Taclo Anghydraddoldeb

Ers ei lansio yn 2012 mae Chwaraeon Cymru wedi buddsoddi £4miliwn o gyllid y Loteri Genedlaethol dros ddau gyfnod o’i raglen GalwAmWeithredu mewn 21 prosiect unigol.  Mae wedi arddangos ymarfer rhagorol trwy bartneriaethau arloesol i gyflawni cyfranogiad gan grwpiau anodd eu cyrraedd.

Mae Carwyn Young – swyddog arweiniol Chwaraeon Cymru ar gyfer GalwAmWeithredu yn rhoi ei safbwynt personol ar y dysgu sy’n codi o werthusiad arhydol Gwasanaeth Ymgynghorol Ymchwil y Deyrnas Unedig (RCS) o’r rhaglen a beth allai olygu ar gyfer Chwaraeon Cymru a’r sector.

Rwy’n dal i gofio’r sgwrs yn Ionawr 2014 a arweiniodd at roi’r dasg i mi o sefydlu Cam 2 GalwAmWeithredu.  Gyda chasgliadau gwerthusiad mewnol o Gam 1 i’m harwain, ymroddiad cyllideb ddangosol o £3miliwn a phedwar maes Ffocws:

  • Merched a Menywod Ifanc
  • Pobl ag anableddau
  • Pobl o gefndir BME
  • Pobl ifanc yn byw mewn tlodi

Buan iawn y sefydlais weithgor traws sefydliadol, felly dim fi oedd yr unig un!

Ac wedyn tair blynedd yn ddiweddarach, gydag 11 o brosiectau wedi eu cefnogi, gwerth dwy flynedd o adolygiadau cynnydd a chasgliadau gwerthuso, pa ddysgu sydd wedi codi?

Dwi’n mynd i gychwyn gyda rhai o’r “Gwersi Mawr” mae RCS wedi casglu o’u canfyddiadau mwyaf diweddar:

  • Mae’n bosibl ymgysylltu gyda grwpiau anodd eu cyrraedd
  • Mae ymgysylltu â’r grwpiau hyn yn galw am ddulliau arloesol……
    • …o ran llywodraethu a phartneriaeth…
    • …a chyflawni.
  • Mae hefyd yn cynnwys elfen o risg i enw da ac ariannol sy’n dderbyniol ac y gellir ei reoli, ond sy’n parhau……
  • Gall gwersi o GalwAmWeithredu hysbysu Chwaraeon Cymunedol, iechyd y cyhoedd ac amcanion llesiant ehangach

I gyd yn bethau positif ym marn pawb, dwi’n credu, felly beth yw rhywfaint o’r dysgu wrth wraidd y “Gwersi Mawr” yma?

Dwi’n mynd i edrych eto ar gasgliadau allweddol adroddiad Effaith Dros Dro cyntaf RCS, ond dwi wedi crynhoi’r canfyddiadau allweddol yn fy ngeiriau fy hun:

Amseru a Chyflymder:  Yn eich gwaith cynllunio, gadewch amser i ddod i adnabod ac ymgysylltu gyda’r grŵp targed cyn i’r cyflawni ddechrau.

Allbynnau a Ragwelir: Byddwch yn glir o ran beth mae’ch prosiect i fod i’w wneud a beth all ei gyflawni

Cyfranogi: Sicrhewch eich bod yn cipio effaith ar unigolion nid dim ond y niferoedd

Llywodraethu a Phartneriaethau: Mae prosiectau yn effeithiol pan fydd partneriaid yn cyfuno eu meysydd arbenigedd.  Byddwch yn glir ynghylch beth ydych chi ei eisiau gan ac y gallwch ddarparu i’r bartneriaeth

Ffyrdd o Weithio: Rhaid deall y sawl rydych eisiau cynnwys yn yr ymgysylltu a phersonoli eich negesu/ymgysylltu.   Cyflawnwch beth mae pobl eisiau, nid beth ydyn ni’n meddwl maent angen i feithrin hyder ac ymddiriedaeth.

Arddangos Gwerth: Sicrhewch fod gennych chi’r prosesau yn eu lle i gipio holl effaith y prosiect o’r cychwyn

Newid strwythurol: Byddwch yn hyblyg a chael y gallu i addasu’r prosiect wrth i heriau godi

Mi hoffwn i feddwl wrth i chi ddarllen trwy’r casgliadau yma i chi feddwl “mae hynny’n go amlwg” ond mi hoffwn i chi hefyd ystyried os yw’ch dulliau presennol o weithio yn eu cynnwys pob tro? Os ydych chi, a allech chi ei wneud hyd yn oed yn well?

Mae un o fy hoff ddarnau o ddysgu sydd wedi codi o’r prosiect GemauStryd ‘Ni Ferched’ ac mae’n beth mae nhw wedi ei alw yn “ymgysylltu cyn cynnar”.  Mae’n golygu ymgysylltu gyda’r grŵp targed i feithrin ymddiriedaeth a dealltwriaeth fel bod perthynas yn ffurfio rhyngddynt a’r prosiect cyn hyd yn oed crybwyll y mater o fod yn egnïol.  O safbwynt ‘Ni Ferched’, roedd yr “ymgysylltu cyn cynnar” ar ffurf sesiynau coluro, sesiynau sgwrsio rhithwir, ymweliadau i weithgareddau, a daeth yr amser ac ymdrech i wneud hyn yn elfen allweddol o’r prosiect.  Doedd “ymgysylltu cyn cynnar” ddim yn ddull y byddech fel arfer yn ei gysylltu gyda phrosiect a gefnogir gan Chwaraeon Cymru, ond yn un sydd wedi profi i fod yn allweddol i ymgysylltu’n llwyddiannus gyda’r grŵp yma o ferched.

Mi hoffwn i gloi trwy ategu un o “Wersi Mawr” RCS, “Mae’n bosibl ymgysylltu gyda grwpiau anodd eu cyrraedd”.  Mae prosiectau GalwAmWeithredu wedi cadarnhau nad yw hyn yn hawdd, ond mae’n braf gweld effaith y prosiectau ar fywydau pobl.  Dyma ddolenni i ambell fideo i ddangos hyn:

Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog

‘Ni Ferched’ Chwiorydd Mawr

Hoffwn nodi hefyd bod yr hinsawdd rydym yn gweithio ynddi ar hyn o bryd yn sylweddol wahanol i 2014 pan lansiwyd cam 2 GalwAmWeithredu.  Doedd Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 ddim hyd yn oed yn bodoli!  Gallech ddadlau fod GalwAmWeithredu eisoes wedi dechrau gweithredu rhywfaint o’r ‘5 Ffordd i weithio’.  Byddai gweithredu’r dewis i gam 3 o GalwAmWeithredu yn gymharol syml, her fwy yw i’w gweithredu i beth fyddwn ni’n ei wneud yn ddyddiol ac mae’n un dwi’n credu yr ydw i Chwaraeon Cymru yn barod amdani.

Felly rwy’n gymharol hyderus yn yr amgylchedd newidiol hwn yr ydym yn gweithredu ynddo bod gennym ddigon o’n plaid ond peidiwch â chymryd fy ngair i am hyn, darllenwch yr adroddiadau gwerthuso RCS.