Archifau Categori: ganlyniadau

“Gweithredoedd yn fwy na geiriau yw’r gobaith ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol”

Mae Sophie Howe, Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru, wedi siarad droeon ynghylch pam bod Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 yn gyfle i bob un ohonom fesur yr hyn sy’n bwysig, nid dim ond yr hyn y gellir ei gyfrif. Mae Sophie yn blogio cyn gweminar GPX ‘Symud o allbynnau i ganlyniadau’

Mae teitl y blog hwn yn rhan o frawddeg a ddefnyddiwyd gan Nikhil Seth o’r Cenhedloedd Unedig ac a ddyfynnwyd droeon ynghylch pasio Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) yn 2015. Rwy’n ei ddefnyddio’n aml mewn areithiau a chyflwyniadau, gan fod y dyfyniad llawn yn awgrymu bod Cymru yn arweinydd byd-eang wrth fabwysiadu deddfwriaeth arloesol o’r fath. Ond “gweithredoedd yn fwy na geiriau yw’r gobaith ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol” sy’n taro tant gyda mi.

Ers degawdau, rydym wedi bod yn gweithredu mewn ffordd ‘adweithiol’, yn delio ag argyfyngau wrth iddynt godi. Mae hyn yn ddealladwy wrth fynd ati i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus er mwyn cadw pobl a sefydliadau yn ddiogel. Yn sgil hynny, rydym yn mesur yr hyn rydym wedi’i wneud – yn cyfri’r bobl a welwyd, yn cofnodi nifer y bobl yr ymdriniwyd â nhw, ac yn gosod amserlenni a phwysau mympwyol arnom ni eu hunain – er mwyn gwneud i bethau ddigwydd…i weithredu. Ond, onid yw’n amser i ni gwestiynu ai’r camau gweithredu hyn oedd y rhai cywir i’w cymryd?

Mae pobl yn aml yn dweud wrtha’ i fod Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) wedi rhoi caniatâd iddynt gwestiynau’r hyn rydym wedi’i wneud erioed. Mae gosod egwyddor datblygu cynaliadwy wrth wraidd yr hyn a wnawn fel sector cyhoeddus yng Nghymru yn golygu meddwl yn wahanol a gweithredu mewn ffordd sy’n caniatáu i’r cenedlaethau presennol ddiwallu eu hanghenion heb effeithio ar allu cenedlaethau’r dyfodol i ddiwallu eu hanghenion nhw. Er mwyn gwneud hyn, mae’n rhaid i ni feddwl yn hirdymor, ystyried effaith yr hyn a wnawn nawr ar genedlaethau’r dyfodol, cydweithio mewn ffordd gydgysylltiedig wrth geisio rhwystro problemau rhag digwydd neu waethygu a chynnwys pobl yn ein cymunedau wrth weithio tuag at gyflawni’r saith nod cenedlaethol.

Allwn ni ddim gwneud hyn drwy fesur yr effaith a gawn mewn ffordd draddodiadol. Er mwyn gwneud pethau’n wahanol, mae’n rhaid i ni fesur pethau gwahanol. Yn aml, caiff mesurau perfformiad traddodiadol eu gorfodi ar gyrff cyhoeddus ac anaml y byddant yn adlewyrchu gwraidd y mater neu’n ein helpu i ddeall sut i atal y broblem rhag digwydd yn y lle cyntaf. Y tu ôl i’r mesurau i ddarparu asesiad statudol o fewn 5 diwrnod, ymateb yn gyflymach i alwad neu ddelio â mater o fewn mis mae pobl go iawn, fel ni a’n teuluoedd. Rydym yn defnyddio llu o wasanaethau cyhoeddus, mae sawl ffactor yn dylanwadu ar ein llesiant ac, yn rhy aml, rydym yn wynebu trafodaethau dryslyd am drothwyon ac amodau cymhleth i gyrchu gwasanaethau. Caiff llawer ohonynt eu hysgogi gan y mesurau y mae gwasanaethau cyhoeddus wedi’u pennu iddyn nhw eu hunain. Anaml y gofynnwn ‘Beth sy’n bwysig i chi?’ neu ‘Beth fyddai’n eich helpu fwyaf?’ Anaml rydym yn mesur pa mor dda rydym wedi’i wneud o ran gwella llesiant rhywun.

Yn fy adroddiad diweddar, Llesiant yng Nghymru: y siwrnai hyd yn hyn, rwyf wedi myfyrio ar y ffordd y mae cyrff cyhoeddus yn symud o wneud pethau syml i arwain y ffordd ym maes datblygu cynaliadwy. Mae’r canllawiau i’r Ddeddf yn nodi bod yn rhaid i ddatblygu cynaliadwy lywio’r hyn rydych yn ei wneud, sut rydych yn ei wneud a sut rydych yn cyfleu‘r gwahaniaeth rydych yn ei wneud (drwy gyfrwng adroddiadau). Wrth fynd ati i adolygu’r datganiadau llesiant cyntaf a gyhoeddwyd ym mis Ebrill 2017, nid yw’n glir eto sut mae sefydliadau yn gwneud synnwyr o’u dyletswyddau a sut mae hyn yn ymwneud â deddfwriaeth arall, eu hamcanion corfforaethol, trefniadau cynllunio busnes a’u gweithrediadau o ddydd i ddydd. Dylai adroddiad blynyddol fod yn rhan annatod o waith y sefydliad ac ni ddylai’r egwyddor datblygu cynaliadwy gael ei ‘atodi iddo’.

Mae cyfleu’r newid hwn yn bwysig. Mewn adroddiadau blynyddol a datganiadau llesiant y dyfodol, rhaid i gyrff cyhoeddus egluro’r camau a gymerwyd ganddynt i gyflawni eu hamcanion, pa mor effeithiol fu’r camau hynny, sut maent yn olrhain cynnydd a sut maent yn mabwysiadu neu’n addasu ffyrdd newydd o ddangos cynnydd. Mae angen i bobl y tu allan i’r sefydliad, fel chi a fi, ddeall yr hyn y maent wedi’i wneud hyd yn hyn? Beth mae’n ei olygu i mi? Ble hoffet fod ar y mater hwn yn y 5, 10, 25 mlynedd nesaf a thu hwnt? Sut maent yn mynd i gyflawni hynny? Sut byddaf yn gweld gwelliannau yn fy ardal leol neu fy mywyd?

Erbyn hyn, mae llawer o gyrff cyhoeddus a byrddau gwasanaethau cyhoeddus (Prif Weithredwyr ac arweinwyr y sector cyhoeddus lleol yn cydweithio) yn ystyried sut maent yn cyfleu’r newid y maent yn ei wneud. Bydd hyn yn cymryd amser, ond mae’n galonogol gweld eu bod yn ystyried ffyrdd gwahanol o ddiffinio effaith a monitro cynnydd. Mae gweithredoedd yn bendant yn bwysicach na geiriau. Fy nghyngor i yw bod angen mesur yr hyn sy’n bwysig, nid dim ond yr hyn y gellir ei gyfrif.

Mae Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru wedi cyhoeddi ‘Llesiant yng Nghymru: y siwrnai hyd yn hyn’ er mwyn ategu adroddiad Archwilydd Cyffredinol Cymru ‘Myfyrio ar Flwyddyn Un: Sut mae Cyrff Cyhoeddus wedi Ymateb i Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015?