer y swyddfa gyfan.

Roedd mabwysiadu’r system wybodaeth newydd yn gyfle i’r Swyddfa drafod rhinweddau o systemau gwybodaeth sy’n agored neu’n gaeedig yn ddiofyn. Trafodwyd hyn ym mhob rhan o’r swyddfa mewn sawl cyfrwng.

Ar y cyfan, roedd y system wybodaeth flaenorol yn annog dull gweithredu lle’r oedd gwybodaeth yn ‘gaeedig nes ei bod yn agored’. Ond yr ymdeimlad cyffredinol oedd y gallai data caeedig rwystro’r Swyddfa rhag gwneud y gorau o’r wybodaeth a ddelir ganddi. Tueddiad naturiol pob archwilydd yw bod yn ofalus, felly o dan ddull gweithredu lle mae gwybodaeth yn ‘gaeedig oni bai ei bod yn agored’, gellid ystyried bod gwneud gwybodaeth yn ‘agored’ yn risg y byddai’n well ei hosgoi, hyd yn oed os nad oes cyfiawnhad dros wneud hyn. Yn ymarferol, mae gwneud gwybodaeth yn gaeedig yn golygu bod angen gosod hawliau mynediad a chaniatâd amrywiol. Gall hyn ynddo’i hun fod yn rhwystr rhag rhannu data.

Fe wnaeth Swyddfa’r Archwilydd Cyffredinol strwythuro ei system wybodaeth newydd fel bod gwybodaeth yn ‘agored oni bai ei bod yn gaeedig’, gyda metadata er mwyn helpu staff i ddod o hyd i’r hyn y maent yn chwilio amdano. Roedd y dull gweithredu hwn yn hwyluso rhannu data, gan annog staff i feddwl am sut y gallent ychwanegu gwerth drwy gydgysylltu gwybodaeth. Roedd gosodiad diofyn lle bo gwybodaeth yn ‘agored oni bai ei bod yn gaeedig’ yn gwneud i staff ystyried yn fwy gofalus y rhesymau dros gau mynediad, er enghraifft deunydd ag iddo oblygiadau o ran diogelwch gwladol neu wybodaeth bersonol adnabyddadwy.

Roedd y system Technoleg Gwybodaeth yn rhedeg yn fwy dibynadwy gan ei fod wedi’i ffurfweddu’n fwy taclus heb ganiatadau a chyfyngiadau diddiwedd. Fe wnaeth dibynadwyedd gwell y system SharePoint newydd arwain at arbedion amser a chynnydd yn hyder y staff a’u boddhad â Thechnoleg Gwybodaeth. Gwnaeth y cynlluniau peilot iShare annog aelodau’r grwpiau i chwilio am gyfleoedd i gydweithio a rhannu gwybodaeth.

Wrth i’r cynlluniau peilot hyn fynd yn eu blaen, ac wrth i’r swyddfa ehangach gael gwybod am eu llwyddiannau, gwnaethant annog agwedd fwy agored o fewn y timau – roedd pobl yn gallu gweld bod modd rhannu data a chydweithio heb i bopeth fynd o chwith.

Roedd Tom hefyd yn meddwl bod ymddiriedaeth yn ffactor. Mae ymdrin â gwybodaeth sensitif am gleientiaid yn rhan o waith bob dydd archwilydd. Felly, roedd gwneud data yn agored yn arwydd clir bod y Swyddfa yn amgylchedd ymddiriedaeth uchel.

Fodd bynnag, mae newid yn daith ac mae’r Swyddfa yn ategu hyn o’i phrofiad ei hun. Mae’n parhau i annog ac anelu at amgylchedd lle bo gwybodaeth yn agored nes ei bod yn gaeedig. Ond nid yw pethau wedi bod yn hollol ddidrafferth ers i’r system wybodaeth newydd gael ei chyflwyno. Mae rhai aelodau o staff wedi croesawu’r cyfle i rannu gwybodaeth yn agored. Mae rhai eraill wedi bod yn fwy petrusgar ynglŷn â rhannu mwy o wybodaeth, neu maent yn dal i weithredu yn yr un ffordd ag o’r blaen a heb newid i fod yn fwy agored. Mae wedi bod yn ofynnol i’r Swyddfa hyrwyddo ac atgyfnerthu’r dull gweithredu newydd o bryd i’w gilydd. Mae’n cydnabod na fydd newid o’r maint hwn yn digwydd dros nos na heb ymdrech barhaus. Ond mae’r diben – sef defnyddio gwybodaeth gyfunol i ddylanwadu ar welliant a gwella atebolrwydd – yn cyfiawnhau’r ymdrech.

Sut mae hyn yn cyd-fynd â gwaith y Gyfnewidfa Arfer Da

Mae gwaith y Gyfnewidfa Arfer Da ar rannu data yn effeithiol yn dangos bod hyn yn dibynnu ar yr egwyddor o fabwysiadu camau cymesur wrth ddiogelu data.

Mewn blog blaenorol fe wnes i ceisio weld os oedd rhannu data yn rhwystr rhag gwella gwasanaethau cyhoeddus, ac ynddo fe wnes i grybwyll y Comisiynydd Gwybodaeth. Dywedodd ef fod pobl eisiau i’w data personol weithio iddyn nhw, a’u bod nhw’n disgwyl i sefydliadau rannu eu data personol lle bo angen er mwyn iddynt darparu’r gwasanaethau maen nhw eisiau. Dywedodd hefyd fod pobl yn disgwyl i gymdeithas ddefnyddio ei hadnoddau gwybodaeth i atal trosedd a thwyll a chadw dinasyddion yn ddiogel. Mae’n sicr yn werth gwylio Anne Jones, Comisiynydd Gwybodaeth Cynorthwyol Cymru, yn amlinellu sut y gellir rhannu data yn effeithiol.

Bydd y Rheoliad Diogelu Data Cyffredinol sydd ar ddod yn tynhau’r trefniadau diogelu data i raddau, ond mae fe hefyd yn gyfle i ailystyried sut y gallwn rannu data yn effeithiol. Yn benodol, sut rydym yn sicrhau bod archwilwyr yn ddigon hyderus i wneud y gorau o waith casglu a rhannu data.

Rwyf wedi blogio’n flaenorol am ein digwyddiad ymddiriedaeth staff, lle y clywsom fod ymddiriedaeth yn hanfodol er mwyn i wasanaethau cyhoeddus allu cymryd risgiau sydd wedi’u rheoli’n dda, arloesi a darparu gwasanaethau cyhoeddus sydd wir yn addas ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain.

Mae Tom yn arwain prosiect ar wahân o fewn Swyddfa Archwilio Cymru i edrych ar y ffordd rydym yn defnyddio ein systemau gwybodaeth gan gynnwys SharePoint. Un opsiwn rydym yn ei ystyried yw defnyddio SharePoint Online, a fyddai’n ei gwneud yn haws i ni ddatblygu maes y gallai cyrff allanol a phartneriaid gael mynediad ato – porth. Mae blogbost Leigh Dodds yn rhoi trosolwg da o’r hyn y gallai porth ei gynnwys.

Byddai porth yn ein galluogi i rannu data â chyrff a archwilir a phartneriaid yn fwy effeithiol. Rydym wedi profi’r cysyniad hwn gyda phorth prototeip sy’n seiliedig ar SharePoint ar gyfer rhai o’n cydweithwyr ym maes iechyd. Bydd yr hyn a ddysgir drwy hyn yn bwydo’n ôl i brosiect Tom.

A’r prif beth y mae gweithio ar brosiect Archwilio Arloesol wedi’i ddysgu i mi yw mai dulliau gweithredu cydgysylltiedig a chydweithredol yw’r ffordd orau o sicrhau ein bod yn ychwanegu gwerth gwirioneddol at y gwaith a wnawn.

Mabwysiadwyr cynnar Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol – Chwe mis i mewn…

Fe wnaeth Hazel Clatworthy a Matthew Gatehouse, Cyngor Sir Fynwy, gyflwyno mewn seminar dysgu ar y cyd ‘nôl ym mis Mawrth, ar y testun Deddf Cenedlaethau’r Dyfodol. Bryd hynny, nid oedd y ddeddfwriaeth wedi dod i rym, ac roedd eu profiad yn seiliedig ar eu gwaith fel “mabwysiadwyr cynnar” y Ddeddf. Ar ôl chwe mis, mae cryn dipyn wedi newid…

Rhoi trefn ar eich tŷ eich hun

Yn ôl ym mis Mawrth rhannais adborth o asesiad cyffyrddiad ysgafn Swyddfa Archwilio Cymru o’n gwaith paratoi ar gyfer Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol.  Roedd hyn o gymorth mawr a chanolbwyntiodd yn bennaf ar brosesau a pholisïau mewnol, a ddatblygwyd ymhellach gennym.

Yn ystod y chwe mis diwethaf gwnaed llawer o waith ar hyfforddiant a chodi ymwybyddiaeth ynglŷn â’r Ddeddf a’r hyn y mae’n ei olygu i swyddogion, Aelodau a phartneriaid.  Mae’r Deddf yn amlwg mewn hyfforddiant ymsefydlu i bob aelod newydd o staff, ac rydym wedi cynnal ein hail a’n trydydd seminar ar y pwnc, yn ogystal â hyfforddiant penodol ar gyfer craffu ac roedd siambr y cyngor yn llawn pan drefnwyd sgwrs amser cinio gennym ar y pwnc ar gyfer staff – gyda rhai’n gwylio ar YouTube. Rydym wedi diwygio ein polisi Datblygu Cynaliadwy, wedi curadu ystod gynhwysfawr o adnoddau ar ein mewnrwyd y gall swyddogion ac Aelodau gyfeirio atynt ac wedi rhoi sylw amlycach i’r Ddeddf ar wefan y cyngor i helpu trigolion a busnesau ddeall pa mor ganolog yw hyn i’n gwaith.

youtube-blog-pic

Ar ôl ein sesiwn ym mis Mawrth, cysylltodd llawer o bobl â ni i gael copi o’r Gwerthusiad o Genedlaethau’r Dyfodol a gyflwynwyd gennym chwe mis ynghynt.  Hoffwn allu dweud bod llawer o benderfyniadau wedi newid yn chwyldroadol o ganlyniad i ddefnyddio’r gwerthusiad hwn, a bod y broses gwneud penderfyniadau bellach yn fwy cynaliadwy yn y bôn.  A hoffwn allu dweud bod swyddogion yn defnyddio’r rhain yn awtomatig yn ystod camau cynnar y broses gwneud penderfyniadau, yn hytrach na’r noson cyn y terfyn amser.  Ond a bod yn berffaith onest, alla i ddim dweud hynny…eto!  Fodd bynnag, gallaf ddweud fy mod wedi cael sgyrsiau gyda swyddogion mewn rhannau o’r cyngor nad oeddwn erioed wedi delio â nhw o’r blaen, wrth iddynt ofyn am fy help neu gyngor ar sut i gwblhau’r gwerthusiad.  A gallaf ddweud bod Aelodau wedi bod yn herio swyddogion os ydynt o’r farn nad yw’r gwerthusiad wedi cael ei wneud yn iawn neu ei fod wedi methu rhywbeth – gwrthododd un pwyllgor craffu gynnal cyfarfod pan oedd yr adroddiadau a gyflwynwyd iddynt wedi llithro rhywsut drwy’r system heb werthusiad!  Camau bach ond mae pob un i’r cyfeiriad cywir!

Rydym yn bwrw ati gyda’n polisïau a’n strategaethau eraill fel caffael lle rydym yn datblygu polisi Buddiannau Cymunedol.  Rydym hefyd wedi ymgorffori saith nod llesiant a phum egwyddor datblygu cynaliadwy yn ein proses cynllunio gwasanaethau.

Felly rydym yn raddol yn adeiladu ein gwaith mabwysiadwyr cynnar ac yn gweithredu argymhellion SAC, a chredaf ei fod yn dechrau gwneud gwahaniaeth – mae ymwybyddiaeth o’r Ddeddf yn sicr yn uwch nag y bu, a’r gobaith yw y bydd yr ymwybyddiaeth hon, ynghyd â’r polisïau a’r prosesau sydd ar waith i’w hategu yn golygu y daw Sir Fynwy yn lle mwy cynaliadwy.

Bod yn feddwl agored

Rwyf wedi bod yn ymweld â llawer o bartneriaethau sy’n rhan o Fwrdd y Gwasanaethau Cyhoeddus newydd ei ffurfio a siarad â nhw ynglŷn â’r hyn y mae’r Ddeddf yn ei olygu i ni, iddyn nhw a’r ffordd y gallwn gydweithio.  Mae lefelau ymwybyddiaeth yn amrywio, ond mae pawb wedi croesawu’r cyfle i ddeall y Ddeddf yn well ac i feddwl am sut y gallant gyfrannu at yr Asesiad a Chynllun Llesiant.

wellbeing-assessment-pic

Ym mis Awst gwnaethom ddechrau ymarfer ymgysylltu â’r cyhoedd mawr o’r enw Ein Sir Fynwy er mwyn helpu i lywio’r Asesiad Llesiant.  Mae gennym ddigonedd o ddata, ond rydym yn ceisio osgoi syrthio i’r rhwyd o ddibynnu ar ystadegau’n unig, ac rydym yn mynd i ddigwyddiadau, marchnadoedd, boreau coffi, ysgolion, grwpiau cymorth a mwy i ddarganfod pa bethau y mae pobl yn eu hoffi am fyw yn Sir Fynwy a’r hyn y credant y byddai’n ei gwneud yn well fyth.  Rydym wedi comisiynu baneri, mapiau mawr, cardiau post a chardiau ffeithiau a thueddiadau’r dyfodol Ein Sir Fynwy, er mwyn sbarduno trafodaeth a dadl, ac mae swyddogion y Cyngor a phartneriaid eraill Bwrdd y Gwasanaethau Cyhoeddus yn gofyn i’r cyngor am adborth er mwyn llywio’r Asesiad Llesiant.

wellbeing-assessment-pic-2jpg

Rydym yn ceisio ei gwneud mor hawdd â phosibl i bobl leisio eu barn, felly yn ogystal ag wyneb yn wyneb, gall pobl hefyd gyfrannu ar-lein a thrwy gyfryngau cymdeithasol.  Gall trigolion leisio eu barn a’u syniadau drwy holiadur ar-lein byr, neu drwy Made Open, llwyfan ymgysylltu digidol ar-lein Sir Fynwy.

madeopen

Mae’r Asesiad Llesiant yn ddarn mawr iawn o waith, a pho fwyaf pellgyrhaeddol yw’n gwaith ymgysylltu, y mwyaf o wybodaeth sydd gennym i’w phrosesu, ond dylai arwain at Asesiad trylwyr a hyddysg a fydd yn paratoi Bwrdd y Gwasanaethau Cyhoeddus ar gyfer penderfynu ar flaenoriaethau ar gyfer y Cynllun Llesiant yn 2018.

Felly, i grynhoi hyd yma, credaf y byddwn yn cytuno â’r canllawiau ar y Deddf, sy’n nodi nad y diwedd yw datblygu cynaliadwy, ond yn hytrach y broses o wella llesiant neu ffordd o wneud pethau.  Mae croesawu Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol fel ffordd o weithio, yn hytrach na dim ond cydymffurfio â llythyren y ddeddf, yn daith.  A chredaf ein bod wedi hen ddechrau ar y daith honno.

Gwella llesiant cenedlaethau’r dyfodol mewn gwlad â chyfoeth o adnoddau ond prinder arian

Mae’r Athro Tony Bovaird yn Gyfarwyddwr Governance International, sefydliad nid er elw sy’n gweithio ledled Ewrop ar bolisïau cyhoeddus seiliedig ar ganlyniadau a chyd-gynhyrchu gan ddinasyddion, ac mae’n Athro Emeritws ar Reoli a Llywodraethu Cyhoeddus ym Mhrifysgol Birmingham.  Yn ei gyfraniad at y Seminarau Dyfodol Llywodraethu ym mis Gorffennaf, rhannodd Tony ei gred gref fod angen i gyrff cyhoeddus sylweddoli sefyllfa wan cydweithredu ym meysydd comisiynu a chyflawni o fewn gwasanaeth cyhoeddus, y diffyg ymrwymiad i ganlyniadau clir a’r amrywiaeth mawr o ran ymgysylltu â’r cyhoedd wrth gyd-gomisiynu, cyd-gynllunio, cyd-gyflawni a chyd-asesu – a sut y gall Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol helpu gyda’r rhain i gyd. Yn y blog hwn mae’n canolbwyntio ar un agwedd ar gyd-gynhyrchu – sut y gall Cymru wneud gwell defnydd o’i hadnoddau hynod werthfawr, hyd yn oed mewn cyfnod pan fo cyllidebau yn gyfyngedig iawn.

Ffotograff o Tony Bovaird o Governance InternationalRoedd Gweithdai Llywodraethu, a gynhaliwyd gan Swyddfa Archwilio Cymru a’r Gyfnewidfa Arfer Da ym mis Gorffennaf, yn gyfle i fyfyrio ar y materion allweddol a fydd yn pennu sut y gellir rhoi Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol ar waith yn effeithiol yng Nghymru. Un mater allweddol a godwyd ar wahanol adegau yn ystod y trafodaethau oedd y ffaith bod adnoddau wedi dod yn llawer mwy prin yn sgil y dirwasgiad economaidd llym ar ôl 2008 a chyllidebau cyni cyllidol parhaus llywodraeth y DU ers 2010.

Pobl

Fodd bynnag, dadleuais ar ddiwedd y ddau weithdy fod yr obsesiwn hwn â chyllidebau yn gyfeiliornus. Yn wir, mae cyllid yn brin mewn gwasanaethau cyhoeddus. Ond mae mwy i’r stori na hyn – dim ond un adnodd yw’r arian yn ein cyllidebau.

Yn arbennig, mae gan Gymru ddigonedd o adnoddau allweddol megis pobl alluog, adeiladau a chyfarpar gwerthfawr, neu’r TGCh ddiweddaraf. Fodd bynnag, nid yw’r rhain yn cael eu defnyddio yn y ffordd fwyaf effeithiol bosibl.

Gadewch i ni edrych ar yr adnodd gwych sydd gan Gymru o ran pobl. Yr ystadegyn y sonnir amdano fwyaf yw’r gyfradd ddiweithdra ond NID yw’r adnodd a wastraffir mewn gwirionedd yn cael sylw bob mis – nifer y bobl ffit, gweithgar a pharod nad ydynt wedi’u cofrestru fel aelodau o’r gweithlu. Yn 2016, mae hyn yn cyfateb i ychydig yn llai na miliwn o bobl yng Nghymru; mae oddeutu hanner y rheini rhwng 16 a 64 oed, a’r hanner arall dros 65 oed.

Y grŵp y sonnir amdano fwyaf ymhlith y garfan hon o oedolion yng Nghymru nad ydynt yn ‘economaidd weithgar’ yw’r grŵp dros 65 oed. Fodd bynnag, nid ydym yn sôn am y ffaith mai hwn yw’r grŵp mwyaf o bobl brofiadol, addysgedig ac, ar y cyfan, heini ac iach sydd wedi bod ar gael i Gymru erioed, fel ‘byddin wrth gefn o bobl heb eu gwerthfawrogi’n ddigonol’ i wneud pethau sy’n ddefnyddiol yn gymdeithasol ac yn economaidd er mwyn gwella eu llesiant eu hunain a llesiant eu cyd-ddinasyddion. Nac ydym, ddim o gwbl – yn hytrach, tueddwn i sôn amdanynt fel ‘genau tranc’, yn bygwth llyncu ein holl adnoddau sector cyhoeddus, wrth iddynt dyfu’n hŷn a mynd yn llai iach ac yn fwy anghenus. A ydym yn ceisio eu helpu i sicrhau’r ansawdd bywyd gorau posibl a helpu eraill i wella eu hansawdd bywyd hwythau? Wedi’r cyfan, dengys ymchwil fod pobl sy’n weithgar, p’un a ydynt yn ceisio gwella eu llesiant eu hunain neu wella llesiant pobl eraill, yn tueddu i fod ag ansawdd bywyd mwy cadarnhaol. Y diffyg dull gweithredu cydgysylltiedig o ateb yr her hon yw’r gwastraff adnoddau mwyaf, o bosibl, yn ein cymdeithas, sydd â chyfoeth o adnoddau ond prinder syniadau.

Adeiladau

Nid ein pobl yw’r unig adnodd rydym yn ei danddefnyddio. Mae traean ein tai wedi’u tanfeddiannu (a dim ond un preswylydd sydd gan gyfran uchel o’r cartrefi hyn, a’r preswylydd hwnnw’n aml yn unig ac yn ynysig, ac yn eithaf aml yn dioddef o iselder).

Mae mwy nag 20% o’n siopau yn wag, mae’r lloriau uwchben siopau yn wag yn aml iawn, ac, yn aml, dim ond yn rhannol y mae ein hadeiladau cyhoeddus yn cael eu defnyddio.  Mae ein canolfannau hamdden yn wag yn y bore i raddau helaeth, mae ein canolfannau cymunedol yn aml yn wag yn y prynhawn ac mae’r rhan fwyaf o’n hysgolion yn wag gyda’r nos, ar benwythnosau ac yn ystod y gwyliau. Mae ein ceir yn tueddu i fod yn wag drwy’r dydd (wedi’u parcio yn y gwaith) ac mae ein trafnidiaeth gyhoeddus fel arfer yn wag gyda’r nos, ar y cyfan.

Onid yw hyn yn anochel? Onid yw’r asedau hyn, ar y cyfan, yn eiddo i rywun nad yw’n gweld unrhyw reswm dros sicrhau eu bod ar gael i’r bobl hynny a fyddai’n cael y budd mwyaf o’u defnyddio? Wel, edrychwn yn gyntaf ar y sector cyhoeddus – a oes unrhyw esgus, mewn gwirionedd, dros danddefnyddio asedau cyhoeddus tra bod eraill yn gwneud eu gorau glas i ddod o hyd i leoliadau ar gyfer digwyddiadau, ystafelloedd ar gyfer cyfarfodydd, cyfeiriadau ar gyfer rhedeg eu sefydliadau gwirfoddol ohonynt, cyfleusterau ar gyfer gwaith argraffu ar raddfa fach, ac ati? Edrychwn nesaf ar y trydydd sector – a ellir cyfiawnhau rhoi grantiau neu gontractau cyhoeddus i sefydliad nad yw’n fodlon rhannu’r cyfleusterau (a gwirfoddolwyr) nad yw’n eu defnyddio ddigon â sefydliadau eraill sy’n gwneud gweithgareddau tebyg? Ac yn y sector preifat, pam na rown ostyngiadau treth i gwmnïau sy’n gallu dangos cofnod o rannu staff a chyfleusterau â sefydliadau’r sector cyhoeddus neu’r trydydd sector?

Asedau

Fodd bynnag, dim ond rhan fach o’r hyn y gellid ei wneud yw dulliau gweithredu o’r fath. Yn bwysicach na rhannu o’r fath rhwng sefydliadau yw’r potensial ar gyfer paru galluoedd dinasyddion â defnyddwyr posibl yn y gymuned. Dyma’r ‘ap’ delfrydol. Ar hyn o bryd, dim ond yr hyn sydd ei angen ar ddinasyddion gan y sector cyhoeddus a gofnodir gennym – nid y galluoedd sydd ganddynt a’r cryfderau ac adnoddau y maent yn fodlon eu rhannu. Dyma’r her fwyaf sy’n wynebu cyrff cyhoeddus wrth iddynt fynd i’r afael â gwella llesiant yng Nghymru. Wrth gwrs, bydd angen i gyrff cyhoeddus gydgysylltu’r gwaith o gydgynhyrchu â dinasyddion, a bydd angen rhywfaint o wario i gyflawni hyn, ond y gobaith yw y caiff mwy o lawer o adnoddau eu rhyddhau nag a ddefnyddir.

I grynhoi, mae llesiant cenedlaethau’r dyfodol yng Nghymru yn dibynnu’n fawr ar wneud y gorau o’n hadnoddau presennol a sicrhau eu bod yn datblygu ac yn ehangu yn y dyfodol. Mae gwlad â chyfoeth o adnoddau lle y caiff y rhan fwyaf ohonynt eu tanddefnyddio, a lle mae pobl fedrus yn gwastraffu llawer iawn o amser yn ceisio gwneud y gorau o gyllidebau a grantiau bach (sydd hefyd yn lleihau), yn arwydd bod blaenoriaethau’r llywodraeth yn anghywir. Dylid rhoi blaenoriaeth ar fyrder i ailfeddwl yn sylfaenol sut i baru ein hadnoddau toreithiog ag anghenion dinasyddion Cymru.

Sut wnaeth Cyngor Abertawe cynnal ymchwiliad craffu i’w diwylliant

Logo digwyddiad Dyfodol Llywodraethu: Gwneud penderfyniadau effeithiol ar gyfer y genhedlaeth bresennol a chenedlaethau'r dyfodol

Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn meddwl bod rhaid i fudiadau i wneud lot mwy nag newid elfennau o wasanaethau, rhaid cael newid diwylliannol ehangach. Yn y blogbost yma mae Dyfrig Williams yn edrych ar beth allwn ni ddysgu o Ymchwiliad Craffu Diwylliant Corfforaethol Dinas a Sir Abertawe.

Mae diwylliant yn un o’r pynciau mawr yna sy’n anodd mynd i’r afael â. Pan mae yna broblem ddiwylliannol, does yna ddim ateb cyflym, a does ‘na ddim un newid bach sy’n arwain at newid awtomatig yng ngwaith mudiad.

Yr ochr dda o hwn yw bod mudiadau yn tueddu i fynd y tu hwnt i ymatebion sy’n ticio blychau er mwyn cael newid gwirioneddol a pharhaus. Yr ochr gwael yw bod newid diwylliannol yn gallu cael ei gweld fel rhywbeth sy’n rhy anodd, felly nad yw’r gwaith yn cael ei wneud o gwbl. Mae’r broblem yn rhy fawr.

Felly pan glywais am Ymchwiliad Craffu Dinas a Sir Abertawe i’w Diwylliant Corfforaethol, roedd gen i ddiddordeb yn syth.

Felly pam wnaethon nhw sefydlu’r ymchwiliad?

Dyma’r cymhelliant yn ôl y Cynghorydd Andrew Jones, Cynullydd y Panel Ymchwiliad Craffu ar Ddiwylliant Corfforaethol:

‘Dewiswyd y pwnc oherwydd, fel Cyngor, mae ein diwylliant corfforaethol yn sail i bopeth a wnawn, o sut rydym yn ymgysylltu â’n dinasyddion a darparu gwasanaethau i sut yr ydym yn trin ein staff a thyfu a datblygu fel sefydliad. Mae’r heriau a wynebir o ganlyniad i ostyngiadau yng nghyllidebau cynghorau yn fygythiad i’r syniad o ddiwylliant ar y cyd. Felly mae gennym ni fel Cynghorwyr, Rheolwyr a Staff, cyfrifoldeb i ymateb i’r heriau hyn trwy ddatblygu diwylliant sy’n gallu sicrhau bod dinasyddion Abertawe yn parhau i dderbyn y gwasanaethau gorau posibl o’r Cyngor.’

Sicrhau bod pethau’n iawn o’r dechrau

Felly, beth allwn ni ddysgu o’r camau rhagweithiol mae’r cyngor wedi cymryd i nodi ffyrdd o wella’u diwylliant?

Pan wnes i siarad â Michelle Roberts o Dîm Craffu Dinas a Sir Abertawe, pwysleisiodd hi’r pwysigrwydd o gael y cyfyngiadau iawn am yr ymchwiliad o’r dechrau er mwyn sicrhau eich bod chi’n canolbwyntio ar y meysydd cywir. Rhesymeg yr adolygiad oedd:

  • Bod gan y cyngor y diwylliant corfforaethol cywir i fynd i’r afael â’r heriau y mae’n wynebu
  • Bod nhw’n creu diwylliant sy’n helpu i droi’r ddinas o gwmpas
  • Bod diwylliant staff yn un sy’n grymuso ac annog cyfrifoldeb personol, arloesi a chydweithredu

Mae’n wych i weld sut mae’r cyngor wedi sicrhau bod yr ymchwiliad yn cael effaith barhaus drwy ei gysylltu i waith Leanne Cutts, ei Chydlynydd Arloesi. Maen nhw wedi ffocysu ar y nodau tymor hir, fel mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn mynnu, ond hefyd wedi canfod enillion cyflym ac amcanion tymor canolig.

Mae yna rhai cynigion trawiadol sy’n canolbwyntio ar y bobl sy’n gweithio yn y sefydliad. Mae’r rhain ynghylch sut maen nhw’n ymdrin ag oes cyfan bobl yn y mudiad, o sesiynau sefydlu corfforaethol, prif ffrydio arloesi trwy arfarniadau, a datblygu sgiliau personol er mwyn osgoi’r angen i brynu arbenigedd i mewn i’r cyngor.

Methiant

Rydym wedi gwneud cryn dipyn o waith ar fethiant dros y blynyddoedd diwethaf drwy ein Rheolwr Chris Bolton. Mae’r gwaith hwn wedi bod yn sylfaen i’r wybodaeth rydym yn rhannu a’n ffocws ar welliant. Felly mae’n wych gweld bod y cyngor yn edrych ar sut y gallant symud o ddiwylliant o fwrw bai, wrth gydnabod y materion allanol sy’n ei gwneud yn anodd (rydw i wedi blogio o’r blaen ar amgylcheddau cymhleth a methu). Os ydym yn mynd i gwrdd â disgwyliadau Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, mae’n rhaid ein bod ni’n gallu cymryd risgiau a reolir yn dda ac adeiladu ar wersi o fethiant, fel mae Huw Vaughan Thomas, Archwilydd Cyffredinol Cymru, yn trafod yn y fideo isod.

Ble i ddechrau?

Os ydych chi eisiau archwilio diwylliant eich mudiad, mae’n werth cael cipolwg ar Ddull Mapio Diwylliant sydd wedi cael ei ddatblygu gan Dave Gray. Mae’r Satori Lab wedi bod yn defnyddio hwn yn eu gwaith. Mae’r sbardunau diwylliant sy’n cael eu nodi (a hefyd y rhai sydd ddim) sy’n ddefnyddiol iawn o ran meddwl am beth sydd tu ôl i ymddygiad staff a gwasanaethau cyhoeddus.

Mae Swyddfa Archwilio Cymru yn gweithio ar ein dull o archwilio fel bod e’n cwrdd ag anghenion Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Mae gofynion y ddeddf yn golygu bod rhaid i ni a gwasanaethau cyhoeddus newid. Os bydd mudiadau yn ceisio cyflawni’r saith gôl lles trwy’r pum ffordd o weithio heb newid beth maen nhw’n wneud, maen nhw’n debygol o fethu.

Mae’r ddeddf yn rhoi cyfle i wneud pethau ychydig yn wahanol yng Nghymru. Mewn cyfnod o lymder, ni allwn gyflawni dyheadau’r ddeddf wrth addasu’r hyn rydyn ni’n gwneud ar hyn o bryd. Rhaid i ni gael newid diwylliant gyfan gwbl er mwyn i bobl Cymru cael y gwasanaethau cyhoeddus y maen nhw’n haeddu.

Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol a Newid Ymddygiad

Llun o gi yn cael ei dynnu ar dennyn

Cafodd y thema o newid ymddygiad y cyhoedd a gwasanaethau cyhoeddus yn gyffredinol ei drafod sawl gwaith yn ein digwyddiad ar Ddyfodol Llywodraethu: gwneud penderfyniadau effeithiol ar gyfer y genhedlaeth bresennol a chenedlaethau’r dyfodol. Yn y blogbost yma mae Chris Bolton yn edrych ar yr heriau sydd o’n blaen ni a sut allwn ni mynd i’r afael â nhw.

“Nid creu’r weledigaeth ar gyfer y dyfodol yw’r broblem go iawn, ond gadael lle rydym ni nawr…”

Dydw i ddim yn siŵr pwy ddywedodd hynny, gallai fod yn gyfuniad o sawl peth a ddarllenais ac a glywais dros yr ychydig fisoedd diwethaf, ac os felly, rwy’n hapus i’w arddel.

Yr allwedd i lwyddiant (a phroblem fwyaf) Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yw’r Pum Ffordd o Weithio (integreiddio; cydweithio; tymor hir; cynhwysiad; ac atal) a luniwyd yn ofalus iawn. Maen nhw i gyd yn disgrifio rhywbeth y byddai’r rhan fwyaf o bobl sy’n awyddus i weld cymdeithas wâr yn ei chael yn anodd anghytuno â nhw. Maen nhw’n rhesymegol, yn synhwyrol a bydd y rhan fwyaf o bobl yn cytuno â nhw. Efallai mai’r ffordd orau i ddechrau mudiad torfol ar gyfer newid yw dod o hyd i rywbeth y gall pawb gytuno yn ei gylch.

Mae’r broblem yn deillio o ymddygiad pobl. Yn ôl yr hyn a welaf i, mae dau beth yn fras yn gweithio yn erbyn y Ddeddf; y System a Phobl.

  • Mae’r ‘system’ gwasanaethau cyhoeddus yn fwystfil cymhleth a fydd yn ymateb mewn ffyrdd anrhagweladwy i batrymau ymddygiad y bobl sy’n gweithredu o’i mewn
  • Mae’r newidiadau ymddygiad sy’n ofynnol gan y Ddeddf yn newid seismig i lawer. Mae’r patrymau ymddygiad presennol wedi’u datblygu dros nifer o flynyddoedd ac wedi’u hatgyfnerthu gan hierarchaethau sefydliadol a statws proffesiynol.

Mae’n her enfawr (a phwnc enfawr i’w drafod mewn 1000 o eiriau) felly ceisiaf egluro fy mhwyntiau o dan dri phennawd:

  1. Nid cydberthyniad yw achosiaeth (mae’n gymhleth ac yn ddyrys),
  2. Mae bob amser wedi ymwneud ag ymddygiad,
  3. Mae angen i ni ‘Hybu nid Tynnu’.

Nid cydberthyniad yw achosiaeth

Pe dymunwn weld un newid ymddygiad mewn perthynas â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, gweld y bobl sy’n penderfynu yn cydnabod nad yw pob sefyllfa’n syml gydag atebion amlwg fyddai’r newid hwnnw. Mae yna atebion felly i rai sefyllfaoedd penodol, ond mae llawer o’r heriau a wynebwn mewn perthynas â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn gymhleth (diabetes, anweithgarwch economaidd dros sawl cenhedlaeth ac ati).

Yn aml, mae’r math o ddadansoddiad a ddefnyddir i gefnogi gwneud penderfyniadau yn disgyn i’r fagl o gamgymryd cydberthyniad am achosiaeth wrth geisio sicrhau ‘enillion cyflym’. Er enghraifft, bydd gan economi lwyddiannus gyfran o fusnesau gweithgynhyrchu sydd fel arfer yn gweithredu mewn unedau diwydiannol. Ffaith.

Nid yw’n dilyn, fodd bynnag, fod creu llawer o adeiladau ‘parod ar gyfer diwydiant’ yn golygu y bydd busnesau gweithgynhyrchu yn ymddangos yn awtomatig yn yr adeiladau hynny ac yn creu economi lwyddiannus. Ysgrifennodd fy nghydweithiwr, Mark Jeffs, erthygl ddiddorol yn dangos ‘nad achosiaeth yw cydberthyniad’, sydd weithiau’n cael ei alw’n ‘cwlt cargo’.

Mae heriau cymhleth Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn galw am ymddygiad gwneud penderfyniadau sydd: yn cydnabod cymhlethdod, yn derbyn ansicrwydd, yn barod i brofi gwahanol atebion, yn methu, yn dysgu’r gwersi o fethiant (allan yn agored), yn dysgu’r gwersi ac yn symud ymlaen. Ar gyfer rhai sy’n gwneud penderfyniadau sy’n cael eu ‘gyrru i gyflawni’ a ‘chyrraedd targedau perfformiad’ gall hyn fod yn her sylweddol i ymddygiad.

Mae bob amser wedi ymwneud ag ymddygiad

Ymadrodd i chi feddwl amdano, Diystyru Hyperbolig (gallaf ddweud beth bynnag a ddymunaf yn awr, bydd y rhan fwyaf o bobl wedi mynd i gysgu).

Yn y bôn, ymddygiad dynol yw hwn lle mae pobl yn tueddu i ffafrio enillion mwy uniongyrchol yn hytrach na phethau sy’n digwydd yn nes ymlaen. Mae hyn yn digwydd i’r fath raddau fel na fyddai ein hunain yn y dyfodol wedi gwneud y penderfyniad hwnnw, ar sail yr un wybodaeth. Cyfeirir at hyn hefyd fel gogwydd tuag at y foment gyfredol neu ogwydd tuag at y presennol.

Nid ymddygiad newydd gael ei ddyfeisio yw hwn i achosi problemau i’r gyntaf o Bum Ffordd o Weithio Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, sef Meddwl yn hirdymor. Mae wedi bod yn rhan o’r cyflwr dynol ers miloedd o flynyddoedd. Os ydych yn heliwr cynhanesyddol gyda hyd oes o 30 mlynedd, mae’n debyg nad yw meddwl yn hirdymor yn uchel ar eich rhestr o batrymau ymddygiad/sgiliau bywyd ar gyfer gwneud penderfyniadau.

Ceir tuedd yn aml i ‘feio’ y cylch gwleidyddol o etholiadau am feddylfryd byrdymor ym maes gwasanaethau cyhoeddus. Fodd bynnag gallai hyn fod yn rhywbeth dyfnach mewn ymddygiad dynol, gogwydd gwybyddol tuag at y tymor byr. Gallwch ddysgu mwy am Ddiystyru Hyperbolig yn y papur gan David Laibson yn y Quarterly Journal of Economics ym 1997.

Mae angen i ni ‘Hybu nid Tynnu’

Diolch i’r Athro Dave Snowden o Ganolfan Cynefin ym Mhrifysgol Bangor am ddatblygu’r ystyriaethau ynglŷn â hyn.

Yn ei hanfod, mae llawer o Wasanaethau Cyhoeddus wedi ‘gwneud’ newid ymddygiad i ddefnyddwyr gwasanaethau dros flynyddoedd lawer. Mae pethau fel rhaglenni i leihau ysmygu, gwisgo gwregys mewn ceir neu daliadau o 5c am fagiau plastig hyd yn oed eisoes wedi cael eu cyflwyno i bobl.

Er bod llawer o’r camau cychwynnol hyn i newid ymddygiad wedi cael llwyddiant ysgubol, mae yna gyfres wahanol o faterion yn ymwneud â heriau Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, er enghraifft y cynnydd mewn Diabetes Math 2. Mae angen i’r dulliau fod yn fwy cynnil ac yn fwy seiliedig ar ddeall lle mae pobl yn gogwyddo tuag at newid. Os nad yw pobl yn gogwyddo tuag at newid, gall unrhyw fenter i newid ymddygiad wynebu gwrthwynebiad llawn neu bethau fel cydymffurfio maleisus gyda chanlyniadau anfwriadol. (Ysgrifennais am hyn o’r blaen).

Er mwyn cyflawni’r newidiadau ymddygiad cynaliadwy sy’n ofynnol gan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol byddwn yn dadlau ei bod hi’n well hwyluso a hybu pobl mewn meysydd lle maent yn gogwyddo tuag at newid, yn hytrach na’u gwthio neu eu tynnu mewn meysydd lle nad ydynt yn gogwyddo tuag at newid.
Mae hynny hefyd yn newid ymddygiad i lawer o bobl a fydd yn rhan o’r gwaith o gyflwyno Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol.

A yw hi ar ben arnom?

Nac ydy, yn ôl pob tebyg, ond mae angen newidiadau ymddygiad sylweddol er mwyn cyflwyno Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn llwyddiannus ac ni ddylem fychanu’r hyn sydd ei angen.

Dyma fy 3 cyngor gorau ar gyfer unrhyw un sy’n rhan o’r broses o wneud penderfyniadau a’r llywodraethu sy’n gysylltiedig â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol:

  1. Derbyniwch y bydd llawer o sefyllfaoedd yn gymhleth ac yn gofyn am ddull o weithredu sy’n galw am ‘ymchwilio, profi, methu, dysgu’ cyn penderfynu ar ateb.
  2. Gwnewch yn siŵr fod yna bobl o’ch cwmpas sy’n meddu ar farn wahanol ac wedi cael profiadau gwahanol, a gwrandewch arnynt. Gallai helpu i oresgyn Diystyru Hyperbolig a nifer o ogwyddion gwybyddol (edrychwch ar fy mhost ar The Ladder of Inference) am ragor ar hyn.
  3. Wrth geisio dylanwadu ar newid ymddygiad edrychwch am feysydd lle ceir ‘gogwyddo tuag at newid’ a rhowch hwb yn y fan honno yn hytrach na cheisio ‘gwthio’ neu ‘dynnu’ pobl i’r cyfeiriad y credwch chi sydd orau ar eu cyfer.

Sut mae meddylfryd digidol yn ymwneud â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol?

Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn galw am newid sylweddol yn y ffordd rydyn ni’n cynllunio a darparu gwasanaethau, ac mae technoleg wedi newid yr amgylchedd cymdeithasol sylfaenol rydyn ni’n gweithio ynddo. Yn y blogbost yma, mae Dyfrig Williams yn edrych ar sut all y ddeddf cefnogi meddylfryd digidol strategol ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus.

Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn ddeddfwriaeth uchelgeisiol sy’n mynnu bod ein gwasanaethau cyhoeddus yn cael eu darparu mewn ffordd wahanol iawn i modd y gorffennol. Mae’r Ddeddf wedi bod yn thema o’n gwaith ni dros y ddwy flynedd ddiwethaf (gwaith sydd wedi yn amrywio o barciau cyhoeddus i archwilio mewnol), ac mae’n parhau i fod yn thema ar gyfer ein seminar ar Ailgynllunio gwasanaethau cyhoeddus: Pwysigrwydd strategol llwyfannau digidol.

Mae diddordeb da fi mewn beth mae meddylfryd digidol yn golygu i wasanaethau cyhoeddus ers i mi redeg cyrsiau e-gyfranogaeth Cyfranogaeth Cymru yn fy swydd ddiwethaf, achos roeddwn i’n edrych ar sut all technoleg helpu’r cyhoedd i ddweud eu dweud ac i dargedu adnoddau’n effeithiol.

Cyn i mi ddechrau’r blog ‘ma yn go iawn, rhaid i mi fod yn glir am beth rwy’n golygu pan rwy’n sôn am feddylfryd digidol, sy’n blogbost yn ei hun. Yn ffodus, mae Stephen Foreshew-Cain wedi gwneud hyn yn barod, sy’n cynnwys y trydar yma gan Tom Loosemore:

Hefyd, mae Carl Haggerty (sy’n cynnal gweithdy yn ein digwyddiad gyda’r Cynghorydd Barry Parsons ar gynnwys aelodau etholedig mewn dull digidol) wedi ysgrifennu blogpost gwych lle mae’n edrych ar arweinyddiaeth a symud i ffwrdd o “awtomeiddio prosesau sydd wedi cael ei etifeddu ac sy’n deillio o hen ffyrdd o wneud pethau”.

Felly yn union fel Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, mae meddylfryd digidol yn gofyn am ffordd newydd o feddwl i’r un sydd wedi bod wrth wraidd gwasanaethau cyhoeddus yn draddodiadol. Mae gan lot o sefydliadau meddylfryd patriarchaidd – ymdeimlad mai “ni fel darparwyr sy’n gwybod orau” ac y dylai’r cyhoedd derbyn ein gwasanaethau a bod yn ddiolchgar amdanynt. Pan weithiais i â Phanel Dinasyddion ar gyfer Gwasanaethau Cymdeithasol yng Nghymru, clywais sawl stori dorcalonnus a wnaeth pwysleisio nad yw’r meddylfryd yma yn addas ar gyfer gwasanaethau effeithiol.

Anghenion defnyddwyr

Y ffocws ar “anghenion defnyddwyr” a wnaeth rili dechrau fy niddordeb i mewn meddylfryd digidol. I fod yn onest, dydw i ddim yn ffan fawr o’r dywediad, ond rydw i yn bendant yn gefnogwr o’r gwasanaethau gwell y mae’r meddylfryd wedi ysbrydoli. Os ydych chi wedi adnewyddu eich treth car gyda’r DVLA yn ddiweddar, byddwch yn ymwybodol o sut mae proses anodd wedi trawsnewid yn gyfan gwbl i fod yn wasanaeth symlach sy’n bodloni’r person sy’n ei ddefnyddio.

Serch hyn, mae terminoleg sy’n seiliedig ar ddiffyg dal yn fy mhoeni i. Mae’n israddio pobl, staff a chymunedau sy’n allweddol ar gyfer gwasanaethau effeithiol fel “defnyddwyr”, ac mae’r term “angen” yn awgrymu mai gwasanaethau cyhoeddus sydd a’r pŵer. Mae gwasanaethau cyhoeddus yn dibynnu yn fwy ac yn fwy ar bobl a chymunedau i ddarparu agweddau o wasanaethau, sy’n dangos bod rhaid i ni ystyried os mae’r model yma’n cyd-fynd gydag ymagwedd sy’n seiliedig ar asedau pobl a beth allan nhw wneud. Mae’n werth edrych ar y fideo yma o Cormac Russell yn esbonio’r Ymagwedd Datblygu Gymunedol sy’n Seiliedig ar Asedau a meddwl amdano rydyn ni’n gweithredu.

Ceir enghreifftiau lle mae gwasanaethau cyhoeddus yn meddwl amdano sut maen nhw’n addasu i’r rôl hon. Clywais yn LocalGovCamp am sut mae Cyngor Sir Dyfnaint yn cwestiynu rôl llywodraeth leol, a hefyd cefais sgwrs Dadfentora gwych gyda Kelly Doonan ar eu meddylfryd o alluogi gwasanaethau cyhoeddus gwell.

Felly sut mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn ymwneud â hyn?

Mae rhai adnoddau gwych mas ‘na ar feddylfryd digidol a darpariaeth gwasanaethau cyhoeddus, gan gynnwys Egwyddorion Dylunio Gwasanaethau Digidol Llywodraeth y DU. Mae fe wedi fy nharo i fod rhaid pwysleisio nad yw Digidol a Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn cystadlu yn erbyn ei gilydd, ond eu bod nhw’n gweithio’n dda iawn ar y cyd. Dyma sut mae’r pum ffordd o weithio o fewn y ddeddf yn cyd-fynd â meddylfryd digidol:

  • Integreiddio a chydweithredu
    Sut all defnydd digidol helpu gwasanaethau i weithio gyda’i gilydd? Oes rhaid i ni gyd defnyddio systemau cwbl wahanol? Gallwn ni adeiladu ar yr egwyddor o weithio’n agored a rhannu gwybodaeth?
  • Dulliau ataliol a thymor hir
    Mae hyn yn cyd-fynd â’r egwyddor o wneud llai – “Os ydyn ni’n dod o hyd i ffordd o wneud rhywbeth sy’n gweithio, dylai ni sicrhau ein bod ni’n ailddefnyddio a rhannu yn hytrach na ailddyfeisio’r olwyn bob tro. Mae hyn yn golygu adeiladu llwyfannau a chofrestrau gall eraill adeiladu arno, darparu adnoddau (fel APIs) bod eraill yn gallu defnyddio, a’i chysylltu i waith eraill. Dylem ganolbwyntio ar y craidd anostyngadwy”
  • Cynhwysiad
    Dyma’r ffocws ar y defnyddiwr rydw i wedi trafod yn y blogbost yma. Gall gwasanaethau ffocysu ar y person heb eu cynnwys?

Mae hyn i gyd yn golygu bod rhaid i ni symud y tu hwnt i fodelau cyfredol o feddwl i ystyried y cyfleoedd y gall gwasanaethau digidol a’r ddeddf caniatáu, ac rydyn ni’n gobeithio y gall y digwyddiad yma helpu mynychwyr i wneud hynny. Hoffwn ni cael eich mewnbwn naill ai’n uniongyrchol yn y digwyddiad neu drwy #WAOdigital. Achos trwy ddod â’n gwybodaeth at ein gilydd a rhannu ein dulliau gweithredu digidol, gallwn ni sicrhau ein bod ni’n darparu gwasanaethau sy’n addas i’w diben yn yr unfed ganrif ar hugain.