Arloesi, rheoleiddio ac ymgysylltu: tair rôl newydd i graffu?

Craffu

Dave McKenna

Blog gan Dave McKenna, Rheolwr Craffu, Dinas a Sir Abertawe.

Wedi tyfu ac yn ceisio darganfod ei ffordd; mae’n teimlo fel bod craffu llywodraeth leol wrth y groesffordd. Roedd y byd cafodd craffu ei eni iddi yn wahanol iawn ac mae angen i graffu addasu i’r amgylchiadau heriol sydd o’i gwmpas heddiw. Ond sut ddylai newid? Dwi eisiau cyfeirio at dair rôl newydd fel ffyrdd posib o fynd; rheini yw’r rolau arloesedd, rheoleiddio ac ymgysylltu.

Tyfu i fynnu mewn Byd sy’n Newid

Yn ystod y cyfnod yn arwain i fynnu at beth sy’n addo i fod yn gynhadledd craffu cyntaf mawr hynod o arwyddocaol yng Nghymru, mae’n amser da i feddwl am sut allai craffu edrych yn y dyfodol. Dwi’n hoffi’r thema ‘i gyd wedi tyfu i fynnu’, wedi’r cyfan, mae craffu llywodraeth gyhoeddus, a gafodd ei eni o’r Ddeddf Llywodraeth Leol 2000 nawr yn ei arddegau. Ond gawn ni beidio anghofio bod pobl yn eu harddegau ddim wedi tyfu i fynnu yn hollol eto; efallai yn fwy annibynnol a chyfrifol mewn rhai ffyrdd, ond heb ymddiriedolaeth hollol yn eraill.

Mae craffu wedi dod yn bell iawn mewn 13 mlynedd ac mae llawer o esiamplau ardderchog o graffu yn gwneud gwahaniaeth. Ond, hyd yn oed os bod craffu wedi aeddfedu fel swyddogaeth (a dydw i ddim yn siŵr ei fod), dylai’r ffaith bod byd heddiw mor wahanol i’r un a gafodd craffu ei eni iddi achosi i ni adlewyrchu.

Mae adnoddau llai, ynghyd â galw cynyddol am wasanaethau yn creu heriau digynsail i gynghorau lleol a fydd angen ailddyfeisio eu hunain i raddau. Yr un pryd, mae ffyrdd newydd o drefnu gwasanaethau ar draws ffiniau sefydliadau traddodiadol yn creu posau newydd ar gyfer atebolrwydd a democratiaeth. Yng Nghymru rydym yn aros i glywed canlyniadau’r Comisiwn ar Lywodraethu a Darparu Gwasanaethau Cyhoeddus, sy’n disgwyl adrodd cyn diwedd 2013. Bydd hwn yn sicr o newid y byd mae craffu yn byw ynddi hyd yn oed yn fwy.

Am Beth mae Craffu?

Felly, yn y byd llywodraeth leol newidiol a heriol, am beth yn union mae craffu? Nid yn hwn yn gwestiwn newydd wrth gwrs. Nôl yn 2004, enwodd Ashworth a Snape pedwar rôl allweddol ar gyfer craffu o’r canllawiau llywodraeth ar y pryd.1 Rheini oedd:

• dal y gweithredydd yn gyfrifol;
• datblygu ac adolygu polisi;
• rheoli perfformiad a gwerth gorau; a
• craffu allanol.

Mae’r ffaith yr oedd nifer o rolau eraill hefyd yn cael eu trafod ar y pryd yn dweud rhywbeth wrthym am natur gystadleuol a dadleuol craffu sydd, yn fy marn i o leiaf, dal yn fyw. Un o ganfyddiadau allweddol Ashworth a Snape oedd, er bwriad y llywodraeth, taw’r rôl datblygu ac adolygu polisi roedd rhan fwyaf o gynghorau yn hapus i redeg gyda, a taw hwn oedd wedi dyfod, yn weithredol, prif rôl craffu. Rhywbeth maent yn disgrifio fel ‘gwers dda o orfoledd cyd-destun lleol dros ddatrysiadau strwythurol a ragnodir yn ganolog’.

Beth mae’r hanes yma yn awgrymu yw er mwyn i graffu cael rôl ystyrlon, mae rhaid iddo gwrdd ag anghenion nid yn unig llywodraethu cyffredinol, ond y cynghorau lleol sy’n ei gynorthwyo.

Tair Rôl Newydd: Arloesi, Rheoleiddio ac Ymgysylltu

Felly sut dylai craffu adlewyrchu ei bwrpas wrth adeiladu ar beth sydd wedi mynd o’i flaen a chwrdd ag anghenion llywodraeth leol yn y cyd-destun cyfredol? Dwi eisiau cyfeirio at dri pheth.

Arloesi

Dwi i wedi ysgrifennu erthygl o’r blaen ar graffu fel ffynhonnell arloesi . Gan fod arloesi yn dyfod yn fwy a fwy angenrheidiol i lywodraeth leol, mae craffu yn adnodd cyfleus ac ar gael i ddatblygu ffyrdd newydd o wneud pethau. Dwi’n gweld y rôl arloesol fel y canlynydd naturiol i’r rôl datblygu polisi, er efallai bod yr angen yn fwy.

Rheoleiddio

Mae craffu eisoes wedi cael cyfraniad pwysig i wneud i reoli perfformiad a monitro perfformiad yn enwedig.Y cam rhesymol nesaf yw i graffu perfformio llawer o’r un swyddogaethau mae rheoleiddwyr yn gwneud ar y funud; codi pryderon pan mae perfformiad yn wael, uwch-oleuo arfer da a gwneud awgrymiadau am welliant. Yn sicr, mae llawer o hwn yn digwydd yn barod, ond heb yr un faint o bwysau sydd yn dod gydag archwilydd neu rheoleiddiwr allanol. Os gall craffu lenwi’r rôl yma, bydd modd arbed reit ar draws y llywodraeth – yn Lloegr, mae ffurfiau newydd o reoleiddio gan gyfoedion yn cael eu harchwilio yn rhannol am y rheswm yma. Ond, os mae hyn i ddigwydd, bydd angen hyder llywodraeth leol a cenedlaethol ar graffu. Bydd hefyd angen gradd uwch o annibyniaeth arno na sydd ganddo ar y funud.

Ymgysylltu

Mae ymgysylltu â’r cyhoedd eisoes wedi bod yn ddyhead pwysig o’r broses craffu ac agwedd pwysig o’r arfer craffu. Beth dwi’n awgrymu fan hyn yw gallai craffu fod yn bwynt ymgysylltu ar ran yr holl gyngor. Gellir gwneud holl ymgynghori ac ymgysylltu strategol trwy’r broses craffu, yn sicrhau un pwynt cydlynol am y gweithgareddau yma a, efallai, yn fwy pwysig, un fynedfa adnabyddus i’r cyhoedd. Mae llawer o’r sgiliau yma ar gael yn barod yn y timau cynorthwyol craffu a, gan fod craffu yn swyddogaeth a arweinir gan gynghorwyr, mae pasio ymgysylltu trwy craffu yn sicrhau bod cynghorwyr reit wrth ganol ymgynghori ac ymgysylltu strategol. Dwi wedi dweud ‘ymgynghori ac ymgysylltu strategol’ yn ofalus; dwi ddim eisiau awgrymu dylai gwasanaethau’r cyngor stopio ymgynghori ac ymgysylltu â thrigolion fel rhan o’u dydd i ddydd. Un pwynt pwysig arall yw bydd gan gyfryngau digidol a chymdeithasol ran bwysig i chwarae i sicrhau bod ymgysylltu yn effeithiol ac effeithlon.

Beth dwi wedi ceisio meddwl am fan hyn yw’r ffyrdd all craffu darparu’r cyfleustod mwyaf o fewn cynghorau lleol wedi eu had-drefnu wrth sicrhau llywodraethu da. Neu, i’w roi mewn ffordd arall, sut all craffu dyfu i fynnu.

Ymwrthodiad: Rhain yw fy marnau i, nid barnau Dinas a Chyngor Abertawe.

Cyfeirnod

1Ashworth, Rachel and Snape, Stephanie(2004) ‘An Overview of Scrutiny: A Triumph of Context over Structure’, Local Government Studies, 30: 4, 538 — 556

Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s