Archif Awdur: Good Practice Exchange

Ynghylch Good Practice Exchange

Good Practice Exchange at the Wales Audit Office - encouraging public service improvement through shared learning and knowledge exchange. Y Gyfnewidfa Arfer Dda yn Swyddfa Archwilio Cymru – annog gwelliant yng ngwasanaethau cyhoeddus trwy rannu dysgu.

Data – mae’n fwy na dim ond tablau diflas

Mae Louisa Nolan o’r Campws Gwyddorau Data @DataSciCampus wedi ysgrifennu blog i ni cyn ein gweminar ddata ag enghreifftiau o’r posibiliadau cyffrous sydd ar gael o fathau newydd o ddata ac adnoddau dadansoddi newydd. Ymunwch â ni ar yr 16eg er mwyn dysgu mwy am Pam bod defnyddio data’n effeithiol yn ein galluogi i wneud penderfyniadau gwell.

Mae data’n gyffrous, ac erbyn hyn, gallwn gael gwybodaeth ddiddorol, nid yn unig o dablau o ganlyniadau arolygon neu wybodaeth reoli (er bod y rhain yn dal yn bwysig wrth gwrs) ond hefyd o nifer fawr o ddogfennau, neu o ddelweddau, neu ddarlleniadau synhwyraidd. Mae gwyddor data yn rhoi’r adnoddau i ni ddadansoddi’r mathau hyn o ddata’n gyflym, mewn ffyrdd na fyddai wedi bod yn bosibl ond ychydig flynyddoedd yn ôl. Y cyfuniad hwn o gyfleoedd: mathau newydd o ddata + adnoddau newydd i’w dadansoddi, sydd mor gyffrous, gan ei fod yn rhoi cipolwg newydd sbon i ni!

Fel gwyddonydd data arweiniol yng NGhampws Gwyddorau Data y Swyddfa Ystadegau Gwladol rwy’n cael meddwl am ddata bob dydd (mae hyn yn Beth Da!). Rydym yn datblygu a chyflwyno prosiectau gwyddorau data sy’n mynd i’r afael â chwestiynau anodd i’n cwsmeriaid yn y sector cyhoeddus, rydym yn cynnig cyngor a hyfforddiant ar wyddor data, ac rydym yn cynnal gwaith manwl, hacathonau a gweithdai gyda thimau amlddisgyblaethol er mwyn dod o hyd i ddatrysiadau ar gyfer heriau data.

Yn y blog hwn, hoffwn rannu rhai enghreifftiau o’r ffordd rydym wedi bod yn defnyddio mathau newydd o ddata a’r ffordd rydym wedi bod yn rhoi technegau gwyddorau data ar waith er mwyn mynd i’r afael â heriau na chânt eu bodloni drwy ddulliau gweithredu mwy traddodiadol. Ddewis yn unig yw’r rhain, felly ewch i’n gwefan, dilynwch ni ar Twitter, neu cysylltwch â ni os hoffech drafod sut y gallem eich cefnogi i fabwysiadu neu addasu’r prosiectau hyn, neu os hoffech drafod eich heriau gwyddor data eich hun.

wales on twitter

Am beth y mae pobl yn siarad pan fyddant yn sôn am Gymru ar Twitter? Gofynnwyd y cwestiwn hwn i ni gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru, a oedd am ddeall yr hyn a oedd o ddiddordeb i bobl wrth iddynt siarad am Gymru. Gwnaeth ein gwyddonwyr data adeiladu adnodd ar gyfer dadansoddi pynciau o destunau trydariadau sy’n cynnwys #Wales. Mae dadansoddi pynciau yn dechneg sy’n rhoi testunau – yn yr achos hwn Trydariadau – mewn grwpiau o bynciau cysylltiedig. Ar gyfer y cyfnod a ddadansoddwyd gennym, daethom o hyd i bynciau ar dwristiaeth, chwaraeon – gan gynnwys rygbi, wrth gwrs, arddangosfa busnes yng Nghaerdydd, ac, yn annisgwyl i ryw raddau, pwnc ar blant ar y strydoedd yn India! Roedd y pwnc hwn yn ymwneud â’r llyfr ‘A Hundred Hands’, a gyhoeddwyd yr wythnos honno gan Diane Noble, sy’n awdures o Gymru. Gellir addasu’r adnodd yn hawdd er mwyn dadansoddi hashnodau eraill sydd o ddiddordeb.

urban forest

Mapio’r goedwig drefol ar lefel strydoedd Gan ddefnyddio delweddau a samplwyd o Google StreetView, mae’r tîm wedi datblygu dull arbrofol i fapio dwysedd coed a’r llystyfiant bob 10 metr mewn trefi a dinasoedd yng Nghymru a Lloegr – mapio hyper-leol yw hyn! Mae’r tîm wedi creu dull o brosesu a dadansoddi’r delweddau, a allai gael eu defnyddio o bosibl ar gyfer mathau eraill o ddadansoddi delweddau StreetView.

emerging technologies

Dadansoddi’r testun o raglenni patent er mwyn deall technolegau arloesol. Yn y prosiect hwn, cafodd nifer fawr o raglenni patent yr UDA eu dadansoddi, er mwyn ystyried a all technoleg arloesol (h.y. ‘y Peth Poblogaidd Nesaf!’) gael ei nodi o’r testun. Mae hon yn ffordd wych o ddangos sut y gall pŵer gwyddor data ddatgloi data. Bum mlynedd yn ôl hyd yn oed, byddai’n debygol y byddai dogfennau testun fel y rhaglenni patent hyn wedi gorfod cael eu dadansoddi’n llafurus â llaw. Erbyn hyn, gallwn ddadansoddi symiau mawr o destunau yn gyflym er mwyn cael gwybodaeth ddefnyddiol i lywio penderfyniadau.

hierarchical groups

Troi rhestrau di-destun yn grwpiau hierarchaidd.  Weithiau, mae gennym ddisgrifiadau neu restrau di-destun byr – efallai rhestr o gynhyrchion a brynir neu dosberthir. Er mwyn eu defnyddio, mae angen i ni rywsut eu grwpio i mewn i gynhyrchion tebyg, cyfrif am wallau sillafu, gwallau teipio a thalfyriadau gwahanol. Mae hyn yn bosibl â llaw, mewn egwyddor, ond mae fel arfer yn rhy lafurddwys. Mae’r prosiect hwn yn awtomeiddio’r dosbarthiad hierarchaidd. Gan fod y dull yn gystrawennol (sut y caiff y gair ei sillafu) a semantig (yr hyn y mae’r gair yn ei olygu), gallwn grwpio, er enghraifft, wisgi a fodca gyda’i gilydd, a phennu cynhyrchion dur yn gywir, pwt dur, a chynnyrch dur yn yr un categori. Gallai’r adnodd hwn gael ei addasu ar gyfer setiau data amrywiol o ymatebion di-destun.

Gobeithio bod hynny wedi rhoi rhagflas i chi o rai o’r pethau rydym yn gweithio arnynt yn y Campws, ac efallai rhai syniadau o’r hyn y gallwch ei wneud efallai gyda’ch data eich hun. A gobeithio fy mod hefyd wedi eich argyhoeddi nad oes rhaid i ddata fod yn ddiflas!

Creu Cymunedau Cryf: Gwyliwch y Bwlch

Mae Charlotte Waite @charlotwaite o Hyb Cymorth ACE @acehubwales wedi ysgrifennu blog i ni cyn ein digwyddiad Creu Cymunedau Cryf.  Mae hi’n herio ei hun, a phob un ohonom, i fod yn rhywun sy’n cyfrannu at gymunedau cryf, sy’n wahanol iawn i WNEUD cymunedau cryf.

Mewn gŵyl lefty hyfryd y cefais yr anrhydedd o fynd iddi yr haf poeth hwn, daeth fy merch allan o portaloo a oedd yn rhyfeddol o lân gan ddweud ei bod am gymryd cyngor y toiled a ‘gwenu ar rywun heddiw, oherwydd gall wneud gwahaniaeth mawr’. Yr hyn a’m trawodd oedd y ffaith ei bod wedi darllen y sticer a oedd wedi ffedio ac roedd wedi golygu rhywbeth iddi. Darllenais i’r sticer hefyd (wrth i mi hofran yn strategol) ac aeth y geiriau i mewn trwy un glust ac allan trwy’r llall fel petawn i’n darllen ‘gwyliwch y bwlch’ neu ‘gyrrwch yn ofalus’. Yadayadayada. Mae’n rhaid bod fy ymennydd yn anfon signal i’m hymwybyddiaeth yn dweud “dim byd i’w weld yma, rydym yn gwybod hyn i gyd yn barod” ac felly gadewais y toiled heb eiliad fyfyriol. Wedi’r cyfan, rydw i wedi bod yn cynnig ‘help’ ym maes ‘helpu’ ers sawl blwyddyn.  Rwyf wedi bod ar y cyrsiau ac wedi rhoi’r darlithoedd. Gwenu yw sylfaen yr egwyddor sylfaenol, mae pawb yn gwybod hynny.

Er hyn y gwir yw, rhyngof i a fy merch 9 oed, yr unigolyn a oedd angen ei atgoffa am garedigrwydd oedd fi. Oherwydd hyd yn oed mewn gŵyl o lawenydd roeddwn i’n brysur yn ‘gwneud’ yr ŵyl, yn gwneud y gorau o bopeth, gan wasgu pob un owns o hedoniaeth allan o FY mhenwythnos I fel y gallwn i deimlo fel fy mod wedi cael yr hyn yr oeddwn am ei gael. Yn eironig, rhan o’r hyn yr oeddwn am ei gael, oedd rhannu profiad o hapusrwydd. Mae’n hawdd lledu cariad mewn gŵyl gan fod y risg personol yn llawer llai. Mae gwenu, cofleidio, gwledda, dawnsio, sgwrsio… cysylltu a theimlo’n fyw i gyd yn rhan o’r hyn y telais amdano. Es i gartref yn llawn cariad a hapusrwydd wedi’i rannu a delais amdano. Yn ôl gartref i fy stryd lle dywedais helo wrth fy nghymdogion agosaf, sgwrsio â rhai ohonynt am blant, parcio, estyniadau a chasglu biniau ond yn gyffredinol rydym yn mynd ymlaen â’n bywydau yn annibynnol.

Felly dim llawer o wenu, cofleidio, gwledda, dawnsio…..cysylltu a theimlo’n fyw yn fy nghartref fy hun. Hmm. Yma mae’r risg yn llawer uwch i mi. Wel, beth os nad ydynt am gysylltu? Beth os nad ydynt yn fy hoffi? Beth os byddant yn dysgu sut un ydw i go iawn? A tha beth, dwi’n rhy brysur. Rwy’n rhy brysur yn rhuthro i fy ngrŵp cymunedol sy’n canolbwyntio ar garedigrwydd i ofyn i fy nghymydog sut mae hi, pan rwy’n ymwybodol bod ei gŵr wedi ei gadael hi a’i phlant. Ie wir. Roedd hon yn foment fyfyriol go iawn ar brynhawn dydd Mercher gwlyb pan welais ei thorcalon ar ei hwyneb wrth iddi fynd i’w thŷ wrth i mi fynd i ‘nghar. ‘Gwyliwch y Bwlch’ rhwng fy rhethreg a fy ymddygiad yn glir y tro hwn.

Cymerais y risg a chnocio ar y drws, gwnaethom siarad am ein bywydau, ein plant a gwnaethom ddechrau gwneud cysylltiad. Roedd ofn arnaf a dydw i ddim yn sicr ei bod yn fy hoffi o hyd ond rwy’n teimlo fy mod wedi cyfathrebu nad yw hi ar ei phen ei hun ac mae hynny’n teimlo’n bwysig iawn.  Bydd yn cymryd amser.

Felly, a ydw i’n dweud y dylem fodelu cymunedau cryf ar wyliau? Mewn gŵyl nid oes hierarchaeth, dim cefnogwyr a’r rhai sy’n cael eu cefnogi, yn unig. Mae rhannu gweithgareddau llawn hwyl gyda’n gilydd yn ein cysylltu: rhannu pryd o fwyd, dawnsio, chwarae; colli’r pethau cynhenid sy’n ein cyfyngu yn ein rolau bywyd go iawn fel ‘helpwyr’ neu fel cymdogion hyd yn oed. Dydw i ddim yn awgrymu ein bod yn mynd gartref ac yn cynnal partïon stryd cysurus ond rwy’n awgrymu ein bod yn cymryd risgiau mewn cydberthnasau, heb fod yn agored i niwed ni allwn greu cydberthnasau dilys ond eto rydym yn gwybod mai dilysrwydd mewn cydberthnasau sy’n creu cydnerthedd. Cnociwch ar y drws a’u gwahodd am bryd o fwyd.

Sut y gallwn golli rhai o’n teimladau cyfyngus personol a dod o hyd i ffyrdd o gysylltu’n llawen, lygad wrth lygad (nid sgrin wrth sgrin) heb orfod talu am y profiad? Neu’n broffesiynol heb ‘wneud’ y model arfer gorau pan fyddwn yn gweithio a dangos y canlyniadau i’r rhai hynny sy’n ein talu. Rydym yn ymwybodol o bwysigrwydd chwaraeon a grwpiau cymunedol er mwyn creu cydnerthedd mewn plant ond a ydym i gyd yn mynd i’n ceir ac yn mynd â’n plant i’r digwyddiadau hyn wrth i ni ddal i fyny ag amser y tu ôl i sgrin? Rwy’n sylwi ar y ‘gyrrwch yn ofalus’ wrth i mi lywio hyn ar fy nghyfer i fy hun. Gallwn i’n sicr gyfrannu mwy at y parti stryd hwn. Rwy’n herio fy hun i FOD yn rhywun sy’n cyfrannu at gymunedau cydnerth, sy’n wahanol iawn i WNEUD cymunedau cydnerth. Rwy’n atgoffa fy hun i stopio am funud a bod yn chwilfrydig. I weld ‘gwyliwch y bwlch’ a sylwi lle mae’n gymwys i fi ond gallaf ond ei weld os ydw i’n mynd yn ddigon araf i sylwi arno ac yna sylwi ar y ffordd mae’n gwneud i mi deimlo a bod yn ddigon dewr i ddod a mi fy hun i’r parti.

GSWAG: Cadw Data’n Fyw

A oes gan eich sefydliad y math cywir o ddata i wneud penderfyniadau ar gyfer y dyfodol?

Clywch sut mae Grŵp Asesu Lles Strategol Gwent (GSLLCC) yn edrych heibio i setiau data traddodiadol i wneud eu penderfyniadau am lesiant. GSLLCC eisiau gwybod mwy am amodau lleol ar gyfer lles o brofiadau byw eu trigolion, ac yn edrych ar dueddiadau tebygol yn y dyfodol a allai wynebu ardal Gwent dros y 25 mlynedd nesaf, er mwyn helpu i baratoi a chynllunio ar gyfer y dyfodol yn well. Maent yn defnyddio math gwahanol iawn o ddata na’r hyn y maent wedi arfer ag ef, gan fynd allan o’u man cyfforddus i lywio eu penderfyniadau gyda chenedlaethau’r dyfodol mewn golwg. Gwyliwch ein vlog i gael gwybod mwy.

 

Cwmni Bro Ffestiniog

cwmni bro

Mae Cwmni Bro Ffestiniog yn ddatblygiad hollol arloesol yng Nghymru; sef rhwydwaith o fentrau cymdeithasol llwyddiannus sydd wedi dod at ei gilydd i gydweithio dan faner un cwmni bro.

Mae’r Cwmni Bro yn gweithredu yng nghymunedau Blaenau Ffestiniog, Trawsfynydd a Phenrhyndeudraeth a’r pentrefi cyfagos sydd, rhyngddynt, gyda phoblogaeth o tua 8,000. Roedd Blaenau Ffestiniog yr ail dref fwyaf yng ngogledd Cymru yn 1900 gyda phoblogaeth o tua 13,000 ond wrth i’r diwydiant llechi edwino mwy na hanerwyd y boblogaeth erbyn y flwyddyn 2000. Erbyn heddiw mae Bro Ffestiniog yn un o’r ardaloedd tlotaf yn economaidd ym Mhrydain. Er y dad-ddiwydiannu mae’r etifeddiaeth ddiwylliannol yn goroesi i raddau helaeth ac yn gynsail i’r model cyfannol ac integredig o ddatblygu cymunedol a arloesir yn yr ardal heddiw.

Amcanion y Cwmni yw hybu cydweithrediad rhwng y mentrau, meithrin mentrau cymdeithasol newydd a hefyd gweithio gyda busnesau preifat bach sydd wedi’u hangori yn y gymuned. Hyn i gyd er mwyn datblygiad amgylcheddol, economaidd, cymdeithasol a diwylliannol yr ardal.

Yn ôl pob tebyg mae mwy o fentrau cymdeithasol y pen yn yr ardal nag yn unrhyw le arall yng Nghymru. Daeth 13 o fentrau cymunedol yr ardal at ei gilydd dan faner Cwmni Bro Ffestiniog. Rhestrir isod y mentrau sy’n aelodau Cwmni Bro.

Antur Stiniog     www.anturstiniog.com

Barnardos    www.barnardos.org.uk/cabanbach.htm

Cyfeillion Croesor     www.orielcafficroesoratcnicht.co.uk

CellB/Gwallgofiaid    http://www.cellb.org

Cwmni Opra Cymru    http://www.opra.cymru

Deudraeth Cyf.    http://www.deudraethcyf.org.uk

GISDA    http://www.gisda.org

Seren    www.seren.org    Gwesty Seren www.gwestyseren.org

Pengwern Cymunedol http://www.ypengwern.co.uk

Trawsnewid

Y Dref Werdd www.drefwerdd.cymru

Ysgol y Moelwyn/Canolfan Hamdden sg@moelwyn.gwynedd.sch.uk

Mae gweithgareddau amrywiol y mentrau hyn yn cynnwys rhedeg gwestai, siopau, bwytai, canolfan twristiaeth, canolfan hamdden, canolfan celf a chrefft, beicio mynydd, manwerthu, garddwriaeth, darparu rhandiroedd, gwaith addysgol a diwylliannol, opera, gwaith amgylcheddol, cynhyrchu trydan, hybu arbed ynni, lleihau gwastraff bwyd, ailgylchu, glanhau afonydd, gwaith gydag oedolion gydag anghenion ychwanegol, gwaith gydag ieuenctid yn cynnwys ynglŷn â digartrefedd a dysgu siliau amgylcheddol a chyfryngol.

Rhyngddynt mae aelodau’r Cwmni Bro yn cyflogi tua 150 o bobl. Dengys dadansoddiad diweddar o effeithiau economaidd y mentrau bod canran uchel o’u hincwm yn dod o fasnachu. Ymhellach, dangoswyd bod yr incwm, i raddau helaeth, yn aros a chylchdroi o fewn yr ardal. Am bob punt a dderbynnir fel grantiau neu fenthyciadau mae 98 ceiniog yn cael eu gwario’n lleol, yn bennaf ar gyflogau. Cedwir 53% o’r 1.5 miliwn o bunnau a werir ar gyflogau yn lleol. Mae bron hanner y gwariant ar nwyddau a gwasanaethau yn lleol ac felly’n ailgylchu arian yn yr ardal.

Yn mis Awst 2018 cychwynwyd menter newydd, BROcast Ffestiniog, sef gwasanaeth darlledu cymunedol digidol, gyda’r bwriad o hyrwyddo cyfathrebu rhwng mentrau cymunedol yr ardal a’r gymuned ac oddi mewn i’r gymuned. (Gweler BROcast Ffestiniog-YOUTube a facebook.com/BROcastFfestiniog ).

Credir bod y model integredig a chyfannol o ddatblygu cymunedol y mae Cwmni Bro Ffestiniog yn ei arloesi yn cynnig patrwm y gellir ei efelychu gan gymunedau eraill. Bydd Cwmni Bro yn ymateb yn gadarnhaol i wahoddiadau i ymweld ag ardaloedd eraill i esbonio’r hyn a gyflawnwyd ym Mro Ffestiniog ac i drafod potensial cyffredinol y model.

Mae’r model hefyd yn gosod sialens i lywodraeth yng Nghymru i ddatblygu polisïau a chefnogaeth briodol er mwyn hyrwyddo’r model hwn o ddatblygiad cymunedol yn ehangach ledled y wlad.

CYSWLLT

Cwmni Bro Ffestiniog, 49 Stryd Fawr, Blaenau Ffestiniog, Gwynedd. LL41 3AG

CwmniBro@CwmniBro.Cymru      07799 353588

GSWAG: Gweithio Mewn Partneriaeth

Gweithio mewn partneriaeth yw’r ffordd ymlaen ar gyfer darparu gwasanaethau cyhoeddus. Mae partneriaeth yn waith caled, gwyddom hynny. Ond mae’r manteision i wasanaethau cyhoeddus yn enfawr. Yn ddiweddar, cawsom glywed am ddull Grŵp Asesu Lles Strategol Gwent (“GSWAG”), felly aethom i un o’u cyfarfodydd.

Clywsom sut y maent yn gweithio mewn partneriaeth i gyflawni mwy drwy ddysgu oddi wrth ei gilydd, drwy gydweithredu ar yr un eitemau ar yr agenda. Maen nhw’n gweithio o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, gan roi rhai o’r pum ffordd o weithio’n ar waith. Maen nhw’n gallu osgoi dyblygu, yn rhannu eu harbenigedd drwy ddefnyddio iaith gyffredin a rhoi lle i’w gilydd er mwyn sicrhau eu bod nhw’n gallu trafod meysydd dadleuol mewn ffordd adeiladol. Maent yn cydnabod y gallant fynd yn llawer pellach a chyflawni llawer mwy nag y byddent ar eu pen eu hunain drwy weithio mewn partneriaeth. Gallwch gael mwy o fanylion drwy gysylltu â Bernadette Elias (Bernadette.elias@blaenau-gwent.gov.uk) neu Lyndon Puddy (Lyndon.puddy@torfaen.gov.uk)

Cymdeithas Pentref Loftus

Mae Alison a Bron o Grŵp Pobl wedi ysgrifennu blog i ni cyn ein digwyddiad Creu Cymunedau Cryf ar Gymdeithas Pentref Loftus – cymuned a gafodd ei chreu’n fwriadol y maen nhw wedi bod yn rhan ohoni o’r dechrau. Dewch i ymuno â ni yn y digwyddiad er mwyn dysgu mwy am y llwyddiannau a’r heriau y mae’r gymuned hon, a Pobl, wedi’u profi yn ystod eu taith gyda’i gilydd.

Dechreuodd taith Cymdeithas Pentref Loftus yn 2014 pan aeth Charter Housing (Grŵp Pobl bellach) ati i geisio dod o hyd i 19 o aelwydydd a oedd yn awyddus i symud i Bentref Gardd Loftus o dan gynllun rhanberchnogaeth, a dod yn gydweithredwyr ar yr un pryd.

Roedd hi’n ffordd anarferol, o’r brig i lawr, o sefydlu cymuned fwriadol.

Yn gyffredinol, mae prosiectau cyd-drigo yn dechrau gyda grŵp o bobl sydd am rannu lle ac amser gyda’i gilydd am resymau amrywiol ond, yn yr achos hwn, roedd gennym y cartrefi, ond nid y bobl!

Roeddem wedi gwneud ymchwil i’r farchnad ac wedi nodi grŵp o bobl oedd â diddordeb yn y syniad yn ôl yn 2012/13.  Felly, aethom ati i gysylltu â’r bobl hynny ac, yn ddiddorol ddigon, dilynodd un o’r bobl hynny y daith hyd at y diwedd a, 6 blynedd yn ddiweddarach, mae’n aelod o bwyllgor rheoli’r Gydweithrediaeth.

Roedd llawer o bobl yn hoffi’r syniad o fyw ym Mhentref Gardd Loftus.  Mae’n ddatblygiad tai newydd hynod o brydferth, felly roedd yn atyniadol iawn.

Hefyd, roedd y rhan fwyaf o bobl yn hoffi’r syniad o fyw mewn stryd lle maent yn adnabod eu cymdogion i gyd cyn iddynt symud i mewn, yn ogystal â stryd ddiogel ag ymdeimlad o gymuned lle gallent fwynhau byw mewn amgylchedd deniadol i’r llygad…. felly, yn fuan iawn, mabwysiadodd Cymdeithas Pentref Loftus y gwerthoedd ‘Byw’n Fwy Gwyrdd, Glân a Darbodus’.  Fodd bynnag, roedd yr holl faterion cyfreithiol/ariannol cysylltiedig yn faen tramgwydd i rai.

Roedd dod o hyd i fodel ariannol a chyfreithiol yn gur pen i Pobl fel sefydliad ac i’n darpar gydweithredwyr hefyd. Gwnaethom ystyried modelau cyfreithiol ac ariannol gwahanol cyn llunio ein model ein hun a oedd yn teimlo’n iawn i ni a’r cydweithredwyr.  Ar ôl gwneud hynny, treuliodd y cydweithredwyr fisoedd yn drafftio cytundeb rheoli, yn ogystal â misoedd o sesiynau hyfforddi ar sut i gydweithio’n effeithiol.   Yn ôl y cytundeb rheoli, mae’r Gydweithrediaeth yn gyfrifol am gasglu rhenti, ailwerthu a phrynu canran uwch yn ogystal â delio â chamau cynnar unrhyw gwynion gan gymdogion (dim un hyd yn hyn).

Gwnaethom golli pobl, denu pobl ac, yn y diwedd, roedd gennym 19 o aelwydydd o faint, oedrannau a chefndiroedd gwahanol.  I rai, dyma oedd eu cartref cyntaf. Os oeddech yn aelod o’r Gydweithrediaeth, gallech brynu â chyfran o 30% yn unig, a oedd yn golygu ei fod yn opsiwn mwy fforddiadwy na’r rhan fwyaf o gynlluniau rhanberchnogaeth.  Roedd eraill yn dechrau arni o’r newydd ar ôl i’w hamgylchiadau newid, ac roedd eraill yn chwilio am gartref ar gyfer ymddeol.

Er mwyn cadw morâl wrth aros i’r adeiladwyr ‘frysio a gorffen y gwaith’, roedd ein cydweithredwyr wedi mwynhau tasgau difyr fel dewis eu cegin a’u hystafell ymolchi, teils a lloriau, trafod beth roeddent am ei wneud â’r ardd a’r adeilad (garej) cymunedol, a dod i adnabod ei gilydd yn gyffredinol.

Gwnaethom ddefnyddio system gwneud cais er mwyn sicrhau ein bod yn dod o hyd i bobl a oedd am fod yn rhan o gymuned a helpu ei gilydd, yn hytrach na dim ond byw mewn tŷ braf. Roedd yn rhaid i ddarpar gydweithredwyr lenwi adran a oedd yn gofyn iddynt nodi faint o amser y gallent ei gynnig bob wythnos neu bob mis.

Ddwy flynedd yn ôl, dechreuodd pobl symud i mewn i’r stryd yn raddol, gyda llawer o gyffro.  Roedd llawer iawn o gyfeillgarwch gyda phobl yn rhoi ‘help llaw’ i’w gilydd gyda’r broses drafferthus o symud i mewn.

Bellach mae gan y Gydweithrediaeth ardd gymunedol brydferth, dau le cymunedol, swyddfa a garej i storio a chadw offer yr ardd.  Maen nhw wedi cynnal llawer o ddigwyddiadau cymdeithasol (sy’n aml yn cynnwys y gymuned ehangach), gan gynnwys Carolau o gwmpas y Goeden Nadolig, Calan Gaeaf, dathliadau’r Pasg, digwyddiad Stryd Chwarae pan gafodd y ffordd ei chau er mwyn i’r plant gael chwarae.  Mae costau fel gwasanaethu bwyleri a thaliadau ynni yn is am eu bod yn bargeinio ar y cyd, ac mae ganddyn nhw ôl troed carbon is na strydoedd eraill am eu bod yn rhannu offer peiriannol.

Maen nhw newydd gynnal eu trydydd cyfarfod cyffredinol blynyddol.  Dydi popeth ddim wedi bod yn fêl i gyd a bydd hynny’n parhau.  Maen nhw’n cwyno am ei gilydd weithiau, yn cwyno am Pobl ac, yn gyffredinol, yn ceisio osgoi gwneud y pethau diflas.

Ond maen nhw’n gymuned ac maen nhw’n sicr yn gwerthfawrogi pŵer hynny, ac ni fydden nhw am newid hynny.

Casnewydd Mwy Diogel – cynllun canolbwyntio ar ardal leol

Cyn i’n digwyddiad ‘Gweithio mewn Partneriaeth: Dal y drych i fyny’ gael ei gynnal, mae Tracy McKim @Lady_McK o Gyngor Dinas Casnewydd yn dweud wrthym am y bartneriaeth rhwng y Cyngor a’r Heddlu yn dilyn argyfwng yn ardal Pillgwenlli, Casnewydd. Dewch i’n digwyddiadau yng Nghaerdydd a Llanrwst i weld gweithdy Tracy, lle y bydd yn trafod yn fanylach y gwaith a wnaed mewn partneriaeth er mwyn gwella’r ardal hon o Gasnewydd, ar y cyd â Heddlu Gwent.

OneNewport logoYn dilyn achosion difrifol o aflonyddu cyhoeddus yn ardal Pillgwenlli yn ystod hydref 2016, arweiniodd y Cyngor a Heddlu Gwent ymateb mewn partneriaeth o’r enw Cynllun Canolbwyntio ar Ardal Pillgwenlli.  Gwnaeth tîm Polisi a Phartneriaeth y Cyngor ddwyn rhanddeiliaid allweddol a oedd yn gweithio ym Mhillgwenlli ynghyd, gan gynnwys Heddlu Gwent, Gwasanaeth Ieuenctid y Cyngor, Gwasanaethau’r Ddinas, Iechyd yr Amgylchedd a gwasanaethau Safonau Masnach ynghyd â phartneriaid gan gynnwys Cartrefi Dinas Casnewydd a Gwasanaeth Tân ac Achub De Cymru a nifer o ddarparwyr gwasanaeth eraill a rhoi amrywiaeth eang o ymyriadau ar waith gyda’r nod o wneud y canlynol:

  • Gwella llesiant cymuned Pillgwenlli
  • Mynd i’r afael â’r materion trosedd ac ymddygiad gwrthgymdeithasol sy’n peri pryder i’r gymuned
  • Meithrin ymddiriedaeth a hyder y gymuned yn y partneriaid allweddol
  • Hyrwyddo cyfranogiad cymunedol, ymdeimlad o falchder a helpu i rymuso pobl

Map-Pill

Camau gweithredu effeithiol

Mae’r partneriaid sy’n gweithio ym Mhillgwenlli yn canolbwyntio ar y materion allweddol a nodir gan y bobl leol. Mae’r camau a gymerir hyd yma yn cynnwys y canlynol:

  • Rhoddodd y Cyngor Orchymyn Diogelu Mannau Agored Cyhoeddus ar waith er mwyn rhoi pwerau newydd i’r heddlu i fynd i’r afael â’r dulliau mwyaf cyffredin o ymddygiad gwrthgymdeithasol, yn bennaf, yfed yn y stryd, defnyddio sylweddau seicoweithredol a gangiau gwrthgymdeithasol.
  • Cynhaliwyd saith ‘Diwrnod Gweithredu ym Mhillgwenlli’ gyda swyddogion y Cyngor gan weithio ochr yn ochr â’r Heddlu a Gwasanaeth Tân ac Achub De Cymru er mwyn gorfodi’r Gorchymyn Diogelu Mannau Agored Cyhoeddus, sicrhau bod llety rhent preifat yn ddiogel a bod masnachwyr, safleoedd trwyddedig a chwmnïau tacsis yn ymddwyn yn gyfrifol. Roedd y Diwrnod Gweithredu, a gynhaliwyd ym mis Mehefin, hefyd wedi cynnwys yr Heddlu Bach (o Ysgol Gynradd Pillgwenlli) yn y gwaith o godi ymwybyddiaeth o gyflymder a hyrwyddo ailgylchu.
  • Mae Ymgyrchoedd Jewel a Gravitas Heddlu Gwent, sy’n targedu cyflenwi cyffuriau, wedi arwain at arestio 61 o bobl yn cael eu harestio a daw nifer o bobl a gollfarnwyd o gyfeiriadau yn ardal Pillgwenlli. Mae beiciau a ddefnyddiwyd gan gludwyr cyffuriau wedi’u hatafaelu a’u dinistrio.
  • Mae drama sydd â neges gwrth-gangiau wedi cael ei pherfformio yn Ysgolion Uwchradd Casnewydd a chafodd groeso cadarnhaol gan ddisgyblion a staff.
  • Mae’r Gwasanaeth Ieuenctid, Casnewydd Fyw a sefydliadau cymunedol e.e. ‘The Bigger Picture’ wedi darparu amrywiaeth o weithgareddau difyrru ar gyfer pobl ifanc.
  • Mae dim ond un o dri phrosiect Heddlu Bach, sydd ar waith yng Nghymru ar hyn o bryd, yn cael ei gynnal yn Ysgol Gynradd Pillgwenlli gyda’r nod o feithrin ymddiriedolaeth rhwng yr heddlu a’r gymuned a datblygu dysgu, sgiliau a phrofiad pobl eraill.
  • Mae’r Cyngor a phartneriaid eraill wedi cefnogi’r digwyddiadau glanhau cymunedol rheolaidd a drefnir gan Balchder ym Mhillgwenlli, gan ryddhau staff i wirfoddoli ochr yn ochr â phobl leol.
  • Mae llwybr dargyfeiriol ar waith ar gyfer gweithwyr rhyw er mwyn sicrhau y cynigir y cymorth amlasiantaethol sydd eu hangen arnynt, gan gydnabod y gall pobl fod wedi camfanteisio arnynt, ond gan ddefnyddio pwerau gorfodi hefyd yn erbyn troseddwyr cyson a’r rhai sy’n hel puteiniaid o gerbyd.
  • Mae dull gweithredu cydgysylltiedig o orfodi materion amgylcheddol wedi’i ddatblygu gan y Cyngor e.e. hysbysiadau cau ar gyfer eiddo sy’n peri problemau ym Mhillgwenlli a gorfodi caniatâd cynllunio ar gyfer anheddau anawdurdodedig yn yr ardal.
  • Mae adran Iechyd yr Amgylchedd a’r Gwasanaeth Tân wedi cynnal sawl arolygiad ar y cyd o eiddo dai amlfeddiannaeth ac wedi nodi rhai nad ydynt wedi’u trwyddedu yn ogystal â diffygion diogelwch.
  • Mae Cartrefi Dinas Casnewydd yn bwrw ymlaen â’r gwaith, sy’n werth £10 miliwn, o adfywio eu heiddo ym Mhillgwenlli a fydd yn helpu i ddileu trosedd. Bydd yn agor Canolfan Gymunedol cyn bo hir yn ardal Francis Close er mwyn darparu ar gyfer grwpiau a gwasanaethau lleol, a bydd sefydliad ieuenctid ‘Bigger Picture’ wedi’i leoli yno.


Gwella canfyddiad y cyhoedd

Ar ddechrau prosiect Pillgwenlli ym mis Ionawr 2017, cynhaliwyd arolwg diogelwch cymunedol fel y gallai trigolion nodi’r materion a oedd yn peri’r pryder mwyaf iddynt, a sefydlu llinell sylfaen y gellid mesur cynnydd yn ei herbyn.  Cynhaliwyd arolwg dilynol ym mis Hydref 2017 ac mae’r canlyniadau’n dangos cynnydd calonogol yn erbyn mesurau canfyddiadau allweddol y cyhoedd.

  • Mae nifer y bobl sy’n dweud eu bod yn teimlo’n anniogel iawn yn cerdded adref ar ôl iddi dywyllu wedi gostwng o 64% i 41% (gwelliant o -36%)
  • Mae nifer y bobl sy’n dweud bod trosedd ac ymddygiad gwrthgymdeithasol yn fwy o broblem eleni nag oedd y llynedd wedi gostwng o 43% i 26% (gwelliant o -40%)
  • Mae nifer y bobl sy’n dweud eu bod yn fodlon/bodlon iawn ar y gwasanaeth a ddarperir gan yr heddlu a’u partneriaid wedi cynyddu o 22% i 36% (gwelliant o +63%)
  • Mae nifer o bobl sy’n dweud bod y gwasanaeth a ddarperir gan yr heddlu wedi gwella o gymharu â’r llynedd wedi cynyddu o 15% i 38% (+153%)

Y camau nesaf

Rydym yn ystyriol o’r angen i sicrhau y caiff y cynnydd cynnar ei gynnal yn yr hirdymor.  Mae pob un o’r partneriaid allweddol wedi nodi eu bod yn bwriadu parhau i ganolbwyntio ar Billgwenlli, o ran adnoddau plismona yn y gymdogaeth, gan gynnal Digwyddiadau Gweithredu rheolaidd ym Mhillgwenlli, gweithgareddau gorfodi a gwella’r gwaith o ymgysylltu â’r gymuned leol.  Caiff rhaglen waith Canolbwyntio ar Ardal Pillgwenlli ei datblygu yn awr drwy ymyriadau Cynllun Llesiant y Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus a Casnewydd Mwy Diogel. Mae gwaith Canolbwyntio ar Ardal Pillgwenlli yn llunio model ar gyfer y ffordd y bydd angen i ni weithio yn y dyfodol, a hynny yn unol â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol – gan ganolbwyntio ar nodau llesiant integredig drwy gydweithio a thrwy gynnwys cymunedau a bod yn ystyriol o ddulliau ataliol o weithredu ac effeithiau hirdymor.