Cofnod Dysgu Coronafeirws Wythnos 5: Cydweithio ac adrodd stori

Heriau Allweddol:

  • Egluro pam ein bod yn gwneud y gwaith hwn
  • Harneisio’r gallu i gasglu a rhannu data
  • Gweithio ar draws seilos
  • Bod yn agored a hygyrch
  • Gweithredu’n wahanol

Adrodd y stori

1_w9xolgS_-ON5qp5jplGebg

Hyd yn hyn, mae ein gwaith wedi canolbwyntio’n bennaf ar dreialu ffordd o weithio sy’n cynnwys casglu data ar ffordd wahanol o weithio mewn ymateb i’r coronafeirws. Rydym wedi defnyddio theori a dadansoddiad i egluro ein rhesymeg y tu ôl i’r prosiect ac rydym wedi canolbwyntio ar straeon darluniadol i egluro ein gwaith i gynulleidfaoedd gwahanol.

Gwyddom nawr fod angen i ni symud o’r cam cysyniad i’r cam gweithredu

Byddwn yn egluro sut ydym yn bwriadu gwneud hyn dros yr wythnosau nesaf, ond mae meddwl am hyn wedi fy arwain i ystyried sut fyddai newyddiadurwr yn mynd ati i’w wneud.  Mae’n debyg y byddai’n dilyn patrwm tebyg i hyn:

  • Maent yn cyflwyno eu straeon i olygyddion, neu’n cyflwyno’r syniad ar fwrdd stori i weld a yw’n werth chweil
  • Maent yn gwneud eu hymchwil, gan ddewis a dethol gwybodaeth berthnasol
  • Dros amser mae naratif yn dod i’r amlwg, sy’n addo stori gydlynol
  • Mae gan stori neu naratif sy’n ennill apêl dorfol y potensial i ddylanwadu ar ymddygiad a’r broses gwneud penderfyniadau

Ein naratif hyd yn hyn – ‘Dros yr wythnosau nesaf bydd pobl a sefydliadau gwasanaethau cyhoeddus yn gwneud pethau nad ydynt erioed wedi’u gwneud o’r blaen. Bydd peth o’r arfer newydd hwn yn ddefnyddiol ar gyfer y dyfodol’ – wedi cyflwyno’r syniad hwn, rydym nawr yn edrych ar sut y gallwn gasglu a rhannu data, y gall patrymau neu naratif amlwg ddeillio ohono. Ein bwriad yw, y bydd y rhain, yn eu tro, yn dylanwadu ar y ffordd yr ydym yn meddwl am wasanaethau cyhoeddus yn ystod y pandemig coronafeirws ac yn y dyfodol.

Casglu a rhannu

Data-collection-and-sharing-in-an-SN-https-doiorg-101371-journalpone0215856g001

Fel tîm rydym wedi bod yn trafod yr wythnos hon sut y dylem symud tuag at ‘wneud penderfyniadau a lywir gan ddata’ fwyfwy – rydym yn cydnabod nad ydym wedi cyrraedd yr holl ardaloedd yr hoffem fod wedi’u cyrraedd yn ein digwyddiadau a thrafodaethau ac felly mae’n bosib bod bylchau yn y dystiolaeth a gasglwn. Yn anochel, dilynodd sgwrs am ddata yn ystod y pandemig coronafeirws.

Dywedodd un o fy nghydweithwyr fod y naratif ‘sefydlogi’r gromlin’ yn gwneud ei waith.  Rhannodd bodlediad gyda mi, yr oedd wedi gwrando arno, yn serennu Carl Bergstrom , biolegydd cyfrifiadol ym Mhrifysgol Washington, lle gwnaed pwynt diddorol am y modd y gellir defnyddio dulliau delweddu data:

  • Er mwyn arddangos sut mae’r byd neu sefyllfa: dweud wrth y cyhoedd; dyma’r sefyllfa, cymerwch yr wybodaeth hon neu beidio
  • Er mwyn dweud wrthych sut y dylech fod yn ymddwyn mewn bywyd; a pha gamau gweithredu y dylech eu cymryd

Mae’r graffiau yr ydym wedi’u gweld am yr angen i gadw capasiti ysbytai o dan bwynt penodol, yn ateb y diben yn yr ystyr eu bod yn darlunio’r sefyllfa o ran capasiti’r GIG yn ogystal â darparu arf gweledol i’r moto ‘Arhoswch Adref. Amddiffynnwch y GIG. Arbedwch Fywydau’

Yr hyn a wnaeth y model penodol hwnnw, yn ôl Bergstrom yw ‘dangos i bobl pam mae ymbellhau cymdeithasol yn angenrheidiol’.

‘Mae’r model ei hun yn niwtral, gellid dadlau. Fodd bynnag, mae rheswm dros eu gwneud’, aiff yn ei flaen ‘Mae modelau yn cael adborth – maent yn dylanwadu ar ein hymddygiad mewn ffordd sy’n ei dro yn newid y sefyllfa yr ydym ynddi, sy’n newid y data’

Rydym eisiau defnyddio’r cofnodion dysgu hyn i gyflwyno ffyrdd gwahanol o weithio a mapio’r ymatebion yr ydym wedi’u gweld, gan ddefnyddio modelau gwahanol ar gyfer eu delweddu. Bydd y data, gyda lwc, yn profi’r pwynt y dylem edrych ar addasu’r ffordd yr ydym yn gweithio ac adnabod yr arferion arloesol hynny y gallwn eu datblygu yn y byd ar ôl y coronafeirws. Ar y llaw arall, gall fod yn ddefnyddiol hefyd arddangos hwyliau gweithwyr y sector cyhoeddus a darparu darlun manwl o’u hymateb i’r coronafeirws. Yn fwy pwysig, mae angen i ni ddehongli’r data hwnnw’n deg, casglu ystod eang o safbwyntiau, osgoi rhagdybiaethau ynghylch sut mae gwasanaethau yn gweithredu neu y dylent fod yn gweithredu.

Gweithio ar draws seilos

Yn y cofnodion dysgu hyn rydym wedi siarad llawer am gydweithio fel sefydliad a defnyddio ein sgiliau a galluoedd i ddatblygu’r prosiect hwn ar gyfer rhannu gwybodaeth a gesglir o ymatebion i’r coronafeirws.

Un ffordd yr ydym yn gwneud hyn yw drwy gydweithio’n agos â’n hadran gyfathrebu. O ystyried bod Archwilio Cymru wedi mabwysiadu’r prosiect hwn fel ffordd i’r timau archwilio perfformiad gynnal eu gwaith, yn ystod y cyfnod hwn o amhariad na welwyd ei debyg o’r blaen, mae’r prosiect yn mynnu strategaeth gyfathrebu glir ar gyfer rhannu gwybodaeth a phwy well i droi atynt ar gyfer hynny na’n timau cyfathrebu?

Tra byddwn yn cyflwyno llawer o’r wybodaeth a gesglir drwy ffeithluniau a data, rydym eisiau edrych ar sut y gallwn rannu’r hyn a ddysgwn yn ehangach.  Rydym eisiau ehangu ein strategaeth gyfredol o ysgrifennu’r cofnodion dysgu hyn a’u cyhoeddi ar y blog GPX i gynulleidfa gymharol gyfyngedig. Un syniad a awgrymwyd oedd y gallai pobl wahanol gyfrannu cynnwys bob wythnos, fel ffordd o arddangos safbwyntiau gwahanol. Mae gwneud y prosiect hwn yn rhan o ddulliau cyfathrebu ehangach Archwilio Cymru, yn ein caniatáu i gyrraedd cynulleidfa fwy, wrth gyflwyno’r prosiect ar yr un pryd fel cyfrifoldeb sefydliad cyfan, yn hytrach na gweithgaredd niche, wedi’i gyfyngu i un adran.

Un ffordd arall yr ydym yn goresgyn seilos yw drwy geisio dileu’r diffyg cyfathrebu o fewn ein tîm ei hun. Wrth i mi ysgrifennu hwn, rydym newydd gytuno i gael cyfarfodydd wythnosol dros skype lle byddwn yn trafod yr hyn yr ydym wedi’i ddysgu mewn amgylchedd anffurfiol a digyswllt. Ar hyn o bryd, mae’r dysgu hwnnw yn cael ei rannu yn y blogiau hyn, ac – er fy mod yn hoff o feddwl amdanynt fel adnodd defnyddiol – mae ganddynt eu cyfyngiadau yn yr ystyr bod tuedd y golygydd i gadarnhau (h.y. fi), a llwybrau byr meddyliol cydlyniad ôl-weithredol (yr ydym yn eu defnyddio i drefnu a strwythuro profiadau), yn atal ein hymdrechion i gyfathrebu’n rhydd ac yn agored fel tîm.

Un peth olaf i’w grybwyll am gyfathrebu; gair am dreialon coffi ar hap. Os ydych yn anghyfarwydd â’r cysyniad, mae’n  ffordd o rwydweithio, lle mae unigolion yn cytuno i gymryd rhan mewn prosiect, yn cael eu paru ar hap ac yna’n gorfod trefnu sgwrs gyda’i gilydd dros goffi (dewis diod yn opsiynol). Mae treialon o’r syniad yn digwydd ar draws sefydliadau, sectorau a diwydiannau cyfan.  Rydym ni, er enghraifft, yn cynnal treialon gyda Cymdeithas Tai Newydd a’r grŵp CLARI (Change Lab Action Research Initiative), sydd wedi’u lleoli yn Nova Scotia. Mae’n syniad syml ond eto’n galluogi sgyrsiau rhwng unigolion na fyddai fel rheol yn cael y cyfle i rwydweithio. Mae’r syniad yn un ffordd o wneud i’r sgyrsiau hyn ddigwydd.

Agored a hygyrch

Nid yn unig y mae gwneud gwybodaeth yn agored a hygyrch yn bwysig i arddangos atebolrwydd, ond mae hefyd yn bwysig os ydym yn gofyn i bobl newid ymddygiad a gweithredu. Ddoe, dywedodd cydweithiwr wrthyf ‘Es i’r siop ddoe ac roedd criw o fechgyn yn sefyll wrth y drws.  Dywedodd perchennog y siop wrthynt i symud, ond roeddent yn fygythiol. Bûm yn pendroni a ddylwn ffonio’r heddlu, ond nid oeddwn yn gwybod a fyddwn yn gwastraffu eu hamser. Yn ddiweddarach, dysgodd y gallwch anfon neges i’r heddlu drwy’r ap Facebook messenger am droseddau fel yr un yma.

Mae’r stori hon yn pwysleisio pwysigrwydd sicrhau bod gwybodaeth ar gael yn gyhoeddus, fel bod unigolion sy’n dymuno ymgysylltu â’r gwasanaethau cyhoeddus yn gallu gwneud y penderfyniadau iawn. Wrth drafod hyn ymhellach, cyfeiriodd fy nghydweithiwr mi at ddwy wefan y daeth ar eu traws:

Mae Ymchwil y Senedd, yn disgrifio’r hyn a wna fel darparu ‘sylwadau a gwybodaeth gryno a hawdd ei deall ar ddatblygiadau a materion pynciol o fewn y Cynulliad Cenedlaethol’. Mae’n categoreiddio’r wybodaeth i gategorïau ar yr amgylchedd, i’r economi a hawliau dynol, ac mae’n pwysleisio’n agored yr angen am iaith syml wrth wneud y cynnwys yn ddealladwy i’r nifer ehangaf posibl o grwpiau a phobl.

Yr adnodd arall oedd gwefan y swyddfa gartref yn nodi manylion y cymorth sy’n bodoli i ddioddefwyr cam-drin domestig – mae ffocws penodol wedi bod ar hyn yn ddiweddar gyda Covid-19, credir bod y cyfyngiadau symud wedi arwain at fwy o achosion o gam-drin domestig. Mae’r wybodaeth yn darparu diffiniad o drais yn ogystal â manylion cyswllt ar gyfer dioddefwyr, a chanllawiau ar yr hyn y gallant ei wneud i gael eu hunain allan o’r sefyllfa.

Mae hyn yn codi rhai gwersi pwysig wrth i ni ddechrau casglu a dosbarthu gwersi am arferion newydd ac arloesol. Rydym eisiau gwneud yn siŵr bod yr wybodaeth a gynhyrchwn yn ddealladwy ac yn hawdd cael gafael arni. Yn fwy pwysig, gellir edrych ar ddod o hyd i ffyrdd o gyflawni’r nod honno fel arfer da ynddo’i hun.

Gweithredu’n wahanol

Yn gynharach yr wythnos hon, mynychais weminar dan arweiniad panel ar Arloesi Corfforaethol. Mae’n debyg y byddaf yn ailymweld â’r pwnc hwn yn ddiweddarach, un pwnc a ddaliodd fy sylw oedd, pam nad oeddem yn gweithredu cynt, yn rhai o’r ffyrdd yr ydym yn gweithredu ynddynt nawr. Yn y weminar mae Stuart Laws o’r Weinyddiaeth Amddiffyn yn nodi – ‘Mae rhai timau ymateb wedi cwtogi eu hamseroedd gweithio ar gyfer glanhau ambiwlansys a chael y cynhyrchion hynny i’r farchnad cyn gynted ag sy’n bosibl. Mae’r broblem o’ch blaen, datryswch hi, symudwch ymlaen i’r broblem nesaf. Meddyliwch yn y tymor hwy pan fydd popeth yn dod yn ôl i’r ‘normal newydd’.

Yn ddiweddarach yn yr un Weminar, eglurodd Dave Grant o Zoom, ‘Rydym yn cymryd yr amser. Roeddem yn symud yn gyflym o’r blaen – ond nid oeddem bob amser yn symud yn effeithlon’. Yn y pen draw, mae angen i ni ymateb i broblemau mewn ffyrdd newydd ac arloesol ac yna meddwl yn y tymor hwy ynghylch sut y gellir cymhwyso’r syniadau hyn mewn amgylchedd ‘normal newydd’, ‘ar ôl i hyn i gyd fynd heibio’.

Mae angen i ni feddwl yn ofalus am sut yr ydym yn cofnodi’r dysgu a beth fydd o werth ‘ar ôl i hyn i gyd fynd heibio’.

Cyfleoedd Dysgu

  • Sicrhewch fod gennych naratif. Gall stori dda i ategu eich bwriadau helpu i wneud eich syniadau yn haws i’w hegluro a’u rhesymu i gynulleidfaoedd gwahanol. Cymerwch ofal, cofiwch fod datblygu’r rhain yn broses barhau ac y gall eich naratif neu ffyrdd o ddisgrifio eich gwaith i bobl newid wrth i chi wneud cynnydd.
  • Cyflwynwch unrhyw wybodaeth neu ymchwil a gasglwch mewn ffordd onest; bod yn onest am yr hyn a ddangosa’r data a gasglwyd gennych, yn ogystal â thynnu llinell amlwg rhwng dadansoddiad a ffaith, a bod yn atebol am unrhyw anghysondebau neu ddiffygion posibl yn yr wybodaeth.
  • Mewn unrhyw gysyniad sy’n blaenoriaethu cyfathrebu a chydweithio fel gwerth, mae’n bwysig cydnabod y ffyrdd y gallech fod yn meddwl ar wahân a gweithio i oresgyn hynny drwy estyn allan i sefydliadau, adrannau neu grwpiau perthnasol yr ydych efallai wedi’u gadael yn y niwl.
  • Gwnewch y siŵr fod yr wybodaeth a gynhyrchir yn hygyrch i ystod eang o bobl; nid yw’n ddefnyddiol os ydych yn ysgrifennu blog wedi’i ddylunio ar gyfer pawb, os mai dim ond y golygyddion sy’n gallu ei ddeall. Edrychwch ar hygyrchedd ac argaeledd eich gwaith yn gyson.
  • Wrth ddod o hyd i arferion arloesol mae’n bwysig ein bod yn sylweddoli pam oeddem yn ymddwyn yn y ffordd y gwnaethom cyn y pandemig. Os digwydd bod rheswm da dros ymddwyn yn y ffordd honno, mae’n bosib bod angen i ni ystyried effeithiolrwydd newid y dull hwnnw. Os nad oedd rheswm da neu os oedd y rhesymau y tu ôl i’r dull yn gymharol fechan, edrychwch am ddulliau eraill.

Leave a Reply