Cyngor Tref Pen-y-bont ar Ogwr: Adeilad gwell, democratiaeth gwell

Cafodd democratiaeth leol ei adfywio ar ôl i Gyngor Tref Pen-y-bont ar Ogwr symud o’i hen adeilad i’r llyfrgell yn Nhŷ Carnegie. Ymwelodd Dyfrig Williams â’r Cyngor i ffeindio allan mwy am yr adeilad newydd a sut mae’n cael ei ddefnyddio i roi hwb i gelfyddydau’r dref.

Llun o Dŷ Carnegie

Tŷ Carnegie

Roedd Cyngor Tref Pen-y-bont wedi ei leoli yn hen swyddfeydd Cyngor Dosbarth Trefol Pen-y-bont ar Ogwr yng Nglanogwr nes iddynt symud yn ddiweddar. Yn 1987 cafodd ei gyn-swyddfeydd ei droi’n unedau henoed a symudodd y Cyngor Tref i hen adeilad Adran Penseiri Cyngor Bwrdeistref Ogwr (a oedd hefyd yn Glanogwr), lle wnaethon nhw aros nes fis Ionawr 2014. Ond pan ddaeth eu cytundeb tenantiaeth i ben, roedd yr amser yn iawn i symud. Yn ffodus roedd llyfrgell Cyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr yn symud i gyfleuster arall ar yr un pryd. Manteisiodd Cyngor y Dref ar y cyfle i symud i ganol y dref a’r gymuned.

Roedd grŵp allanol hefyd yn edrych i greu canolfan gelfyddydau ar gyfer y dref ar yr un pryd. Mae gan Dŷ Carnegie lot mwy o le na’r adeilad blaenorol, felly penderfynodd y Cyngor Tref i ddatblygu’r llawr gwaelod i fod yn ganolfan gelfyddydau ac i ddefnyddio’r llawr cyntaf i gartrefi’r cyngor tref.

Sut wnaethon nhw wneud hynny?

A photo of the Town Council Chambers inside Carnegie House

Siambrau’r Cyngor Tref tu fewn i Dŷ Carnegie

Prynodd y Cyngor Tref yr adeilad ar sail rhydd-ddaliad am £1, a golygodd hyn bod y Cyngor Bwrdeistref Sirol yn gallu dadlwytho adeilad doedd ddim yn cael ei ddefnyddio. Roedd hyn hefyd yn golygu bod yr adeilad yn cael ei gadw fel cyfleuster cymunedol, ac fe wnaeth y Cyngor Tref y fwyaf o’r cyfle trwy gynnal noson ymgynghori i glywed o’r gymuned beth yn union roedden nhw eisiau o’r prosiect.

Byddai fe wedi bod yn amhosib i’r Cyngor Tref i gymryd cyfrifoldeb llawn am symud swyddfeydd achos byddai fe ddim wedi gallu ymateb yn ddigon cyflym i’r gofynion. Felly cafwyd grŵp annibynnol o 6 chynghorydd ei sefydlu fel grŵp adleoli a wnaeth delio â phob agwedd o drosglwyddo’r ased.

Mae perthynas da rhwng y Cyngor Tref a’r Cyngor Sir wedi bod yn allweddol i lwyddiant y trosglwyddiad yma. Mae’r Cyngor Sir wedi bod yn help mawr yn ystod y broses drwy ddarparu cymorth drwy eu swyddogion cadwraeth, penseiri a syrfewyr. Mae’r berthynas gadarnhaol hefyd yn caniatáu i’r Cyngor Tref i gymryd drosodd yr adeilad dan drwydded yn y lle cyntaf. Mae hyn yn golygu bod yr hyn y byddan nhw wedi’i dalu mewn rhent yn cael ei ddefnyddio i wella’r adeilad yn lle. Ni fyddai’r Cyngor Tref wedi gallu fforddio gwneud y ddau, felly mae hyn yn rhoi hwb mawr i’r broses.

Mae’r cydweithrediad yma hefyd yn golygu bod y Cyngor Tref yn gallu gwneud y mwyaf o gytundebau lefel gwasanaeth y Cyngor Sir am bethau fel gwaith cynnal a chadw. Byddai fe wedi bod yn anodd i’r Cyngor Tref cael yr un gwerth o’i gytundebau oherwydd dyw e ddim gweithio ar yr un raddfa a’r Cyngor Sir. Mae hyn yn golygu bod y Cyngor Tref yn gallu cael bargeinion gwell ac mae’n gallu defnyddio systemau teleffoni a mewnrwyd y Cyngor Bwrdeistref Sirol.

Treftadaeth

Ffoto o gloch Neuadd y Dref a gafodd ei roi i'r Cyngor Tref

Tŷ Carnegie

Mae Cyngor y Dref wedi gwneud ymdrech i ailwampio Tŷ Carnegie yn gydnaws â hanes yr adeilad. Maen nhw wedi mabwysiadu cynlluniau lliw Edwardaidd ac yn gweithio gyda staff Cadwraeth y Cyngor Sir i ddatblygu’r gofod. Maent hefyd wedi derbyn eitemau o’r gymuned, gan gynnwys y gloch o neuadd y dref wreiddiol yn y 18fed ganrif, ac mae yna fwrdd coffa o ysgol leol a gafodd ei roi mewn seremoni ymroddiad. Doedd dim gofod cymunedol ar gyfer digwyddiadau dinesig o’r blaen achos does dim neuadd yn y dref, ond erbyn hyn mae pobl leol yn cysylltu gyda’r cyngor i helpu nhw i warchod a chofio eu hanes.

Mae Cyngor y Dref ei hun wedi tyfu, gan fod ei leoliad yng nghanol y dref yn golygu bod llawer mwy o ymwybyddiaeth o’i waith. Mae’r adleoli wedi bod yn gatalydd i symud y Cyngor Tref ymhellach i mewn i’r parth cyhoeddus, ac yn awr mae aelodau’r cyhoedd yn gwylio cyfarfodydd y Cyngor Tref yn fwy rheolaidd. Mae’r cyfleuster newydd wedi rhoi hwb i gapasiti y sefydliad, ac felly mae’r tîm staff wedi ehangu o 1 person i 4 aelod o staff rhan-amser. Mae’r capasiti hyn yn bwysig mewn cyfnod ble mae’r Cyngor Tref yn cymryd drosodd mwy o wasanaethau anstatudol.

Yr Hwb Celfyddydau

Mae’r Cyngor Tref yn gwneud cais i Gyngor Celfyddydau Cymru am gyllid i weithio ar y llawr gwaelod. Cafodd rhaglen gweithgareddau’r flwyddyn gyntaf ei redeg rhwng Mawrth a Thachwedd 2015. Erbyn diwedd y rhaglen, roedd tua 1700 o bobl wedi mynd i ddigwyddiadau yn y neuadd, gan gynnwys nosweithiau barddoniaeth, cyngherddau a nosweithiau jazz. Roedd rhaglen llynedd yn siawns i brofi a methu, ond eleni bydd y Cyngor Tref yn adeiladu ar beth mae’n ei ddysgu drwy gynnal cyfres o ddigwyddiadau cerddoriaeth glasurol a jazz.

Mae lot o waith yn cael ei wneud ar yr adeilad gan ei fod yn adeilad rhestredig. Mae grant Cronfa Treftadaeth y Loteri wedi cael ei roi ar gyfer y gwaith (gydag arian cyfatebol gan o’r Cynghorau Sir a Thref) gan fod y gwaith cerrig yn dadfeilio, ac mae’r hen nenfwd artiffisial yn cael ei dynnu i lawr i wella’r sŵn yn y neuadd. Mae Cyngor y Dref hefyd wedi prynu system PA, ac mae ganddynt wefan am y tro cyntaf.

Beth mae’r dyfodol yn edrych?

Felly mae’r dyfodol yn edrych yn ddisglair i Gyngor y Dref, a bydd unrhyw arian dros ben a wneir gan y mentrau’r Celfyddydau yn cael ei ail-fuddsoddi ar gyfer offer ac yn y rhaglen. Mae’r ddarpariaeth dysgu oedolion a chymunedol yn y dref wedi dod i ben, felly mae’r Cyngor Tref yn edrych i ddatblygu dosbarthiadau annibynnol ar y celfyddydau a diwylliant (fel gwnïo, paentio a serameg) fel bod pobl leol yn cael y cyfle i wneud y fwyaf o’r adeilad.

Dysgais gymaint o fy ymweliad â Thŷ Carnegie, yn enwedig ynghylch y pwysigrwydd o fod yn hyblyg ac i feddwl tu allan i’r bocs. Mae ailwampio’r adeilad yn amlwg yn broses llafurus, ond drwy weithio ar y cyd â’r Cyngor Bwrdeistref Sirol, mae Cyngor y Dref wedi gallu gwneud y gorau o’r cyfleoedd sydd wedi dod atynt i drosglwyddo’r ased. Mewn cyfnod lle mae adnoddau mor brin, mae’n wych gweld sefydliadau sy’n gweithio gyda’i gilydd i sicrhau bod nhw’n darparu’r gwasanaethau cyhoeddus gorau posibl i bobl eu hardal.

Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s