Profiad cydweithredol Mondragon

Cyn ein cynhadledd #WAOBasque mewn partneriaeth â Chanolfan Cydweithredu Cymru, mae Fred Freundlich o Brifysgol Mondragon wedi ysgrifennu blog yn esbonio cefndir y brifysgol a’i rôl yn y grŵp Mondragon…

mondragon-logoHelo o Brifysgol Mondragon yng Ngwlad y Basg. Bydd dau ohonom o’r brifysgol, Leire Uriarte a Fred Freundlich, yn cynnal gweithdai yn y Gynhadledd Buddiannau Cyffredin sydd ar y gweill, ac roeddem eisiau sôn ychydig yma am y brifysgol a’i rôl yn y grŵp Mondragon, gan y bydd ein hamser yn y gynhadledd yn brin.

I’r rheini ohonoch sy’n anghyfarwydd â’r gair “Mondragon”, dyma’r enw am dref ddiwydiannol yn nhalaith Gipuzkoa yng Ngwlad y Basg, lle y gwnaeth rhwydwaith mawr o gwmnïau cydweithredol llwyddiannus gan weithwyr ddechrau yn y 1950au, ac sy’n parhau i fod yn llewyrchus hyd heddiw. Cymerodd y grŵp ei enw o dref Mondragon, a bellach mae’n cynnwys tua 100 o gwmnïau cydweithredol gan weithwyr ym meysydd uwch-weithgynhyrchu, manwerthu, bancio, ymchwil a datblygu technoleg a gwasanaethau eraill.

Beth sydd gan y brifysgol i’w wneud â hyn oll?

Yn gryno, fe wnaeth esgor ar y grŵp cydweithredol. Gwnaeth y profiad cydweithredol Mondragon cyfan dyfu o fentrau ym maes addysg, gan gynnwys y brifysgol. Gwnaeth offeiriad Catholig o’r enw Arizmendiarreta gyrraedd ym Mondragon yn 1941 a phenderfynodd ar unwaith y dylai rhan fawr o’i genhadaeth ganolbwyntio ar addysg, a oedd yn ddiffygiol iawn yn fuan ar ôl Rhyfel Cartref Sbaen. Creodd ysgol dechnegol fach yn 1943, ond dechreuodd hefyd ar bob math o brosiectau addysgol eraill, rhai ffurfiol a rhai anffurfiol, gyda phlant ac oedolion, mewn ystafelloedd dosbarth ac yn y gymuned. Roedd llawer o’r gwaith yn aml yn drefnu cymunedol, yn ogystal ag addysg, ond beth bynnag, roedd yr holl weithgarwch hwn yn hanfodol i lwyddiant Mondragon maes o law.

Cafodd y coleg technegol-galwedigaethol a grëwyd ganddo ei ail-greu mewn blynyddoedd diweddarach mewn trefi cyfagos ar gyfer astudiaethau clerigol a chadw cyfrifon, ac yna hefyd ar gyfer athrawon, ac allan o’r colegau hyn, datblygodd tri chanolfan addysg uwch yn y 1960au a’r 70au yn canolbwyntio ar beirianneg, busnes ac addysg. Am ychydig ddegawdau gwnaeth y tri chanolfan hyn gydweithredu fwy neu lai yn llac, ond yna yn 1998 gwnaethant ymuno i greu Prifysgol Mondragon a ffurfiwyd canolfan arall, y bedwaredd un, yn ddiweddarach.

Heddiw, mae gan Brifysgol Mondragon bedair cyfadran (Peirianneg, Busnes, Gwyddorau Gastronomig a’r Dyniaethau ac Addysg) lle y mae tua 4800 o fyfyrwyr yn dilyn graddau coleg-galwedigaethol, prifysgol neu ôl-raddedig. Gallant ddewis astudio o blith arbenigeddau amrywiol ym maes peirianneg, busnes, entrepreneuriaeth, gastronomi/celfyddydau coginio, cyfathrebu clyweledol neu dri is-bwnc addysg. Mae gan bob cyfadran ei “stori” a pherthnasedd i Mondragon, wrth gwrs, ond gallai Cyfadran y Dyniaethau ac Addysg fod yn arbennig o ddiddorol i Gymru am reswm penodol: yr iaith Fasgeg, “Euskara”. Ffurfiwyd y coleg athrawon ynghanol y 1970au er mwyn helpu i hyfforddi athrawon cynradd ac uwchradd i weithio yng Ngwlad y Basg, fel un o’r ymdrechion niferus yn rhanbarth Gwlad y Basg i adfywio’r iaith.

Mae rôl y brifysgol, mewn ffyrdd penodol, yn wahanol i brifysgolion confensiynol, o ystyried ei pherthynas agos iawn â busnesau cydweithredol Mondragon. Cafodd y cwmni cydweithredol Mondragon cyntaf ei ffurfio gan bump o raddedigion y coleg technegol cyntaf a chafodd nifer o gwmnïau cydweithredol diweddarach eu creu a’u staffio gan raddedigion Prifysgol Mondragon. Mae’r brifysgol wedi cael ei hintegreiddio’n agos iawn â’r grŵp Mondragon ac yn ganolog i’w genhadaeth y mae’r isod:

  • trosglwyddo gwybodaeth, hynny yw helpu sefydliadau i arloesi o ran technolegau cynnyrch a phroses; mewn gwaith, rheolaeth a pherchnogaeth ac mewn dulliau addysgu a dysgu; yn ogystal â…
  • pharatoi myfyrwyr gyda’r wybodaeth ymarferol a’r cymwyseddau cymdeithasol i ddod yn weithwyr sy’n aelodau effeithiol o’r cwmnïau yn y grŵp neu’n athrawon mewn ysgolion rhanbarthol.

Yn sicr mae graddedigion Prifysgol Mondragon yn rhydd i fynd i weithio i gwmnïau neu ysgolion confensiynol ac mae ei hathrawon yn gweithio â sefydliadau confensiynol yn ogystal â sefydliadau cydweithredol mewn prosiectau trosglwyddo gwybodaeth. Mae Prifysgol Mondragon yn parhau i fod yn aelod annatod o rwydwaith Mondragon a’i ffocws canolog yw cyfrannu at y gymuned gydweithredol a datblygu economaidd yn y rhanbarth drwy gydweithredu â chwmnïau ac ysgolion ar brosiectau cymhwysol, gan ddarparu graddedigion â sgiliau iddynt a hyrwyddo entrepreneuriaeth ym maes busnes ac addysg.

Mae’r brifysgol yn mynd i’r afael â’r genhadaeth hon mewn ffyrdd gwahanol. YN GYNTAF, mae’r brifysgol yn sefydliad cydweithredol ei hun. Mae’r cyfadrannau wedi cael eu strwythuro’n gyfreithiol fel cwmnïau cydweithredol addysgol nid er elw a chyda’i gilydd maent yn ffurfio’r cwmni cydweithredol ail radd sef y brifysgol. Mae gan bob cyfadran dair etholaeth (staff, myfyrwyr ac “aelodau cydweithredol” — cwmnïau lleol, awdurdodau trefol ac ati) ac mae gan bob etholaeth draean o’r pleidleisiau mewn cyrff llywodraethu cydweithredol (Cynulliad Cyffredinol a Chyngor Llywodraethu).

Mae AIL strategaeth er mwyn cyflawni’r genhadaeth hon yn canolbwyntio ar ddulliau addysgu a dysgu sy’n gymhwysol iawn ac yn aml yn seiliedig ar grŵp: mae’r myfyrwyr yn gwneud llawer o waith datrys problemau, yn seiliedig ar brosiectau mewn grwpiau, gan fynd i’r afael â sut i drin problemau ymarferol mewn timau cydweithredol.

YN DRYDYDD, mae’n rhaid i fyfyrwyr gwblhau profiadau lluosog ar leoliad dros y pedair blynedd, gan weithio a gwneud gwaith cwrs yn aml mewn cwmnïau cydweithredol lleol. Y syniad yw bod y brifysgol mor agos at y cwmnïau â phosibl.

I GLOI, mae’r brifysgol yn ceisio annog gwerthoedd cydweithredol. Efallai mai hon yw ein tasg anoddaf, o ran ei gwneud yn dda ac o ran gwybod pa mor dda mae’n gweithio. Ni ellir “addysgu” gwerthoedd mewn ystafell ddosbarth draddodiadol ac ni ellir eu gwerthuso drwy arholiad. Er gwaethaf y rhwystrau amrywiol, mae amrywiaeth o weithgareddau yn cael eu trefnu, y tu mewn a’r tu allan i’r ystafell ddosbarth, fel y gall y myfyrwyr a’r athrawon … nid addysgu… ond cwestiynu, dadlau, trafod ac ati. … a thrwy hynny helpu ei gilydd i ddysgu’r gwerthoedd a ddylai fod yn sail i fenter lwyddiannus y mae ei pherchnogaeth yn cael ei rhannu’n helaeth ac y dylai ei phenderfyniadau gael eu gwneud mewn ffyrdd cyfranogol. Mae’r “addysg gwerthoedd” hon wedi bod yn sialens barhaol ar gyfer Prifysgol Mondragon, ac mewn gwirionedd, ar gyfer pob un o gwmnïau cydweithredol Mondragon, ac mae’n sicr o barhau i fod yn un o’n mentrau pwysicaf ac anoddaf.

MONDRAGON Corporation – 2018 – English – Inglés – Anglais – Englisch – Ingelesa – Inglese – Inglês from MONDRAGON Corporation on Vimeo.

Dyna’r cyfan am y tro. Edrychwn ymlaen at drafod hyn oll gyda chi yn y gynhadledd sydd ar y gweill  ddydd Mawrth, 4 Rhagfyr.

Hoffem hefyd eich gwahodd i wrando ar y weminar ar brynhawn 3 Rhagfyr – A all yr economi gymdeithasol ein hachub? Beth all Cymru ei ddysgu oddi wrth brofiad Gwlad y Basg?

Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s