Archifau Misol: Gorffennaf 2016

Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol a Newid Ymddygiad

Llun o gi yn cael ei dynnu ar dennyn

Cafodd y thema o newid ymddygiad y cyhoedd a gwasanaethau cyhoeddus yn gyffredinol ei drafod sawl gwaith yn ein digwyddiad ar Ddyfodol Llywodraethu: gwneud penderfyniadau effeithiol ar gyfer y genhedlaeth bresennol a chenedlaethau’r dyfodol. Yn y blogbost yma mae Chris Bolton yn edrych ar yr heriau sydd o’n blaen ni a sut allwn ni mynd i’r afael â nhw.

“Nid creu’r weledigaeth ar gyfer y dyfodol yw’r broblem go iawn, ond gadael lle rydym ni nawr…”

Dydw i ddim yn siŵr pwy ddywedodd hynny, gallai fod yn gyfuniad o sawl peth a ddarllenais ac a glywais dros yr ychydig fisoedd diwethaf, ac os felly, rwy’n hapus i’w arddel.

Yr allwedd i lwyddiant (a phroblem fwyaf) Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yw’r Pum Ffordd o Weithio (integreiddio; cydweithio; tymor hir; cynhwysiad; ac atal) a luniwyd yn ofalus iawn. Maen nhw i gyd yn disgrifio rhywbeth y byddai’r rhan fwyaf o bobl sy’n awyddus i weld cymdeithas wâr yn ei chael yn anodd anghytuno â nhw. Maen nhw’n rhesymegol, yn synhwyrol a bydd y rhan fwyaf o bobl yn cytuno â nhw. Efallai mai’r ffordd orau i ddechrau mudiad torfol ar gyfer newid yw dod o hyd i rywbeth y gall pawb gytuno yn ei gylch.

Mae’r broblem yn deillio o ymddygiad pobl. Yn ôl yr hyn a welaf i, mae dau beth yn fras yn gweithio yn erbyn y Ddeddf; y System a Phobl.

  • Mae’r ‘system’ gwasanaethau cyhoeddus yn fwystfil cymhleth a fydd yn ymateb mewn ffyrdd anrhagweladwy i batrymau ymddygiad y bobl sy’n gweithredu o’i mewn
  • Mae’r newidiadau ymddygiad sy’n ofynnol gan y Ddeddf yn newid seismig i lawer. Mae’r patrymau ymddygiad presennol wedi’u datblygu dros nifer o flynyddoedd ac wedi’u hatgyfnerthu gan hierarchaethau sefydliadol a statws proffesiynol.

Mae’n her enfawr (a phwnc enfawr i’w drafod mewn 1000 o eiriau) felly ceisiaf egluro fy mhwyntiau o dan dri phennawd:

  1. Nid cydberthyniad yw achosiaeth (mae’n gymhleth ac yn ddyrys),
  2. Mae bob amser wedi ymwneud ag ymddygiad,
  3. Mae angen i ni ‘Hybu nid Tynnu’.

Nid cydberthyniad yw achosiaeth

Pe dymunwn weld un newid ymddygiad mewn perthynas â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, gweld y bobl sy’n penderfynu yn cydnabod nad yw pob sefyllfa’n syml gydag atebion amlwg fyddai’r newid hwnnw. Mae yna atebion felly i rai sefyllfaoedd penodol, ond mae llawer o’r heriau a wynebwn mewn perthynas â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn gymhleth (diabetes, anweithgarwch economaidd dros sawl cenhedlaeth ac ati).

Yn aml, mae’r math o ddadansoddiad a ddefnyddir i gefnogi gwneud penderfyniadau yn disgyn i’r fagl o gamgymryd cydberthyniad am achosiaeth wrth geisio sicrhau ‘enillion cyflym’. Er enghraifft, bydd gan economi lwyddiannus gyfran o fusnesau gweithgynhyrchu sydd fel arfer yn gweithredu mewn unedau diwydiannol. Ffaith.

Nid yw’n dilyn, fodd bynnag, fod creu llawer o adeiladau ‘parod ar gyfer diwydiant’ yn golygu y bydd busnesau gweithgynhyrchu yn ymddangos yn awtomatig yn yr adeiladau hynny ac yn creu economi lwyddiannus. Ysgrifennodd fy nghydweithiwr, Mark Jeffs, erthygl ddiddorol yn dangos ‘nad achosiaeth yw cydberthyniad’, sydd weithiau’n cael ei alw’n ‘cwlt cargo’.

Mae heriau cymhleth Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn galw am ymddygiad gwneud penderfyniadau sydd: yn cydnabod cymhlethdod, yn derbyn ansicrwydd, yn barod i brofi gwahanol atebion, yn methu, yn dysgu’r gwersi o fethiant (allan yn agored), yn dysgu’r gwersi ac yn symud ymlaen. Ar gyfer rhai sy’n gwneud penderfyniadau sy’n cael eu ‘gyrru i gyflawni’ a ‘chyrraedd targedau perfformiad’ gall hyn fod yn her sylweddol i ymddygiad.

Mae bob amser wedi ymwneud ag ymddygiad

Ymadrodd i chi feddwl amdano, Diystyru Hyperbolig (gallaf ddweud beth bynnag a ddymunaf yn awr, bydd y rhan fwyaf o bobl wedi mynd i gysgu).

Yn y bôn, ymddygiad dynol yw hwn lle mae pobl yn tueddu i ffafrio enillion mwy uniongyrchol yn hytrach na phethau sy’n digwydd yn nes ymlaen. Mae hyn yn digwydd i’r fath raddau fel na fyddai ein hunain yn y dyfodol wedi gwneud y penderfyniad hwnnw, ar sail yr un wybodaeth. Cyfeirir at hyn hefyd fel gogwydd tuag at y foment gyfredol neu ogwydd tuag at y presennol.

Nid ymddygiad newydd gael ei ddyfeisio yw hwn i achosi problemau i’r gyntaf o Bum Ffordd o Weithio Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, sef Meddwl yn hirdymor. Mae wedi bod yn rhan o’r cyflwr dynol ers miloedd o flynyddoedd. Os ydych yn heliwr cynhanesyddol gyda hyd oes o 30 mlynedd, mae’n debyg nad yw meddwl yn hirdymor yn uchel ar eich rhestr o batrymau ymddygiad/sgiliau bywyd ar gyfer gwneud penderfyniadau.

Ceir tuedd yn aml i ‘feio’ y cylch gwleidyddol o etholiadau am feddylfryd byrdymor ym maes gwasanaethau cyhoeddus. Fodd bynnag gallai hyn fod yn rhywbeth dyfnach mewn ymddygiad dynol, gogwydd gwybyddol tuag at y tymor byr. Gallwch ddysgu mwy am Ddiystyru Hyperbolig yn y papur gan David Laibson yn y Quarterly Journal of Economics ym 1997.

Mae angen i ni ‘Hybu nid Tynnu’

Diolch i’r Athro Dave Snowden o Ganolfan Cynefin ym Mhrifysgol Bangor am ddatblygu’r ystyriaethau ynglŷn â hyn.

Yn ei hanfod, mae llawer o Wasanaethau Cyhoeddus wedi ‘gwneud’ newid ymddygiad i ddefnyddwyr gwasanaethau dros flynyddoedd lawer. Mae pethau fel rhaglenni i leihau ysmygu, gwisgo gwregys mewn ceir neu daliadau o 5c am fagiau plastig hyd yn oed eisoes wedi cael eu cyflwyno i bobl.

Er bod llawer o’r camau cychwynnol hyn i newid ymddygiad wedi cael llwyddiant ysgubol, mae yna gyfres wahanol o faterion yn ymwneud â heriau Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, er enghraifft y cynnydd mewn Diabetes Math 2. Mae angen i’r dulliau fod yn fwy cynnil ac yn fwy seiliedig ar ddeall lle mae pobl yn gogwyddo tuag at newid. Os nad yw pobl yn gogwyddo tuag at newid, gall unrhyw fenter i newid ymddygiad wynebu gwrthwynebiad llawn neu bethau fel cydymffurfio maleisus gyda chanlyniadau anfwriadol. (Ysgrifennais am hyn o’r blaen).

Er mwyn cyflawni’r newidiadau ymddygiad cynaliadwy sy’n ofynnol gan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol byddwn yn dadlau ei bod hi’n well hwyluso a hybu pobl mewn meysydd lle maent yn gogwyddo tuag at newid, yn hytrach na’u gwthio neu eu tynnu mewn meysydd lle nad ydynt yn gogwyddo tuag at newid.
Mae hynny hefyd yn newid ymddygiad i lawer o bobl a fydd yn rhan o’r gwaith o gyflwyno Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol.

A yw hi ar ben arnom?

Nac ydy, yn ôl pob tebyg, ond mae angen newidiadau ymddygiad sylweddol er mwyn cyflwyno Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn llwyddiannus ac ni ddylem fychanu’r hyn sydd ei angen.

Dyma fy 3 cyngor gorau ar gyfer unrhyw un sy’n rhan o’r broses o wneud penderfyniadau a’r llywodraethu sy’n gysylltiedig â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol:

  1. Derbyniwch y bydd llawer o sefyllfaoedd yn gymhleth ac yn gofyn am ddull o weithredu sy’n galw am ‘ymchwilio, profi, methu, dysgu’ cyn penderfynu ar ateb.
  2. Gwnewch yn siŵr fod yna bobl o’ch cwmpas sy’n meddu ar farn wahanol ac wedi cael profiadau gwahanol, a gwrandewch arnynt. Gallai helpu i oresgyn Diystyru Hyperbolig a nifer o ogwyddion gwybyddol (edrychwch ar fy mhost ar The Ladder of Inference) am ragor ar hyn.
  3. Wrth geisio dylanwadu ar newid ymddygiad edrychwch am feysydd lle ceir ‘gogwyddo tuag at newid’ a rhowch hwb yn y fan honno yn hytrach na cheisio ‘gwthio’ neu ‘dynnu’ pobl i’r cyfeiriad y credwch chi sydd orau ar eu cyfer.

RHP: Gwasanaeth gwych, cyflogwr gwych

Ffoto o Furlun Strategaeth 5 mlynedd RHP

Murlun Strategaeth 5 mlynedd RHP

Mae’n amhosibl cael gwasanaethau cyhoeddus effeithiol heb staff ymroddedig a brwdfrydig. Felly sut allwn ni cyflawni hyn? Ymwelodd Dyfrig Williams â Grŵp RHP, darparwr tai yn Llundain, i ddysgu mwy.

Mae gen i ddiddordeb mawr mewn sut mae sefydliadau yn gwneud y fwyaf o’u staff fel adnodd. Pan weithiais i Gyfranogaeth Cymru, fe wnaethon ni sylwi mai’r sefydliadau sy’n manteisio ar wybodaeth a gallu eu staff yw’r rhai sy’n cynnwys y cyhoedd yn effeithiol wrth gynllunio eu gwaith.

Felly roedd gen i wir ddiddordeb yn y gwaith mae RHP yn ei wneud, a phan ddaeth y cyfle i ymweld â’r sefydliad ar ôl cyfarfod eu Prif Weithredwr David Done, roeddwn i’n hynod o awyddus.

Diwylliant

Un o’r pethau cyntaf a wnaeth fy nharo i yw’r ymdrech mae RHP yn rhoi i mewn i adeiladu a chynnal diwylliant y busnes. Mae RHP yn recriwtio pobl ar sail ymddygiadau, ac wedyn maen nhw’n mesur perfformiad yn erbyn y sgiliau a’r ymddygiadau hynny yn hytrach na chymwysterau. Mae’r canolfannau asesu yn canolbwyntio ar hynny, ac unwaith mae’r gweithiwr wedi cael eu penodi, mae pob dechreuwr newydd yn cael “wow 3 weeks”, sy’n sicrhau bod pawb yn cael yr un profiad a bod pawb yn ymwybodol o werthoedd y sefydliad.

Dim jyst gweithwyr newydd sydd gydag ymagwedd bositif tuag at ddiwylliant a grymuso. Nododd staff cyfredol eu bod nhw eisiau cael y cyfle i aros a datblygu o fewn y sefydliad, felly datblygodd RHP dull Ffrâm Dringo i ddatblygiad sy’n caniatáu staff presennol i symud i fyny’r sefydliad drwy ddyrchafiad, neu symud i’r ochr drwy secondiad.

Dysgu a Datblygu

Llun o un o ystafelloedd gyfarfod RHP, sy'n cael ei haddurno'n dlws er mwyn darparu amgylchedd hamddenol

Un o ystafelloedd cyfarfod RHP – bach yn wahanol i’ch lle gwaith arferol

Mae dull dysgu a datblygu RHP yn seiliedig ar fylchau yn ei fusnes, er enghraifft eu dull o reoli risg a gwneud penderfyniadau. Rwy’n aml wedi teimlo bod lot o gyrsiau hyfforddi traddodiadol yn gallu fod yn ymarfer ticio blychau (dim ond tri chwrs sydd wedi newid fy ffordd i o weithio mewn un ar ddeg mlynedd o weithio yng ngwasanaethau cyhoeddus), felly mae’n ddiddorol gweld sut mae RHP yn ffafrio sesiynau byr sy’n para rhwng nawdeg munud a hanner diwrnod.

Mae’r dull hwn yn cynnwys y sesiynau Lle Gwych i Feddwl, lle mae siaradwyr allanol yn cael eu gwahodd i siarad ar bynciau sy’n berthnasol i’r sefydliad. Mae Wayne Hemmingway wedi siarad ar greadigrwydd ac mae Gerald Ratner wedi trafod gwytnwch a bownsio ‘nôl ar ôl fethiant.

Mae’r sesiynau Lle Gwych i Ddadlau hefyd yn rhoi cyfle i drafod materion dadleuol gyda staff. Mae RHP yn mynd i gynnig tenantiaethau pum mlynedd, a chafodd phwyntiau o’r ddadl “Dylai pob tenantiaeth gymdeithasol newydd gael eu cynnig ar delerau pum mlynedd – Ie neu Na” effeithio ar ddull y gwnaeth y mudiad rhoi’r rhain ar waith..

Mae’r Live Lounge hefyd yn gwneud y fwyaf o wybodaeth y staff eu hunain. Mae’r sesiynau yma yn rhoi cyfle iddynt arwain trafodaethau ar feysydd sydd o ddiddordeb, gan gynnwys pynciau mor amrywiol â chyfryngau cymdeithasol neu wleidyddiaeth. Mae’r Live Lounge yn cynnal trafodaethau 3-2-1 (achos maen nhw’n cael ei chynnal am 3 o’r gloch, maen nhw’n drafodaethau 2 ffordd ac maen nhw’n para am 1 awr). Mae un aelod o staff sy’n hyfforddwr personol wedi siarad am iechyd, a siaradodd person arall am eu profiadau iechyd meddwl.

Mae’r Gyfnewidfa Arfer Dda wedi bod yn gweithio gyda phartneriaid ar Wyliau Newid Ymddygiad, gan gynnwys gŵyl ym Mangor, lle defnyddir y Ganolfan Newid Ymddygiad gemeiddio i ddylanwadu ar ymddygiad mynychwyr (edrychwch ar flogbost Cyfranogaeth Cymru am ragor o fanylion). Felly roedd gen i ddiddordeb mawr mewn sut mae RHP yn defnyddio’r dull i edrych ar sut mae gweithwyr yn ymateb i sefyllfaoedd ble maen nhw o dan bwysau. Maen nhw wedi datblygu gemau gyda chwmni allanol, lle mae pwyntiau yn cael eu gwobrwyo ar benderfyniadau a wneir yn ystod y gêm ar sail os ydyn nhw’n gwneud y dewis cywir a chanlyniadau’r penderfyniadau hynny. Roedd y senarios yn seiliedig ar brofiadau pobl sy’n delio gyda RHP, fel bod staff yn gallu gweld a chydymdeimlo â’r heriau mae eu cydweithwyr yn gwynebu. Ac fel rhywun sydd â blas amheus mewn sioeau dirgelwch a llofruddiaeth ar y teledu, roedd e’n arbennig i weld sut y maen nhw wedi defnyddio’r senarios hynny i brofi sut mae staff yn gwneud penderfyniadau o dan bwysau!

Dysgais hefyd bod RHP wedi datblygu RHPedia, sef cronfa gwybodaeth ar-lein sy’n debyg i Wikipedia. Mae RHPedia yn sicrhau bod gan bobl y wybodaeth sydd eisiau arnynt i ddelio ag ymholiadau a materion penodol. Beth roeddwn i’n rili hoffi am y dull hwn o rannu gwybodaeth yw bod unrhyw un yn gallu ychwanegu eu harbenigedd i’r safle. Yn gam nesaf y datblygiad fe fydd y safle yn cael ei gynnig i gwsmeriaid.

Ac os nad ydy hyn i gyd yn ddigon, mae gan RHP cynllun gwirfoddoli mewnol. Er nad yw hynny’n anarferol yn ei hun, mae 107 o bobl yn gwirfoddoli allan o’r 250 o bobl sy’n gweithio i’r sefydliad. Mae hyn yn cynnwys y bobl sy’n rhoi i gefnogi’r prosiectau y mae staff yn gwirfoddoli arno.

Meincnodi

Os ydych wedi cyrraedd y pwynt yma o’r blogbost, bydd e ddim yn syrpreis i ffeindio allan bod RHP ar lefel aur gwobr Buddsoddi Mewn Pobl. Mae RHP wedi defnyddio’r Times 100 i feincnodi ei lwyddiant yn y maes, ble y daethon nhw’n bumed yn y DU, ac maen nhw bellach yn defnyddio Gwobr Lle Gwych i Weithio. Eleni mae RHP ar frig y dyfarniad yma. Maen nhw hefyd yn defnyddio Indecs Gwasanaeth Cwsmeriaid i weld beth mae pobl eraill yn gwneud a pham maen nhw’n dda, tra’n gofyn i gwsmeriaid sut mae gwasanaeth da iawn yn edrych.

Mae’r adborth yn dangos bod y gwaith yma yn werth chweil. Mae 96% o weithwyr yn hapus yn gweithio i RHP a dywedodd 83% o gwsmeriaid eu bod nhw’n hapus â’r gwasanaeth a dderbyniant. Dyma beth ddywedodd Geraldine Clarke, Ymgynghorydd Dysgu a Datblygu RHP wrtha i: “Os ydych am ddarparu gwasanaeth gwych i gwsmeriaid, mae’n rhaid i chi fod yn gyflogwr gwych. Dydych chi ddim yn gallu fod yn un heb y llall.” Os ydych chi’n ceisio gwneud y fwyaf o’r staff o fewn eich sefydliad, byddem wrth ein bodd i glywed o chi.

Sut mae meddylfryd digidol yn ymwneud â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol?

Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn galw am newid sylweddol yn y ffordd rydyn ni’n cynllunio a darparu gwasanaethau, ac mae technoleg wedi newid yr amgylchedd cymdeithasol sylfaenol rydyn ni’n gweithio ynddo. Yn y blogbost yma, mae Dyfrig Williams yn edrych ar sut all y ddeddf cefnogi meddylfryd digidol strategol ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus.

Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn ddeddfwriaeth uchelgeisiol sy’n mynnu bod ein gwasanaethau cyhoeddus yn cael eu darparu mewn ffordd wahanol iawn i modd y gorffennol. Mae’r Ddeddf wedi bod yn thema o’n gwaith ni dros y ddwy flynedd ddiwethaf (gwaith sydd wedi yn amrywio o barciau cyhoeddus i archwilio mewnol), ac mae’n parhau i fod yn thema ar gyfer ein seminar ar Ailgynllunio gwasanaethau cyhoeddus: Pwysigrwydd strategol llwyfannau digidol.

Mae diddordeb da fi mewn beth mae meddylfryd digidol yn golygu i wasanaethau cyhoeddus ers i mi redeg cyrsiau e-gyfranogaeth Cyfranogaeth Cymru yn fy swydd ddiwethaf, achos roeddwn i’n edrych ar sut all technoleg helpu’r cyhoedd i ddweud eu dweud ac i dargedu adnoddau’n effeithiol.

Cyn i mi ddechrau’r blog ‘ma yn go iawn, rhaid i mi fod yn glir am beth rwy’n golygu pan rwy’n sôn am feddylfryd digidol, sy’n blogbost yn ei hun. Yn ffodus, mae Stephen Foreshew-Cain wedi gwneud hyn yn barod, sy’n cynnwys y trydar yma gan Tom Loosemore:

Hefyd, mae Carl Haggerty (sy’n cynnal gweithdy yn ein digwyddiad gyda’r Cynghorydd Barry Parsons ar gynnwys aelodau etholedig mewn dull digidol) wedi ysgrifennu blogpost gwych lle mae’n edrych ar arweinyddiaeth a symud i ffwrdd o “awtomeiddio prosesau sydd wedi cael ei etifeddu ac sy’n deillio o hen ffyrdd o wneud pethau”.

Felly yn union fel Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, mae meddylfryd digidol yn gofyn am ffordd newydd o feddwl i’r un sydd wedi bod wrth wraidd gwasanaethau cyhoeddus yn draddodiadol. Mae gan lot o sefydliadau meddylfryd patriarchaidd – ymdeimlad mai “ni fel darparwyr sy’n gwybod orau” ac y dylai’r cyhoedd derbyn ein gwasanaethau a bod yn ddiolchgar amdanynt. Pan weithiais i â Phanel Dinasyddion ar gyfer Gwasanaethau Cymdeithasol yng Nghymru, clywais sawl stori dorcalonnus a wnaeth pwysleisio nad yw’r meddylfryd yma yn addas ar gyfer gwasanaethau effeithiol.

Anghenion defnyddwyr

Y ffocws ar “anghenion defnyddwyr” a wnaeth rili dechrau fy niddordeb i mewn meddylfryd digidol. I fod yn onest, dydw i ddim yn ffan fawr o’r dywediad, ond rydw i yn bendant yn gefnogwr o’r gwasanaethau gwell y mae’r meddylfryd wedi ysbrydoli. Os ydych chi wedi adnewyddu eich treth car gyda’r DVLA yn ddiweddar, byddwch yn ymwybodol o sut mae proses anodd wedi trawsnewid yn gyfan gwbl i fod yn wasanaeth symlach sy’n bodloni’r person sy’n ei ddefnyddio.

Serch hyn, mae terminoleg sy’n seiliedig ar ddiffyg dal yn fy mhoeni i. Mae’n israddio pobl, staff a chymunedau sy’n allweddol ar gyfer gwasanaethau effeithiol fel “defnyddwyr”, ac mae’r term “angen” yn awgrymu mai gwasanaethau cyhoeddus sydd a’r pŵer. Mae gwasanaethau cyhoeddus yn dibynnu yn fwy ac yn fwy ar bobl a chymunedau i ddarparu agweddau o wasanaethau, sy’n dangos bod rhaid i ni ystyried os mae’r model yma’n cyd-fynd gydag ymagwedd sy’n seiliedig ar asedau pobl a beth allan nhw wneud. Mae’n werth edrych ar y fideo yma o Cormac Russell yn esbonio’r Ymagwedd Datblygu Gymunedol sy’n Seiliedig ar Asedau a meddwl amdano rydyn ni’n gweithredu.

Ceir enghreifftiau lle mae gwasanaethau cyhoeddus yn meddwl amdano sut maen nhw’n addasu i’r rôl hon. Clywais yn LocalGovCamp am sut mae Cyngor Sir Dyfnaint yn cwestiynu rôl llywodraeth leol, a hefyd cefais sgwrs Dadfentora gwych gyda Kelly Doonan ar eu meddylfryd o alluogi gwasanaethau cyhoeddus gwell.

Felly sut mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn ymwneud â hyn?

Mae rhai adnoddau gwych mas ‘na ar feddylfryd digidol a darpariaeth gwasanaethau cyhoeddus, gan gynnwys Egwyddorion Dylunio Gwasanaethau Digidol Llywodraeth y DU. Mae fe wedi fy nharo i fod rhaid pwysleisio nad yw Digidol a Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn cystadlu yn erbyn ei gilydd, ond eu bod nhw’n gweithio’n dda iawn ar y cyd. Dyma sut mae’r pum ffordd o weithio o fewn y ddeddf yn cyd-fynd â meddylfryd digidol:

  • Integreiddio a chydweithredu
    Sut all defnydd digidol helpu gwasanaethau i weithio gyda’i gilydd? Oes rhaid i ni gyd defnyddio systemau cwbl wahanol? Gallwn ni adeiladu ar yr egwyddor o weithio’n agored a rhannu gwybodaeth?
  • Dulliau ataliol a thymor hir
    Mae hyn yn cyd-fynd â’r egwyddor o wneud llai – “Os ydyn ni’n dod o hyd i ffordd o wneud rhywbeth sy’n gweithio, dylai ni sicrhau ein bod ni’n ailddefnyddio a rhannu yn hytrach na ailddyfeisio’r olwyn bob tro. Mae hyn yn golygu adeiladu llwyfannau a chofrestrau gall eraill adeiladu arno, darparu adnoddau (fel APIs) bod eraill yn gallu defnyddio, a’i chysylltu i waith eraill. Dylem ganolbwyntio ar y craidd anostyngadwy”
  • Cynhwysiad
    Dyma’r ffocws ar y defnyddiwr rydw i wedi trafod yn y blogbost yma. Gall gwasanaethau ffocysu ar y person heb eu cynnwys?

Mae hyn i gyd yn golygu bod rhaid i ni symud y tu hwnt i fodelau cyfredol o feddwl i ystyried y cyfleoedd y gall gwasanaethau digidol a’r ddeddf caniatáu, ac rydyn ni’n gobeithio y gall y digwyddiad yma helpu mynychwyr i wneud hynny. Hoffwn ni cael eich mewnbwn naill ai’n uniongyrchol yn y digwyddiad neu drwy #WAOdigital. Achos trwy ddod â’n gwybodaeth at ein gilydd a rhannu ein dulliau gweithredu digidol, gallwn ni sicrhau ein bod ni’n darparu gwasanaethau sy’n addas i’w diben yn yr unfed ganrif ar hugain.

Beth all Data Agored wneud ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus?

Mae Swyddfa Archwilio Cymru yn cynnal Google Hangout ar Ddata Agored. Fe fydd y Hangout yn edrych ar sut all Data Agored helpu ni i ddarparu gwasanaethau ar y cyd sy’n dryloyw ac effeithiol. Yn blogbost yma mae Dyfrig Williams yn edrych ar pam mae gan y Gyfnewidfa Arfer Da diddordeb yn y pwnc.

Blwyddyn ddiwethaf fe wnaeth tîm Gwasanaethau Effeithiol i Grwpiau sy’n Agored i Niwed Llywodraeth Cymru gysylltu â ni am y posibilrwydd o wneud ychydig o waith ar amlygu arfer da ar rannu data mewn modd effeithiol. Pan wnaethon ni cynnal cyfarfod cwmpasu, cawsom ein tynnu i mewn i ddwy drafodaeth wahanol – un ar rannu data personol, ac un arall ar Ddata Agored. Er mwyn bod yn deg i’r ddau bwnc, fe wnaethon ni penderfynu cynnal dau ddigwyddiad ar wahân. Fe wnaeth y digwyddiad data personol helpu pobl i adnabod camsyniadau diogelu, ac fe wnaeth Comisiynydd Gwybodaeth Cynorthwyol Cymru mynd i’r afael â’r materion mae gwasanaethau cyhoeddus yn wynebu.

Fe wnaethon ni ychwanegu Data Agored i’n rhestr o ddigwyddiadau ar gyfer y flwyddyn ariannol hon. Wrth i ni wneud hynny, clywsom fod gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol ddiddordeb mewn rhedeg gweminar ar y pwnc. Felly rydyn ni’n cynnal Google Hangout ar y cyd gyda nhw.

Felly beth yw Data Agored?

Data agored yw data y gall unrhyw un cael gafael arno, defnyddio neu rannu. Pan mae cwmnïau mawr neu lywodraethau yn rhyddhau data amhersonol, mae’n galluogi busnesau a dinasyddion i wneud gwelliannau i’w cymunedau. Mae’r Sefydliad Data Agored wedi cynhyrchu fideo rhagarweiniol i egluro rhai o fanteision Data Agored.

Mae Open Data Impact wedi nodi pedair ffordd y gall Data Agored newid y byd:

  • Gwella llywodraethu (drwy fynd i’r afael â thwyll a llygredd, cynyddu tryloywder a gwella gwasanaethau cyhoeddus)
  • Grymuso dinasyddion (i gymryd rheolaeth dros eu bywydau drwy wneud penderfyniadau gwybodus)
  • Creu cyfleoedd (trwy feithrin arloesedd, hyrwyddo twf economaidd a chreu swyddi)
  • Datrys problemau cyhoeddus (trwy alluogi ffyrdd newydd o asesu sy’n cael ei yrru gan ddata. Gellir hefyd targedu ymyriadau ac annog cydweithio gwell)

Beth mae hyn yn golygu mewn gwirionedd?

Mae yna lot o astudiaethau achos lle mae gwasanaethau cyhoeddus wedi rhyddhau Data Agored er budd y gymdeithas. Mae Trafnidiaeth Llundain wedi rhyddhau data sydd wedi rhoi adenillion ar fuddsoddiad o 58:1. Mae’r weithred yma wedi arwain ato’r datblygiad o gwmnïau fel Citymapper.

Yng Nghanada, fe wnaeth Data Agored amlygu un o’r twyllon dreth fwyaf yn hanes y wlad drwy archwiliad o Ffurflenni Gwybodaeth Blynyddol.

Mae yna hefyd enghreifftiau gwych mewn llywodraeth leol. Mae gan Felin Data Leeds Dangosfwrdd Dinas wych sy’n rhannu Data Agored trwy raffeg syml i roi cipolwg o’r ddinas ar unrhyw adeg. Mae Hwb Hampshire wedi gwneud lot hefyd, gan gynnwys gwaith ar sut mae gwasanaethau cyhoeddus yn ymateb i ddigwyddiad tywydd. Mae’r Hwb hefyd wedi nodi’r meddygfeydd sydd yn debyg o fod o dan bwysau achos cynnydd mewn galw.

Felly pam nad ydyn ni gyd yn mynd i’r afael â Data Agored?

Un o’r problemau yw dealltwriaeth. Mae Dan Slee wedi ysgrifennu blogbost grêt ar pam mae jargon a diffyg dealltwriaeth yn broblem fawr wrth i ni rannu arfer da ar Ddata Agored. Ac os (fel fi!) nad ydych chi’n berson technegol, mae’n anodd rhoi’r wybodaeth yma ar waith i wella darpariaeth gwasanaethau cyhoeddus yn y byd go iawn.

Rhaid bod sefydliadau hefyd yn glir amdano pam maen nhw eisiau rhyddhau data a pha ganlyniadau maen nhw eisiau. Beth mae llwyddiant yn edrych fel? Sut all gwasanaethau cyhoeddus rhannu tystiolaeth o’r ffordd maen nhw wedi gwella’u cymunedau? Fe wnaeth y Swyddfa Archwilio Genedlaethol cynhyrchu adroddiad diddorol ar Weithredu Tryloywder yn 2012, ble wnaethon nhw ffeindio bod “angen i lywodraeth cael dealltwriaeth well o’r costau, y buddion a’r defnydd er mwyn asesu os yw tryloywder yn cyflawni ei amcanion o gynyddu atebolrwydd, cefnogi gwelliant ac ysgogi twf economaidd.” Rwy’n amau mai jyst am Lywodraeth y DU mae hyn yn wir.

Sut all gweminar helpu?

Bydd y gweminar gyda’r Swyddfa Ystadegau Gwladol yn ein helpu ni i edrych ar sut all Data Agored helpu gwasanaethau cyhoeddus i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus tryloyw, effeithiol a chyd-gysylltiedig. Byddwn yn edrych ar:

  • Beth yw Data Agored
  • Sut y gallwn wneud data yn agored
  • Y buddion sylweddol
  • Y camau nesaf

Mae’r panel yn cynnwys Rob Davidson o’r Swyddfa Ystadegau Gwladol, Esko ReinikainenCainc Caerdydd y Sefydliad Data Agored, ac fe fydd Helen Wilkinson o Adnoddau Naturiol Cymru yn rhannu gwybodaeth ymarferol o’i Phorth Lle.

Bydd y Hangout yn gyfranogol iawn, felly rydyn ni rili eisiau derbyn eich cwestiynau cyn, ac yn ystod, y drafodaeth. Ac os ydych chi eisoes yn gwneud defnydd da o Ddata Agored, hoffwn glywed sut mae’n eich helpu chi i rymuso pobl, gwella gwasanaethau a gwneud cymunedau’n llefydd gwell i fyw.

Adrodd ein Stori NI

Yn y blogbost yma mae Dr. Rachel Hughes, Pennaeth Mewnwelediad Chwaraeon Cymru, yn esbonio pam mae hi o’r farn bod adrodd ein Stori NI yn bwysig i les Cymru.

Rwyf wedi cael y fraint o weithio ochr yn ochr â rhai pobl ardderchog wrth helpu i lunio’r seminar rhannu dysgu sydd ar y gweill, sef Dyfodol Llywodraethu: gwneud penderfyniadau effeithiol ar gyfer y genhedlaeth bresennol a chenedlaethau’r dyfodol. Mae yna nifer ohonom yn y grŵp sydd heb weithio gyda’n gilydd o’r blaen. Daethom at ein gilydd i bwrpas a rennir, gan edrych ar bethau trwy wahanol lensiau, ac rydym wedi datblygu seminar sydd, gobeithio, yn greadigol ac yn ymestynnol. Yn ganolog i’r seminar, fel y dywedodd Alan Morris yn ei flog diweddar, y mae deall a datblygu ymddygiadau sy’n datgloi ein hadnoddau mewn ffyrdd llawer mwy creadigol a chynaliadwy.

Trwy EIN gwaith, rydym NI wedi gwrando ac wedi chwilio am yr endid sy’n datblygu. Rydym NI wedi gofyn i ni ein hunain beth ydym NI am ei gyflawni yma? Beth sydd orau i NI, pob un ohonom NI? Beth yw EIN cam nesaf? Rydym NI, yn ymwybodol, wedi ceisio helpu cyfranogwyr i’r seminar i chwilio am y llinynnau anweladwy sy’n ein cysylltu NI i gyd, er mwyn adrodd ein stori NI; stori posibilrwydd.

Clawr llyfr 'The Art of Possibility: transforming professional and personal life' gan Rosamund Stone Zander a Benjamin ZanderOs oes unrhyw rai ohonoch wedi darllen The Art of Possibility: transforming professional and personal life gan Rosamund Stone Zander a Benjamin Zander, yna mae’n debygol eich bod yn deall yr hyn rwy’n ei olygu wrth adrodd ein stori NI. Os nad ydych wedi ei ddarllen, byddwn yn argymell yn gryf eich bod yn gwneud hynny. Fe’m hysgogwyd gan y llyfr hwn i feddwl am ein sefyllfa fel tîm arwain yn Chwaraeon Cymru – ein hymddygiadau, ein cysylltiadau, ein datblygiad, ein posibiliadau – a sut y mae’r rhain yn datblygu yng nghyd-destun Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol.

Fel arfer, pan ydym yn gweithio mewn sefydliad, rydym yn naturiol yn gweld y byd trwy edrych allan o’r tu mewn. Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn ein hannog i feddu ar bersbectif tu allan-i mewn hefyd, ac i weld pethau trwy lygaid eraill – cydweithredwyr (posibl), defnyddwyr gwasanaethau, dinasyddion ac, yn bwysicach fyth, dinasyddion y dyfodol – gan edrych ar yr hyn sy’n bosibl. Er mwyn gwneud hyn, rhaid i ni symud ein system weithredu; y matrics hwnnw sy’n arwain ein hymddygiad.

Yn Chwaraeon Cymru, rydym yn ceisio gwneud hyn mewn dwy ffordd ryng-gysylltiedig.

Mae’r ffordd gyntaf yn golygu deall a mesur ein heffaith, ac adrodd stori gymhellol (chwaraeon). Rydym yn defnyddio damcaniaeth newid i’n helpu gyda hyn. Trwy gynnal gweithdai dros y misoedd nesaf, rydym yn gobeithio tynnu allan y damcaniaethau newid sy’n cysylltu ein gweithgareddau allweddol â’n canlyniadau allweddol ar gyfer chwaraeon ac ar gyfer lles Cymru.

Trwy wneud hyn, rydym yn cydnabod y gallai fod yna dueddiad i ni fynd i fodd prosesu, a pheidio ag ystyried mai pobl (neu ymddygiadau) yw’r ffynhonnell , er mai’r deilliant yw’r canlyniadau.

Felly, wedi’i ymgorffori yn y gwaith hwn y mae’r cyfle i ni oedi a myfyrio ar yr hyn rydym yn ei wneud, a sut yr ydym yn ei wneud. At hynny, mae yma gyfle i ddatblygu lens newydd i edrych ar bethau trwyddo, lens sy’n cynnwys yr amcanion lles, y ffyrdd o weithio ac, i ni, DNA chwaraeon (y pethau hynny y mae arnom angen eu hystyried er mwyn i rywun wirioni ar chwaraeon – cymhelliant, hyder, cyfle ac adnoddau, ymwybyddiaeth, a’r profiad). Dylai dinasyddion fod yn ganolbwynt i’r lens, a bydd hyn yn ein helpu i feddu ar bersbectif tu allan-i mewn.

Mae’r ail ffordd yn ymwneud â datblygu ein tîm arwain. Gwyddom fod ein hymddygiadau (arwain) yn pennu canlyniadau, ac rydym yn canolbwyntio mwyfwy ar hyn. Yn bwysig iawn, nid fel unigolion, ond fel tîm. Dyma lle y bu ein stori NI yn fwyaf defnyddiol i mi.

Mae ein stori NI yn “cyfeirio at berthynas yn hytrach nag at unigolion, at batrymau, ystumiau a symudiadau cyfathrebu, yn hytrach nag at wrthrychau a hunaniaethau ar wahân. Mae’n tystio i’r pethau rhyngol. Yn debyg i natur ronynnau-a-thonnau golau, mae’r NI yn endid byw ac yn llwybr hir o ddatblygiad.” Ac, yn ei hanfod, dyma beth rydym yn symud tuag ato fel tîm arwain.

Mae’n rhaid i NI ymarfer bod yn NI. NI fel tîm arwain yn Chwaraeon Cymru, ond hefyd NI, pob un ohonom NI yng Nghymru, ar gyfer lles cenedlaethau’r dyfodol.

Trwy adrodd ein stori NI, daw pob un ohonom yn sianel ar gyfer yr endid cynhwysol hwn. Mae’n arwain y ffordd at fath o arweinyddiaeth sy’n seiliedig ar y dewrder i siarad ar ran unigolion, ac am y llinell hir o bosibilrwydd dynol.

Rydym ar ddechrau’r daith hon, taith a fydd yn symud yn gyson! Trwy rannu ein dulliau a’n ffordd o feddwl bresennol, rwy’n gobeithio y bydd hyn yn cynnig cyfleoedd ar gyfer trafodaeth, bod yn agored, a dysgu a rhannu pellach, ac yn darparu naratif o’n hamgylch NI.

Dyma rai camau i’n helpu NI i ymarfer :

  1. Adrodd ein stori NI – stori’r llinynnau anweladwy sy’n ein cysylltu ni i gyd, stori posibilrwydd
  2. Gwrando a chwilio am yr endid sy’n datblgu
  3. Gofyn: beth ydym NI am ei gyflawni yma? Beth sydd orau i NI, pob un ohonom NI? Beth yw EIN cam nesaf?

2016: Blwyddyn y Posibilrwydd

sunrise in North Wales

Gogledd Cymru

Beth mae llywodraethu effeithiol yn edrych fel yn gyd-destun Deddf Llesiant Genedlaethau’r Dyfodol? Yn y blogbost yma mae Alan Morris yn edrych ar beth mae’n ei olygu i wasanaethau cyhoeddus a sut all ein seminar helpu.

Mae Cymru’n dechrau dangos ei gallu fel cenedl i weithio gyda’r hyn sydd ganddi mewn modd llawer mwy creadigol a chynaliadwy. Mae Trefi Trawsnewid, Masnach Deg, rhoi organau a Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn rhai enghreifftiau o hyn.  Rydym yn dechrau sylweddoli beth sy’n gweithio i ni fel cenedl, ac yn aml nid dyna rydym wedi’i wneud yn y gorffennol. Mae newid, creadigrwydd a ffyrdd newydd o weithio hefyd yn gofyn i ni adolygu ein dulliau o wneud penderfyniadau, llywodraethu a sicrwydd.

Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn gosod nod uchel o ran ei dyheadau uchelgeisiol ac er mwyn cyflawni’r dyheadau hynny, mae angen i bob un ohonom newid ein ffordd o gynnal busnes yn llwyr.  Bydd y Ddeddf yn trawsnewid y ffordd y byddwn yn gwneud penderfyniadau a bydd yn gofyn i ni ystyried goblygiadau’r penderfyniadau hynny ar genedlaethau’r dyfodol. Mae’n golygu ailfeddwl ein dull o lywodraethu.

Mae gan wasanaethau cyhoeddus adnoddau terfynedig.  Mae’r gair ‘adnoddau’ yn aml yn cael ei ddefnyddio i olygu arian a phan fydd pobl yn sôn am adnoddau prin neu adnoddau sy’n prinhau, yr hyn a olygant yw ‘llai o arian’. Ond mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn gofyn i ni feddwl am adnoddau yn ehangach, gan gynnwys:

  • staff, gan gynnwys eu sgiliau, profiadau a’u cymhelliant;
  • adeiladau, offer a chyfarpar;
  • gwybodaeth;
  • yr amgylchedd ac ecosystemau;
  • adnoddau cymunedol, gan gynnwys teuluoedd, gwirfoddolwyr a sefydliadau lleol;
  • ‘cyfalaf cymdeithasol’ llai amlwg fel ewyllys da ac enw da.

Ond mae gwneud y defnydd gorau o’r ffordd rydym yn gweithio gyda’r holl adnoddau hyn o fewn ein gallu. Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn rhoi’r gallu i ni ddefnyddio’r adnoddau hyn mewn modd llawer mwy creadigol a chynaliadwy. Ac un o’r allweddi i ryddhau’r adnoddau hyn yw newid ymddygiad.

Os byddwn ni yn y sector cyhoeddus yn parhau i edrych ar bethau o’r un safbwynt, mae risg y byddwn yn parhau i gyflawni’r un canlyniadau. Mae’r Ddeddf yn rhoi cyfle i edrych ar bethau yn wahanol, i wneud pethau’n wahanol ac i gyflawni canlyniadau gwahanol.

Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn gosod dyletswydd, a her, ar archwilio cyhoeddus hefyd. Rhaid i ni ddeall a derbyn yr heriau a manteisio ar y cyfleodd y mae’r Ddeddf yn eu cynnig os ydym am chwarae ein rhan wrth wella gwasanaethau cyhoeddus i bobl Cymru.

Mae Swyddfa Archwilio Cymru ar hyn o bryd yn ystyried y lefel galonogol o uchel o ymatebion gan gyrff cyhoeddus i ymgynghoriad diweddar yr Archwilydd Cyffredinol ar sut y dylai ail-lunio ei ddull archwilio mewn ymateb i Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Bydd yr Archwilydd Cyffredinol yn cynnal digwyddiad yn yr hydref, ar y cyd â Chomisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol, er mwyn rhannu ei farn ynglŷn â’r hyn y mae canlyniadau’r ymgynghoriad yn ei olygu i’w ddull archwilio. Bydd ACC a Chomisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol hefyd yn manteisio ar y cyfle i nodi sut y bwriadant gydweithio.  Bydd rhagor o fanylion am y digwyddiad hwnnw’n dilyn yn ystod yr wythnosau nesaf.

Yn y cyfamser, rydym eisoes yn dechrau gweithio mewn ffyrdd gwahanol. Er enghraifft, rydym yn cynnal seminar dysgu ar y cyd a fydd yn rhoi cyfle i gyrff cyhoeddus ystyried goblygiadau Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, o ran ymddygiadau gwneud penderfyniadau a llywodraethu. Bydd y seminar yn cynnwys gwneuthurwyr penderfyniadau allweddol o’r 44 corff cyhoeddus sy’n dod o dan y ddeddf mewn diwrnod ymarferol iawn ar 6 Gorffennaf yng Nghaerdydd a 14 Gorffennaf yng Ngogledd Cymru. Rydym yn gweithio ar y cyd â CLlLC, Cydffederasiwn GIG Cymru, Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol, Canolfan Craffu Cyhoeddus a Llywodraeth Cymru i gynnal digwyddiad sy’n wahanol i, ond sydd hefyd yn adeiladu ar, seminarau dysgu ar y cyd hirsefydledig a gynhelir gan Dîm Ymarfer Da Swyddfa Archwilio Cymru.

Bydd y seminar yn rhoi cyfle i gyfranogwyr rannu a dysgu gan ei gilydd, mewn amgylchedd gweithdy diogel. Yn hytrach na darparu siaradwyr arbenigol neu gyflwyno astudiaethau achos, bydd y ffocws ar alluogi cyfranogwyr i rannu profiad ac arbenigedd ei gilydd.  Byddwn yn gofyn iddynt weithio drwy ba ymddygiadau gwneud penderfyniadau a allai fod o gymorth a beth fyddai’n rhwystr o bosibl, wrth iddynt geisio cyfrannu cymaint â phosibl at y nodau llesiant drwy gymhwyso’r egwyddor datblygu cynaliadwy.  Byddwn hefyd yn sicrhau ein bod yn cofnodi syniadau, awgrymiadau ac enghreifftiau ar y dydd ac yn rhannu’r wybodaeth hon yn eang ar-lein.

Mewn blynyddoedd i ddod, oni fyddai’n wych edrych yn ôl ar 2016 fel y flwyddyn pan gymerodd Cymru gam pwysig arall ar ei thaith i fod yn wlad a oedd hyd yn oed yn fwy cynaliadwy a chydgysylltiedig. Ffactor allweddol fydd proses gwneud penderfyniadau a fydd yn ceisio sicrhau bod anghenion y presennol yn cael eu diwallu heb beryglu gallu cenedlaethau’r dyfodol i ddiwallu eu hanghenion hwythau, drwy ystyried yr egwyddor datblygu cynaliadwy.

Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn uchelgeisiol ac mae’n codi disgwyliadau uchel. Fodd bynnag, mae ein tîm pêl-droed wedi dangos i ni, os cyfunwn ein talentau a gwneud ymdrech fel tîm gydag arweinyddiaeth effeithiol – gallwn berfformio y tu hwnt i ddisgwyliadau. Fel y dywedodd Chris Coleman ar ôl y gêm yn erbyn Rwsia, yn ddaearyddol rydym yn genedl fach, ond os byddwch yn ein barnu ar ein hangerdd, rwy’n credu y gallech ddweud ein bod yn gyfandir…’

Tweet

Twitter – Gareth Bale

Rydym hefyd yn bwriadu defnyddio’r cyfryngau cymdeithasol i annog trafodaeth a chodi ymwybyddiaeth ymysg cymuned Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol ledled Cymru, cyn y gynhadledd, yn ystod y gynhadledd ac ar ei hôl. Yr hashnod i’w ddefnyddio mewn cysylltiad ag unrhyw drydariad a anfonir yw #LlywSAC

Bydd yna gyfres o flogiau gan bartneriaid y seminar dros yr wythnosau nesaf. Cymerwch ran a rhannwch eich syniadau a’ch barn ar ddatblygu llywodraethu effeithiol ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus y dyfodol yng Nghymru.