Ydy craffu ar fin dod i oed ………. ?

Scrutiny CYM

Tan yn ddiweddar, mae llawer o bobl wedi ystyried Craffu i fod yn’ gefnder tlawd’ democratiaeth llywodraeth leol yng Nghymru. Mae archwilio wedi cael ychydig o flynyddoedd cythryblus wrth iddo ffeindio’i draed yng Nghymru’r unfed ganrif ar hugain. Mae rhai aelodau o’r gymuned llywodraeth leol wedi amau gwerth craffu ac mae ffeindio enghreifftiau o graffu effeithiol wedi bod yn anodd. Fodd bynnag, rwy’n cael yr argraff bendant fod swyddogaeth bwysig craffu ar fin dod i oed.

Mae Swyddfa Archwilio Cymru wedi bod yn gweithio gydag Aelodau Awdurdodau Lleol, y gymuned Swyddogion Craffu, ac eraill sydd â phrofiad o ddemocratiaeth leol dros y flwyddyn ddiwethaf, er mwyn gweld sut mae craffu mewn llywodraeth leol yn cymryd siâp mewn y 22 cyngor yng Nghymru. Penderfynodd Swyddfa Archwilio Cymru i wneud y gwaith yma oherwydd ein bod ni’n credu bod gan graffu rôl bwysig iawn i’w chwarae. Wrth graffu’n effeithiol, gallwn ychwanegu llawer o werth i lywodraeth leol. Gall hyn rhoi’r cyfle i herio swyddogion ac Aelodau gweithredol, a chraffu polisïau, cynlluniau a phenderfyniadau er mwyn ffurfio rhan bwysig o hunan-arfarnu a monitro perfformiad. Trwy ymgymryd â’r rolau yma gall craffu atgyfnerthu trefniadau llywodraethu awdurdod.

Pan ddechreuais gynllunio ein gwaith ni, fe wnes i ofyn i’r gymuned craffu beth oedden nhw’n meddwl byddai’n helpu craffu i ddatblygu’r fwyaf. Fe bwysleisiodd yr ymateb yr angen i rannu a dysgu o’r dulliau gwahanol ac arloesol o graffu mewn awdurdodau gwahanol. Fodd bynnag, rhaid inni gydnabod bod pob awdurdod wedi ei lunio ychydig yn wahanol a doedd dull ‘un maint i bawb’ ddim o reidrwydd yn mynd i weithio. Felly fe wnaethon ni cynllunio’r gwaith ar yr egwyddor o addasu’r hyn sy’n gweithio i fodloni amgylchiadau lleol, nid mabwysiadu arfer mannau eraill ar raddfa eang.

Doedden ni ddim yn ymgymryd â’r astudiaeth craffu gan ddefnyddio’r dull archwilio ‘draddodiadol ‘ o adolygu awdurdodau unigol, hynny yw trwy gyrraedd barn archwilio a chyhoeddi adroddiad. Roedden ni’n teimlo byddai’r astudiaeth hon yn gweddu i ddull adolygu cymheiriaid, lle byddai Swyddogion ac Aelodau yn rhannu a dysgu oddi wrth ei gilydd a gweld yn uniongyrchol sut mae awdurdodau eraill yn dal eu gweithrediaethau i gyfrif ac yn gwella cefnogaeth. Dyma’r tro cyntaf i ni gynnal astudiaeth yn y fformat yma ac roedd yr adborth ar y dull yn gadarnhaol iawn.

Roedd amseriad yr astudiaeth yn bwysig hefyd. Cafodd ein gwaith ei chario allan yn ystod blwyddyn gyntaf y gweinyddiaethau cyngor newydd yn dilyn etholiadau Llywodraeth Leol 2012. Mewn rhai cynghorau roedd hyd at draean o gynghorwyr yn cael eu hethol o’r newydd. Gyda chymaint o wynebau newydd a phobl mewn rolau gwahanol, roedden ni’n teimlo roedd hwn yn amser da i wneud y gwaith. Gallai aelodau newydd ddysgu o Aelodau eraill sydd gyda blynyddoedd o brofiad, ond gallent hefyd dod â syniadau newydd a chwestiynu’r ffordd mae craffu wedi cael ei wneud yn y gorffennol.

Defnyddiom yr astudiaeth i dreialu cyfres o Nodweddion Craffu Da. Cafodd rhain eu datblygu ar y cyd â Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru a’r Ganolfan Craffu Gyhoeddus. Roedd yr astudiaeth yn gyfle i brofi a mireinio’r nodweddion cyn iddynt gael eu cwblhau a’u cyflwyno’n eang.

Mae yna ymgyrch gref ar gyfer mwy o gydweithio o fewn gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru. Mae’n ffordd o weithio sy’n rhoi’r cyfle i ni ddarparu gwasanaethau cyhoeddus yn fwy effeithlon ac effeithiol. Yn ogystal â chynllunio a chyflwyno’r astudiaeth craffu mewn modd cydweithredol, rydym hefyd yn ceisio defnyddio’r astudiaeth fel cyfrwng i annog cynghorau i nodi cyfleoedd i graffu ar y cyd.

Daeth yn glir yn ystod ein gwaith ni gyda’r gymuned craffu fod yna dymuniad i gael digwyddiad i rannu’r hyn a ddysgwyd a’r hyn wnaeth dod i’r amlwg yn ystod yr astudiaeth. Roedd Llywodraeth Cymru, Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru a’r Ganolfan Craffu Gyhoeddus i gyd yn bwriadu cynnal digwyddiadau craffu. Felly, mae’n gwneud synnwyr i ni ddod at ein gilydd i gydweithio i ddatblygu a chynnal cynhadledd craffu.

Y canlyniad yw’r Gynhadledd Craffu Cymru Gyfan, sy’n cael ei chynnal ar ddydd Iau 28 Tachwedd, 2013 yn Stadiwm SWALEC. Anelir y gynhadledd ato swyddogion ac aelodau llywodraeth leol er mwyn rhoi:

  • Gwell dealltwriaeth o’r newid yn y rôl a’r potensial ar gyfer craffu;
  • Ffocws clir ar ble gellir gwneud gwelliannau mewn trefniadau craffu; a
  • Syniadau ar gyfer sut y gallant yrru newid ac arloesi drwy rannu profiadau a syniadau.

Rydyn ni’n bwriadu cyflawni hyn drwy roi’r cyfle i fynychwyr rhannu a dysgu oddi wrth ei gilydd mewn yr amgylchedd o weithdy hamddenol. Byddwn hefyd yn sicrhau ein bod ni’n casglu syniadau, awgrymiadau ac enghreifftiau ar y diwrnod ac yn rhannu’r wybodaeth hon yn eang ar-lein. Dyma ddull profedig Tîm Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru, sy’n datblygu a chynnal cyfres o seminarau dysgu a rennir, yn aml mewn cydweithrediad â sefydliadau eraill megis Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, Chwarae Teg a CIPFA.

Rydym hefyd yn bwriadu defnyddio cyfryngau cymdeithasol i annog trafodaeth ac ymwybyddiaeth o fewn y gymuned Craffu ym mhob rhan o Gymru. Fe fyddwn yn gwneud hyn cyn, yn ystod, ac ar ôl y gynhadledd. Yr hashnod sydd i’w ddefnyddio mewn cysylltiad ag unrhyw trydar a anfonwyd yw #Scrutiny13.

Bydd cyfres o flogiau gan y partneriaid Gynhadledd Craffu dros yr wythnosau nesaf. Rwy’n eich annog chi i gymryd rhan a rhannu’ch syniadau a’ch barn ar ddatblygu craffu effeithiol yng Nghymru.

Alan

2 sylw ar “Ydy craffu ar fin dod i oed ………. ?

  1. Hysbysiad: Arloesi, rheoleiddio ac ymgysylltu: tair rôl newydd i graffu? | Good Practice Exchange at The Wales Audit Office

  2. Hysbysiad: Y Flwyddyn y daeth Craffu yn gymdeithasol – Ymgyrch Cyfryngau Cymdeithasol y Gynhadledd Craffu – Alan Morris | Good Practice Exchange at The Wales Audit Office

Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s