Codi tâl ai peidio?

A all cynghorau wneud gwell defnydd o’u hadnoddau drwy godi tâl am wasanaethau gwastraff? Mae Gwyndaf Parry o Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru wedi blogio i ni ar ddigwyddiad a gafodd ei chynnal gyda Swyddfa Archwilio Cymru.

Mae gwasanaethau yn dod o dan fwy a mwy o bwysau, gyda disgwyl i awdurdodau lleol ddarparu mwy gyda llai. Er mwyn darparu ystod eang o wasanaethau i drigolion a chynnal gwasanaeth o safon uchel, mae gan Gynghorau yng Nghymru y pwerau cyfreithiol i godi tâl am ystod eang o wasanaethau, gan gynnwys gwastraff gardd neu wastraff gwyrdd, casglu swmp-wastraff a rhoi biniau neu gynwysyddion ailgylchu newydd.

Cynhaliwyd y digwyddiad gan Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru a chafodd ei hwyluso gan Dîm Ymarfer Da Swyddfa Archwilio Cymru, i annog awdurdodau lleol yng Nghymru a’u galluogi i rannu arfer da wrth gyflwyno tâl am wasanaethau casglu gwastraff. Cafodd cyfranogwyr eu hannog i gymryd rhan mewn trafodaethau a dysgu oddi wrth eraill, gan eu helpu i osgoi’r un camgymeriadau ac arbed costau ac amser.

Andy Phillips o Swyddfa Archwilio Cymru gyflwynodd y diwrnod, a dangosodd, mewn ffordd ddiddorol, yr incwm sy’n dod o wasanaethau gwastraff fesul trigolyn, gan ddangos y gwahaniaeth rhwng Cymru, yr Alban a Lloegr. Mae’r incwm a gafwyd yn Lloegr wedi codi’n gyson ers 2008/9 tra’i fod wedi gostwng yng Nghymru a’r Alban.

Graff sy'n dangos bod yr arfer o godi tâl am wasanaethau gwastraff wedi gostwng yng Nghymru a'r Alban ers 2008/9, ond wedi cynyddu yn Lloegr

Rhannodd Di Bradbury o Gyngor y Wirral ei phrofiad o gyflwyno tâl am gasglu gwastraff gardd, a sut gwnaeth Cyngor y Wirral reoli cyflwyno taliadau yn ôl yn 2013/14. Un darn o gyngor allweddol gan Di oedd sicrhau bod system TG gadarn ar waith o’r dechrau’n deg, a sicrhau bod eich system TG yn gallu delio â chofrestru cwsmeriaid, rheoli cronfa ddata cwsmeriaid a rheoli taliadau. Pwysleisiodd Di mai dyma oedd un o’r elfennau mwyaf llafurus o gyflwyno gwasanaeth y codir tâl amdano – mae pobl yn disgwyl gwasanaeth o safon uchel pan maent yn talu am wasanaeth. Dylid osgoi methu casgliad pan fyddwch yn adeiladu gwasanaeth casglu y codir tâl amdano sydd ag enw da.

Roedd Cyngor y Wirral yn cydnabod pwysigrwydd ymgynghori â’r cyhoedd. Fel rhan o’i waith cynllunio gwastraff ymgynghorodd â’r cyhoedd i geisio eu barn ynglŷn â chodi tâl. Roedd 51.7% o’r ymatebwyr o’r farn bod gorfod talu am gasglu gwastraff gardd yn gwbl annerbyniol. Fodd bynnag, roedd cyfyngiadau ar y gyllideb yn golygu bod yn rhaid iddynt gyflwyno tâl. Fodd bynnag, gwnaeth sicrhau bod opsiynau amgen ar gael i drigolion gan gynnwys:

  • Disgownt o £5 am danysgrifio ar-lein (mae 89% o gwsmeriaid yn defnyddio’r opsiwn hwn),
  • Opsiwn rhannu bin gyda chymydog
  • Hyrwyddo biniau compostio cartref.

Gwers werthfawr a ddysgwyd gan Gyngor y Wirral oedd cynnig cyfnod ailfeddwl o 14 diwrnod. Yn ôl y gyfraith, dylid cynnig cyfnod o 14 diwrnod i drigolion, lle gallant gael ad-daliad. Yn y Cyngor, roedden nhw ond cynnig ad-daliad os na chasglwyd gwastraff y trigolyn.

Yn ôl y disgwyl, gwelwyd gostyngiad yn nifer y tunelli o wastraff gardd a gasglwyd wrth ymyl y ffordd yn y Wirral, fodd bynnag gwelodd y Canolfannau Gwastraff Cartref ac Ailgylchu gynnydd sylweddol mewn llif gwastraff gardd. Yn gyffredinol cafwyd gostyngiad o 11% yn nifer y tunelli o wastraff gardd dros gyfnod o ddwy flynedd. Gostyngodd y cyfraniad tuag at gyfradd ailgylchu’r Gwastraff Solet Trefol (MSW) cyffredinol am ddwy flynedd ar ôl cyflwyno tâl, fodd bynnag, yn ystod y drydedd flwyddyn gwelir bod y gyfradd wedi bod cynyddu bron i’r lefel wreiddiol. Yn ddiddorol ddigon, yn ystod yr un cyfnod, mae nifer yr achosion o dipio anghyfreithlon wedi gostwng yn gyson.

A yw’r dyfodol yn wyrdd?

Cafodd y gweithdy sesiwn grŵp cyntaf hwn ei gynnal gan Jim Espley o Gyngor Sir Ddinbych. Ar ôl codi tâl am wasanaeth gwastraff gardd ar 30 Mawrth 2015, Sir Ddinbych yw’r awdurdod lleol diweddaraf yng Nghymru i godi tâl, ac felly roedd ganddo gyngor gwerthfawr i’r cynghorau eraill.

Ar ôl cael cymeradwyaeth i godi tâl ym mis Medi 2014, roedd gan Sir Ddinbych gyfnod cymharol fyr i gyflwyno’r gwasanaeth. Y gweithgareddau allweddol er mwyn sicrhau llwyddiant oedd:

  1. Cyfathrebu â thrigolion – cyflwyno’r gwasanaeth newydd a oedd ar gael,
  2. Sefydlu system TG addas gan gynnwys system prosesu taliadau.
  3. Delio â chwynion a sefydlu prosesau addas,
  4. Prynu codau bar a sganwyr addas ar gyfer y biniau.

Cofrestrodd 12,500 (30%) o dai ar gyfer y gwasanaeth ar y dechrau. Erbyn diwedd y flwyddyn cynyddodd hyn i 17,000 (40%) o dai. Gallai cwsmeriaid gofrestru ar-lein (gyda disgownt) neu wyneb yn wyneb, dros y ffôn ac mewn Siopau Un Stop. Gweithiodd Sir Ddinbych yn agos gyda’i adran TG i sicrhau bod system addas at y diben ar waith. Roedd cronfa ddata bwrpasol yn ei gwneud yn bosibl i gasglu manylion cyfeiriad, y dyddiad casglu, gwybodaeth casglu â chymorth, yn ogystal â hanes casglu arall. Caiff pob bin sticer cod bar a chysylltir hwn â’r gronfa ddata cwsmeriaid. Mae’r gronfa ddata hefyd wedi’i chysylltu â system meddalwedd ‘Trackyou’ sydd â thechnoleg yn y cab sy’n galluogi’r criw i fonitro a chasglu manylion cwsmeriaid mewn amser real. Mae hyn yn helpu Sir Ddinbych i gynnig gwasanaeth o safon uchel i’w drigolion.

Gwers werthfawr a rannodd Jim gyda’r grŵp oedd y byddai tanysgrifiadau ar-lein yn sicrhau bod data o ansawdd da yn cael ei fwydo i’r gronfa ddata TG. Cafwyd nifer o wallau gyda manylion cwsmeriaid pan gwblhawyd gwaith papur ar gopi caled. Felly mae Sir Ddinbych yn gweithio tuag at annog mwy a mwy i danysgrifio ar-lein.

Pa mor wyrdd yw eich cwm?

Roedd ail weithdy a gynhaliwyd gan Carl o Sir Fynwy yn ymwneud â rhannu gwersi a ddysgwyd. Mae gan Sir Fynwy wasanaeth casglu gardd y codir tâl amdano ers nifer o flynyddoedd. O fis Gorffennaf 2013 mae Sir Fynwy wedi bod yn codi tâl am gasglu gwastraff gardd. Ar ôl codi tâl o £8 am gasglu sach hesian 90 litr y gellid ei hailddefnyddio yn wreiddiol, erbyn 2016/17 mae’r tâl a godir wedi cynyddu i £14 fesul sach.

Rhoddir sach am ddim i drigolion a rhaid iddynt dalu am drwydded sydd wedi’i thagio ar y sach. Unwaith eto pwysleisiodd Sir Fynwy bwysigrwydd bod â system TG addas at y diben – gall hyn olygu’r gwahaniaeth rhwng llwyddiant a methiant gwasanaeth.

Mae nifer y trigolion sy’n cofrestru ar gyfer y gwasanaeth y codir tâl amdano wedi cynyddu o flwyddyn i flwyddyn yn Sir Fynwy, gyda chartrefi sy’n tueddu i fod â gerddi mwy yn prynu nifer uwch o fagiau. Pwysleisiodd Carl fod nifer y tunelli o wastraff gardd sy’n mynd i’w Canolfannau Gwastraff Cartref ac Ailgylchu wedi cynyddu, felly mae’n bwysig bod â Chanolfannau Gwastraff Cartref ac Ailgylchu ar waith sy’n gallu rheoli’r cynnydd hwnnw.

Prif Gyngor

Neges allweddol y dydd oedd buddsoddi a neilltuo amser ac adnoddau ar gyfer system TG addas at y diben sy’n gallu rheoli taliadau cwsmeriaid a data a gwybodaeth cwsmeriaid, gan ei gwneud yn haws gwybod pwy sydd wedi cofrestru ar gyfer y gwasanaeth ac os yw casgliadau wedi cael eu cyflawni ai peidio. Mae cwsmeriaid yn disgwyl gwasanaeth o safon uchel pan maent yn talu amdano.

Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s