Symud o allbynnau i ganlyniadau

Mae Mark Jeffs @markjeffs75, o Swyddfa Archwilio Cymru, wedi ysgrifennu blog i ni cyn ein gweminar Symud o allbynnau i ganlyniadau ar 16 Mai.  Darllenwch fwy i ddysgu am yr hyn sy’n bwysig, aildrefnu cadeiriau haul a chathod bach arswydus…

Symud o allbynnau i ganlyniadau

Mae pawb yn hoffi canlyniadau.  Mae eu heisiau ar bob un ohonon ni. Wel – mae eisiau’r rhai da arnon ni o leiaf.  Felly, os oes eisiau canlyniadau ar bawb, beth sy’n ein rhwystro rhag eu cyflawni ac annog gwasanaethau cyhoeddus i ganolbwyntio arnyn nhw?

Mae’r blog hwn yn cynnig rhai syniadau personol ar y materion hyn cyn gweminar y bydd y Gyfnewidfa Arfer Da yn ei chynnal ym mis Mai.

Y cyd-destun – pam mae angen newid o allbynnau i ganlyniadau?

Mae’n stori gymhleth ond, yn fras, o ganol y 90au ymlaen, dechreuwyd defnyddio mwy o dargedau i reoli perfformiad gwasanaethau cyhoeddus.  Ar y cyfan, roedd y targedau hyn wedi’u gosod yn ganolog ac yn seiliedig ar fesur allbynnau (faint rydyn ni’n ei wneud) a pha mor gyflym rydyn ni’n ei wneud.

Ers hynny, rydyn ni wedi gweld rhywfaint o feirniadaeth. Roedd llawer o feirniaid yn dadlau bod gan y targedau ‘gymhellion croes’.  Hynny yw, roedden nhw’n annog pobl i wneud yr hyn roedd angen iddyn nhw ei wneud i gyrraedd y targed yn hytrach na’r hyn roedd angen iddyn nhw ei wneud er mwyn gwella bywydau defnyddwyr gwasanaethau.  Mewn geiriau eraill, ‘cyrraedd y targed ond yn methu’r pwynt’.

O ganlyniad i hyn, dros y degawd diwethaf, gwelwyd mwy o alw i symud tuag at ‘ganlyniadau’: annog gwasanaethau cyhoeddus i ganolbwyntio ar sicrhau eu bod yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i bobl.

Mae hyn yn codi cwestiynau mawr ynghylch gwerth am arian.  A yw gwario llawer o arian ar gyflawni allbynnau nad ydyn nhw’n gwella bywydau pobl yn cynrychioli ‘gwerth’ am arian?  Yn y bôn, gwella bywydau pobl yw gwir ‘werth’ gwasanaeth cyhoeddus. Gyda’r cyni ariannol yn debygol o barhau i ddiffinio gwasanaethau cyhoeddus, gall newid i ganolbwyntio ar ganlyniadau ein helpu i ailgyfeirio ein trafodaethau o wneud mwy gyda llai i wneud mwy o wahaniaeth gyda llai.

Y cyfle: trawsnewid ein gwasanaethau yn wirioneddol ar sail ‘yr hyn sy’n bwysig’

Mae newid o ‘allbynnau’ i ‘ganlyniadau’ yn golygu llawer mwy na mesurau; mae’n golygu newid ein ffordd o feddwl a’r ffordd rydyn ni’n cyflenwi gwasanaethau.  Newid i fodel sy’n dechrau gyda phobl, eu bywydau a’r bywydau yr hoffen nhw eu cael. Hynny yw – gwasanaethau sydd wir yn canolbwyntio ar bobl.

Mae rhesymau dros fod yn obeithiol. Mae trafod ‘beth sy’n bwysig i bobl’ yn dod yn fwyfwy cyffredin o fewn gwasanaethau cyhoeddus. Mae hyn yn arbennig o berthnasol yng nghyd-destun gwasanaethau cymdeithasol yng Nghymru sy’n canolbwyntio ar y cysyniad o ganlyniadau personol a’r hyn sy’n bwysig i bobl.  Yn ehangach, os edrychwch ar ddeddfwriaeth yma yng Nghymru fel y Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant a Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, ochr yn ochr ag ystod o ddogfennau polisi ar ddiwygio gwasanaethau cyhoeddus, mae gweledigaeth newydd ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus mwy personol sy’n canolbwyntio ar y defnyddiwr yn dod i’r amlwg. Mae hyn yn golygu:

  • Ailystyried y gydberthynas rhwng staff rheng flaen a defnyddwyr gwasanaethau (cydgynhyrchu) er mwyn canolbwyntio ar wella bywydau pobl
  • Ail-lunio’r gydberthynas rhwng gwasanaethau / adrannau (cydweithio go iawn er mwyn rhoi cymorth cyfannol i bobl)
  • Datblygu’r syniadaeth ynghylch rheoli/arwain er mwyn gweld y rôl fel un sy’n hwyluso’r gwaith dysgu a’r newidiadau sydd eu hangen er mwyn gwella bywydau, yn hytrach na monitro ffigurau/perfformiad

Mae’n rhaid ystyried yr ymddygiad sylfaenol a’r newidiadau diwylliannol a systemig sydd ynghlwm wrth y weledigaeth hon, cyn ystyried pa ganlyniadau y dylid eu mesur. Os byddwn yn dechrau drwy ddeall beth sy’n bwysig, yna gallwn benderfynu sut y gallwn drefnu ein hunain ar y cyd (fel gwasanaethau cyhoeddus sy’n gweithio gydag unigolion a chymunedau) er mwyn helpu pobl i gyflawni’r pethau sy’n bwysig iddyn nhw.  Wedyn, gallwn bennu mesurau ‘canlyniadau’ sy’n seiliedig ar brofiadau go iawn pobl, yn hytrach na delwedd haniaethol a dychmygus o lesiant.

Mae hyn yn haws dweud na gwneud.  Mae mesur canlyniadau personol a sicrhau eu bod yn gyson ac yn ystyrlon ar lefelau gwahanol (gwasanaeth / sefydliad / gwlad) yn her dechnegol fawr.  Mae canlyniadau personol, yn eu hanfod, yn . . . bersonol.  Maen nhw’n wahanol ac yn anghyson.  Gweithiais ar adroddiad yr Archwilydd Cyffredinol sef Darlun o Wasanaethau Cyhoeddus 2015. Yn yr adroddiad hwnnw, gwnaethom dynnu sylw at y dull gweithredu a ddatblygwyd gan Dîm Gwella ar y Cyd yr Alban: fframwaith i gysylltu canlyniadau personol drwy gategorïau cyson sydd wedi’u teilwra i amgylchiadau unigol.  Mae’r Tîm Gwella ar y Cyd yn rhoi enghreifftiau i ddangos sut y gall y rhain gael eu cydgrynhoi ar wahanol lefelau o’r unigolyn i ganlyniadau cenedlaethol.

Y risg: newidiadau arwynebol (neu aildrefnu’r cadeiriau haul)

Mae risg y bydd gwasanaethau cyhoeddus yn ymateb i bwysau i ganolbwyntio ar ganlyniadau drwy wneud cyn lleied â phosibl. Y ffordd syml o newid i ganlyniadau yw i arweinwyr y sector cyhoeddus gael gwared ar dargedau a mesurau allbynnau presennol a chyflwyno set newydd sy’n sôn mwy am ‘ganlyniadau’.

Mae sawl rheswm dros fod yn amheus ynghylch dull gweithredu sydd, yn y bôn, yn deillio o drafodaeth am fesurau ymhlith grŵp cymharol fach o uwch arweinwyr.  Byddwn i’n gofyn y cwestiynau canlynol i unrhyw un sy’n mabwysiadu’r dull gweithredu hwn:

  • Pa dystiolaeth sydd gennych mai’r rhain yw’r mesurau canlyniadau cywir – sut rydych yn gwybod eu bod yn adlewyrchu’r pethau sy’n bwysig i ddefnyddwyr gwasanaethau a’r cyhoedd?
  • Beth yw’r cysylltiadau rhwng y mesurau newydd a’r cynlluniau i newid profiadau go iawn y rhai sy’n cyflenwi ac yn cael gwasanaethau?

I mi, prif risg y dull hwn o weithredu yw nad yw’n arwain at y mathau o newidiadau y mae angen i ni eu gweld.  Yn lle hynny, gwelwn newidiadau arwynebol.  Bydd y mesurau canlyniadau newydd yn rhan o ‘strategaeth’ newydd.  Bydd cynllun cyflawni trosfwaol newydd ynghyd â chynlluniau gweithredu adrannol a chynlluniau cyflenwi gwasanaethau ategol.  Efallai y bydd staff rheng flaen yn edrych ar yr holl bapur hwn unwaith (ar y mwyaf) ac yna’n mynd ati i ddarparu gwasanaethau yn yr un hen ffordd.

Y prif risg arall yw y gallai newid o dargedau allbynnau rhifol i dargedau canlyniadau rhifol greu’r un cymhellion ac ymddygiad croes.  Yn lle canolbwyntio ar allbynnau, bydd darparwyr gwasanaethau yn canolbwyntio ar ganlyniadau rhifol gydag effeithiau anfwriadol. Mae Toby Lowe yn egluro’r pryder hwn yn y darn ‘kittens are evil’.

Newid popeth ar yr un pryd

Mae’n hollbwysig pwysleisio mai newid pwyslais a wnawn drwy newid o allbynnau i ganlyniadau.  Mae’n anghywir tybio nad yw mesur allbynnau, gweithgarwch ac amseroldeb yn bwysig mwyach. I’r gwrthwyneb.  Mae’n hanfodol gwneud hyn er mwyn deall galw a chapasiti a chynllunio sut i gyflenwi gwasanaethau a systemau.  Ni allai neb ddadlau y dylem roi’r gorau i fesur a phoeni am faint o bobl sy’n mynd i mewn ac allan o’r ysbyty ac am ba hyd y mae’n rhaid iddyn nhw aros am driniaeth.  Y peth pwysig yw faint o bwyslais a rown ar y mesurau hyn ac i ba raddau y dylen nhw lywio ymddygiad.

Felly, beth yw’r prif negeseuon ynghylch newid o allbynnau i ganlyniadau:

  • Mae newid i ganlyniadau yn ymwneud â llawer mwy na mesurau a dangosyddion – mae’n cynnig ffordd wahanol o ystyried a chyflenwi gwasanaethau cyhoeddus sy’n dechrau gyda bywydau pobl a’r hyn sy’n bwysig iddynt.
  • Yn ogystal â chyflenwi gwasanaethau, mae newid i ganlyniadau yn golygu newid yn rôl rheolwyr fel rhai sy’n hwyluso ac yn arwain newidiadau ymarferol yn hytrach na monitro ffigurau ac anelu at dargedau.
  • O safbwynt mesurau, efallai ein bod yn methu’r pwynt drwy sôn am newid ‘o’ allbynnau i ‘ganlyniadau’ – y peth pwysig yw cael y cydbwysedd cywir o wybodaeth er mwyn deall beth sy’n digwydd yn y system a sut mae’r system yn perfformio wrth wella bywydau pobl a chymunedau.

Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s