Archifau Misol: Medi 2013

Defnyddio Technoleg Gwybodaeth i alluogi gwell gwasanaethau cyhoeddus

Defnydd effeithiol o Dechnoleg Gwybodaeth

Ein seminar dysgu a rennir ar Ddefnydd Effeithiol o Dechnoleg Gwybodaeth oedd yr un cyntaf i mi wedi trefnu ers ymuno â’r Gyfnewidfa Arfer Dda yn Swyddfa Archwilio Cymru. Dysgais i siwd gymaint o ran sicrhau digwyddiadau effeithiol yn y dyfodol, ond hefyd ar y pwnc ei hun.

Pan siaradon ni i Archwilydd Cyffredinol Cymru ynghylch y seminarau, roedd e’n glir iawn am rôl Technoleg Gwybodaeth mewn galluogi ffyrdd newydd o ddarparu gwasanaethau.

Fe wnaeth yr effaith uniongyrchol roedd Technoleg Gwybodaeth yn cael ar y ddarpariaeth o wasanaethau taro fi yn y seminar. Roeddwn i’n ddigon ffodus i hwyluso gweithdy Andrew Durant yng Ngogledd Cymru, a wnaeth edrych ar y gwasanaeth Technoleg Gwybodaeth ar y cyd rhwng Cyngor Sir Powys a Bwrdd Iechyd Addysgu Powys. Roedd e’n ddiddorol clywed sut mae staff rheng flaen gwasanaethau cymdeithasol ac iechyd yn gallu cydlynu eu gwaith yn well gan fod nhw’n gallu cyrchu calendrau gwaith ei gilydd.

Nid dyma’r unig sesiwn a wnaeth edrych ar sut gall Technoleg Gwybodaeth hwyluso well gwasanaethau cyhoeddus. Fe wnes i fynd i weithdy Wendy Xerri o Brifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant ar Dechnoleg Gwybodaeth Ecogyfeillgar hefyd, ble ffocysiwyd ar anghenion myfyrwyr. Roedd myfyrwyr yn ffurfio ciwiau diddiwedd i argraffu eu traethodau yn aml, ond trwy ganolbwyntio ar brofiad y myfyrwyr, fe gafodd y system cyflwyno traethodau ei symud ar-lein. Fe wnaeth hyn symleiddio’r system er budd myfyrwyr a lleihau’r faint o bapur a gafodd ei ddefnyddio i brintio.

Gan fod yna amrywiaeth eang o gyrff gwasanaeth cyhoeddus yng Nghymru, nid yw’n syndod bod y dulliau ac offer Technoleg Gwybodaeth yn amrywio o fudiad i fudiad. Mae’n amlwg does yna ddim ateb ‘un maint i bawb’ ar gyfer Technoleg Gwybodaeth, ond roedd yn galonogol clywed sut roedd y staff gwasanaethau cyhoeddus yn ein seminar yn edrych i wella effeithiolrwydd eu systemau.

Dyfrig

Craffu Cymdeithasol

Scrutiny CYM

Pam, dybiech chi, fod Huw Lloyd Jones yn ystyried ysgrifennu blog sy’n canolbwyntio’n bennaf ar y defnydd o’r cyfryngau cymdeithasu? Does bosib fod gan rywun sy’n prysur agosáu at ei ymddeoliad rywbeth gwell i’w wneud gyda’i amser?

Mae’n siŵr eich bod yn iawn! Rydw i wedi bod yn defnyddio Linked-In ers tro ac mae’n rhaid i mi gyfaddef, hyd yn ddiweddar, fy mod i wedi’i ddefnyddio fel fersiwn hen ddyn o lyfr llofnodion. Ofer fu fy ymdrechion i agor cyfrif Facebook, gyda thoreth o negeseuon testun yn mynegi cywilydd yn cael eu hanfon gan fy mhlant (i’w gilydd nid ata i), cyn cael fy ngwahardd yn ddi-flewyn ar dafod o Facebook gan fy ngwraig. “Ti’n siŵr o fynd i drwbwl”, oedd ei geiriau.

Huw Lloyd-Jones

Felly, pan benderfynodd Swyddfa Archwilio Cymru annog ei staff i ddefnyddio cyfryngau cymdeithasu, meddyliais, ‘Gwell gadael hynny i’r bobl ifanc’ (a’r bobl hŷn ffasiynol)! Pan welais i fod sesiwn hyfforddiant staff yn canolbwyntio ar Twitter, roeddwn i’n llawn amheuon. Ond penderfynais fynd, gwrando a gofyn ambell i gwestiwn. Mae’n debyg mai’r hyn a wnaeth fwyaf o argraff arna i oedd, wrth ymarfer ein sgiliau elfennol, ein bod wedi cael ymateb ar unwaith (a doniol) gan gyn Weinidog o Lywodraeth Cymru a oedd newydd ymddeol! Mae’n debyg fod hyn wedi fy argyhoeddi ar unwaith o bŵer dylanwadol y cyfryngau cymdeithasu!

I dorri stori hir yn fyr, fel hyfforddai gyda meddwl agored (hawdd ei dwyllo o bosib), ymunais â Twitter. Wrth wneud hynny, llwyddais i ddileu popeth ar fy Blackberry, ond llwyddais yn y pen draw! Does gen i ddim gronyn o ddiddordeb yn yr hyn y mae sêr yn ei fwyta i frecwast, felly penderfynais ganolbwyntio’n bennaf ar:

  • y chwe chyngor rydw i’n gweithio gyda nhw;
  • pethau addysg.

Felly, beth ydw i wedi’i ddysgu yn sgil fy ‘arbrawf’? Yn gyntaf oll, un neu ddau o bethau cyffredinol ar gyfer unrhyw un arall sy’n ystyried agor cyfrif Twitter:

  • Hyd yn oed os ydych chi ond yn dilyn nifer fechan o ddefnyddwyr Twitter eraill, mae’n hawdd treulio diwrnod cyfan yn cadw llygad ar y negeseuon sy’n llifo i mewn. Defnyddiwch rywbeth fel Hootsuite fel y gallwch chi ddidoli eich negeseuon Trydar i wahanol gategorïau. Dyw Trydar ddim fel e-bost – does dim ots os ydych chi’n colli llawer o ‘negeseuon’ gan y bydd rhywun yn eu hail-drydar os ydynt yn bwysig.
  • Does dim angen i chi anfon llawer o negeseuon Trydar. Rydw i wedi gwneud ambell i gamgymeriad mawr (ymddiheuriadau arbennig i @Snowded a @whatsthepont ac unrhyw un arall rydw i wedi’u digio). Meddyliwch yn ofalus sut bydd eich 140 o lythrennau blêr yn ymddangos i eraill cyn i chi fentro ac anfon y neges!

Beth am ‘fy’ chwe chyngor? Roedd hi’n dipyn o agoriad llygad o ran y gwahaniaethau rhyngddynt yn y ffordd maen nhw’n defnyddio Twitter. Fel archwilydd, byddech chi’n disgwyl i mi gyflwyno rhywfaint o ddata yn rhywle, felly dyma rai o’r ystadegau Twitter ‘sylfaenol’ ar gyfer y chwe chyngor wrth i mi ysgrifennu’r blog hwn:

Cyngor

Negeseuon Trydar

Yn dilyn

Dilynwyr

A

1197

0

2735

B

2046

14

3402

C

6992

174

6597

D

3156

31

4097

E

1783

182

1646

F

6586

3078

5273

Mae’n debyg fod nifer y negeseuon trydar, i ryw raddau, yn adlewyrchu ers pryd mae’r cyngor wedi bod yn defnyddio Twitter. Hefyd, mae trydar yn y ddwy iaith yn ychwanegu at y cyfanswm (ac yn denu mwy o bobl hefyd). Mae’n ddiddorol gweld bod nifer y dilynwyr yn eithaf tebyg i nifer y negeseuon trydar!

Yr hyn a ddenodd fy sylw oedd nifer y defnyddwyr Twitter eraill y mae pob cyngor yn eu dilyn. Mae dilyn llawer o bobl a sefydliadau’n golygu eich bod yn dilyn cannoedd o negeseuon trydar bob diwrnod – sy’n llafurus iawn a gwastraff amser o bosib! Ar y llaw arall, os nad ydych chi’n dilyn llawer, yr unig negeseuon trydar y byddwch yn eu derbyn yw’r rhai sydd wedi’u cyfeirio’n benodol atoch chi. Byddwch yn colli’r hyn mae’ch partneriaid yn ei wneud a’r hyn y mae’r cyfryngau ac unigolion a grwpiau dylanwadol eraill yn y gymuned yn ei ddweud.

Mae sylwi ar sut mae’r math o wybodaeth y mae cynghorau’n ei thrydar yn amrywio wedi bod yn ddiddorol hefyd. Mae rhai yn tueddu i drydar gwybodaeth am swyddi gwag a phethau fel ysgolion sy’n gorfod cau’n annisgwyl. Mae eraill yn defnyddio Twitter i rannu straeon newyddion da ac i hysbysebu digwyddiadau a gynhelir, drwy ddolenni i wefan y cyngor fel arfer. Mae’r rhai sy’n dilyn eu partneriaid yn aml yn ail-drydar gwybodaeth am eu gwaith.  Yn fy ardal i, er enghraifft, mae’r heddlu’n gwneud defnydd da o Twitter a gall y cynghorau hynny sy’n dilyn yr heddlu gynyddu’r gynulleidfa’n sylweddol ar gyfer negeseuon trydar gan yr heddlu drwy ledaenu’r neges, ynghyd ag ail-bwysleisio’r ffaith fod y cyngor a’r heddlu’n cydweithio’n agos.

Dim ond un cyngor hyd yma sydd wedi defnyddio Twitter i hysbysebu ymgynghoriad sydd ar y gweill – meddyliwch faint yn fwy o bobl a allai ddod i wybod fod yr ymgynghoriad ar waith o gymharu â’r niferoedd a allai fod wedi dod ar draws y wybodaeth ar y wefan! Mae cyngor arall wedi dechrau cynnal ‘cymorthfeydd Twitter’, gydag aelodau’r Cabinet yn ymateb i negeseuon trydar gan aelodau’r cyhoedd am eu meysydd cyfrifoldeb. Does dim ymateb brwd wedi bod hyd yma, ond am syniad da o ran ymgysylltu â’r cyhoedd mewn fforwm sydd ar agor i unrhyw un sydd â diddordeb!

Anaml ac anghyson iawn y mae gwybodaeth am gyfarfodydd nesaf y pwyllgor yn cael ei thrydar. Mae ein gwaith craffu diweddar yng Nghymru wedi dod i’r casgliad bod y rhan fwyaf o gynghorau’n teimlo y byddai modd iddyn nhw ymgysylltu’n fwy effeithiol â’r cyhoedd yn y ffordd maen nhw’n dal y sawl sy’n gwneud y penderfyniadau i gyfrif. Felly, beth am fanteisio ar y cyfle i roi gwybod i’r holl ddilynwyr hynny am gyfarfodydd a fydd yn canolbwyntio ar faterion pwysig? Neu, yn well fyth, beth am ddefnyddio Twitter ymlaen llaw i alluogi pobl i fynegi eu barn ac i glywed barn y cyhoedd? Mae’r posibiliadau’n ddiddiwedd!

Felly, i ddefnyddio ymadrodd sy’n cael ei ddefnyddio byth a hefyd, Beth yw’r PONT?

  • Dydych chi byth yn rhy hen i ddefnyddio cyfryngau cymdeithasu, ond pwyllwch cyn Trydar!
  • Mae defnydd cynghorau o Twitter a natur yr hyn maen nhw’n ei drydar yn amrywio’n fawr.
  • Mae potensial y cyfryngau cymdeithasu fel Twitter i ymgysylltu â’r cyhoedd yn enfawr.
  • Gallai swyddogaethau craffu cynghorau’n arbennig ddefnyddio llawer mwy ar gyfryngau cymdeithasu i ymgysylltu â’r cyhoedd ac adlewyrchu eu safbwyntiau wrth ddal y sawl sy’n gwneud y penderfyniadau i gyfrif.

Huw

Ydy craffu ar fin dod i oed ………. ?

Scrutiny CYM

Tan yn ddiweddar, mae llawer o bobl wedi ystyried Craffu i fod yn’ gefnder tlawd’ democratiaeth llywodraeth leol yng Nghymru. Mae archwilio wedi cael ychydig o flynyddoedd cythryblus wrth iddo ffeindio’i draed yng Nghymru’r unfed ganrif ar hugain. Mae rhai aelodau o’r gymuned llywodraeth leol wedi amau gwerth craffu ac mae ffeindio enghreifftiau o graffu effeithiol wedi bod yn anodd. Fodd bynnag, rwy’n cael yr argraff bendant fod swyddogaeth bwysig craffu ar fin dod i oed.

Mae Swyddfa Archwilio Cymru wedi bod yn gweithio gydag Aelodau Awdurdodau Lleol, y gymuned Swyddogion Craffu, ac eraill sydd â phrofiad o ddemocratiaeth leol dros y flwyddyn ddiwethaf, er mwyn gweld sut mae craffu mewn llywodraeth leol yn cymryd siâp mewn y 22 cyngor yng Nghymru. Penderfynodd Swyddfa Archwilio Cymru i wneud y gwaith yma oherwydd ein bod ni’n credu bod gan graffu rôl bwysig iawn i’w chwarae. Wrth graffu’n effeithiol, gallwn ychwanegu llawer o werth i lywodraeth leol. Gall hyn rhoi’r cyfle i herio swyddogion ac Aelodau gweithredol, a chraffu polisïau, cynlluniau a phenderfyniadau er mwyn ffurfio rhan bwysig o hunan-arfarnu a monitro perfformiad. Trwy ymgymryd â’r rolau yma gall craffu atgyfnerthu trefniadau llywodraethu awdurdod.

Pan ddechreuais gynllunio ein gwaith ni, fe wnes i ofyn i’r gymuned craffu beth oedden nhw’n meddwl byddai’n helpu craffu i ddatblygu’r fwyaf. Fe bwysleisiodd yr ymateb yr angen i rannu a dysgu o’r dulliau gwahanol ac arloesol o graffu mewn awdurdodau gwahanol. Fodd bynnag, rhaid inni gydnabod bod pob awdurdod wedi ei lunio ychydig yn wahanol a doedd dull ‘un maint i bawb’ ddim o reidrwydd yn mynd i weithio. Felly fe wnaethon ni cynllunio’r gwaith ar yr egwyddor o addasu’r hyn sy’n gweithio i fodloni amgylchiadau lleol, nid mabwysiadu arfer mannau eraill ar raddfa eang.

Doedden ni ddim yn ymgymryd â’r astudiaeth craffu gan ddefnyddio’r dull archwilio ‘draddodiadol ‘ o adolygu awdurdodau unigol, hynny yw trwy gyrraedd barn archwilio a chyhoeddi adroddiad. Roedden ni’n teimlo byddai’r astudiaeth hon yn gweddu i ddull adolygu cymheiriaid, lle byddai Swyddogion ac Aelodau yn rhannu a dysgu oddi wrth ei gilydd a gweld yn uniongyrchol sut mae awdurdodau eraill yn dal eu gweithrediaethau i gyfrif ac yn gwella cefnogaeth. Dyma’r tro cyntaf i ni gynnal astudiaeth yn y fformat yma ac roedd yr adborth ar y dull yn gadarnhaol iawn.

Roedd amseriad yr astudiaeth yn bwysig hefyd. Cafodd ein gwaith ei chario allan yn ystod blwyddyn gyntaf y gweinyddiaethau cyngor newydd yn dilyn etholiadau Llywodraeth Leol 2012. Mewn rhai cynghorau roedd hyd at draean o gynghorwyr yn cael eu hethol o’r newydd. Gyda chymaint o wynebau newydd a phobl mewn rolau gwahanol, roedden ni’n teimlo roedd hwn yn amser da i wneud y gwaith. Gallai aelodau newydd ddysgu o Aelodau eraill sydd gyda blynyddoedd o brofiad, ond gallent hefyd dod â syniadau newydd a chwestiynu’r ffordd mae craffu wedi cael ei wneud yn y gorffennol.

Defnyddiom yr astudiaeth i dreialu cyfres o Nodweddion Craffu Da. Cafodd rhain eu datblygu ar y cyd â Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru a’r Ganolfan Craffu Gyhoeddus. Roedd yr astudiaeth yn gyfle i brofi a mireinio’r nodweddion cyn iddynt gael eu cwblhau a’u cyflwyno’n eang.

Mae yna ymgyrch gref ar gyfer mwy o gydweithio o fewn gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru. Mae’n ffordd o weithio sy’n rhoi’r cyfle i ni ddarparu gwasanaethau cyhoeddus yn fwy effeithlon ac effeithiol. Yn ogystal â chynllunio a chyflwyno’r astudiaeth craffu mewn modd cydweithredol, rydym hefyd yn ceisio defnyddio’r astudiaeth fel cyfrwng i annog cynghorau i nodi cyfleoedd i graffu ar y cyd.

Daeth yn glir yn ystod ein gwaith ni gyda’r gymuned craffu fod yna dymuniad i gael digwyddiad i rannu’r hyn a ddysgwyd a’r hyn wnaeth dod i’r amlwg yn ystod yr astudiaeth. Roedd Llywodraeth Cymru, Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru a’r Ganolfan Craffu Gyhoeddus i gyd yn bwriadu cynnal digwyddiadau craffu. Felly, mae’n gwneud synnwyr i ni ddod at ein gilydd i gydweithio i ddatblygu a chynnal cynhadledd craffu.

Y canlyniad yw’r Gynhadledd Craffu Cymru Gyfan, sy’n cael ei chynnal ar ddydd Iau 28 Tachwedd, 2013 yn Stadiwm SWALEC. Anelir y gynhadledd ato swyddogion ac aelodau llywodraeth leol er mwyn rhoi:

  • Gwell dealltwriaeth o’r newid yn y rôl a’r potensial ar gyfer craffu;
  • Ffocws clir ar ble gellir gwneud gwelliannau mewn trefniadau craffu; a
  • Syniadau ar gyfer sut y gallant yrru newid ac arloesi drwy rannu profiadau a syniadau.

Rydyn ni’n bwriadu cyflawni hyn drwy roi’r cyfle i fynychwyr rhannu a dysgu oddi wrth ei gilydd mewn yr amgylchedd o weithdy hamddenol. Byddwn hefyd yn sicrhau ein bod ni’n casglu syniadau, awgrymiadau ac enghreifftiau ar y diwrnod ac yn rhannu’r wybodaeth hon yn eang ar-lein. Dyma ddull profedig Tîm Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru, sy’n datblygu a chynnal cyfres o seminarau dysgu a rennir, yn aml mewn cydweithrediad â sefydliadau eraill megis Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, Chwarae Teg a CIPFA.

Rydym hefyd yn bwriadu defnyddio cyfryngau cymdeithasol i annog trafodaeth ac ymwybyddiaeth o fewn y gymuned Craffu ym mhob rhan o Gymru. Fe fyddwn yn gwneud hyn cyn, yn ystod, ac ar ôl y gynhadledd. Yr hashnod sydd i’w ddefnyddio mewn cysylltiad ag unrhyw trydar a anfonwyd yw #Scrutiny13.

Bydd cyfres o flogiau gan y partneriaid Gynhadledd Craffu dros yr wythnosau nesaf. Rwy’n eich annog chi i gymryd rhan a rhannu’ch syniadau a’ch barn ar ddatblygu craffu effeithiol yng Nghymru.

Alan

Defnydd personol o gyfryngau cymdeithasol

Social Media

Cyn dechreuais i’r swydd ‘ma yn Gyfnewidfa Arfer Dda Swyddfa Archwilio Cymru, roeddwn i’n cadw trydar gwaith ar wahân i drydar personol.

Roeddwn i wastad yn teimlo roedd yna bosibilrwydd byddwn i’n dod â gwarth ar fy nghydweithwyr trwy drydar rhywbeth amhriodol. Ond ar ôl i mi fod yn ddigon ffodus i dderbyn y swydd yma, fe wnes i sylweddoli roeddwn i’n debygol o golli cysylltiadau achos doedd dim cyfrif Twitter gan y prosiect ar y pryd (ond mae ‘na un nawr). Penderfynais i i gymysgu busnes gyda phleser.

Pan weithiais i yn WCVA, roeddwn i’n edmygu sut roedd fy nghydweithiwr i Michelle Matheron yn llwyddo i wneud hyn drwy drydar am wleidyddiaeth Cymru i’r trydydd sector a (yn ei geiriau hi) “girlie nonsense”. Ond mae’r “girlie nonsense” mae hi’n trydar yn rhoi cyd-destun i’w gwaith . Fe wnaeth e hefyd dangos i mi nad swydd yn unig oedd gweithio gyda gwleidyddiaeth Cymraeg i Michelle, ond yn hytrach roedd e’n ddiddordeb. Mae dilysrwydd ei thrydar yn ychwanegu pwysau i beth mae hi’n ddweud , ac mae’n atgoffa fi gallai ymgysylltu â hi yn uniongyrchol.

Ar yr adeg yma doeddwn i ddim yn siŵr byddai fi’n gallu fod yn bersonol mewn cyd-destun proffesiynol neu wneud y gwrthwyneb, ond ers cymryd y cam ‘ma rwy’n falch fy mod i wedi gwneud hynny. Does ‘da fi ddim cefndir mewn archwilio o gwbl, felly mae ‘da fi lot i ddysgu. Mae Twitter wedi rhoi’r cyfle i mi ddysgu mwy am beth mae staff Swyddfa Archwilio Cymru yn gwneud, ac mae fe hefyd wedi rhoi’r cyfle i mi ddod i nabod nhw fel unigolion. Mae llawer o bobl yn y Swyddfa sy’n werth dilyn, ond er mwyn rhoi dwy enghraifft dda i chi, mae’n werth dilyn Huw Lloyd-Jones, sydd wedi tynnu sylw at arferion trydar da mewn llywodraeth leol yng Ngogledd Cymru, a Mike Palmer, achos mae ei frwdfrydedd e ar gyfer datblygu cynaliadwy yn glir o’i drydar.

Mae cyfryngau cymdeithasol hefyd yn rhoi’r cyfle i ni ddatblygu perthnasau ag eraill, sy’n codi posibiliadau cyffrous ar gyfer sut mae gwasanaethau cyhoeddus yn ymwneud â phobl.

Rydyn ni mewn sefyllfa well i wybod beth trydar effeithiol yn edrych fel i ddinasyddion os ydym ar gyfryngau cymdeithasol yn bersonol. Y peth gwych yw bod llawer o wasanaethau cyhoeddus yn defnyddio cyfryngau cymdeithasol mewn modd personol, cyfeillgar a defnyddiol yn barod. Mae mudiadau fel Cyngor Bwrdeistref Sirol Torfaen yn rhyngweithio yn gyflym, yn effeithlon ac yn y cyfrwng mae’r unigolyn yn dewis (Twitter yn yr achos ‘ma).

Mae fe’n glir dyw mudiadau ddim yn gallu parhau i weithio yn yr un ffordd ag oeddent cyn cyfryngau cymdeithasol. Mae’n amlwg bod y ffordd mae pobl yn cael gafael ar wybodaeth wedi newid, yn ogystal â’r ffordd maen nhw’n cyfathrebu. Mae’r blog gwych yma o Comms 2.0 yn amlinellu pam mae angen newid – gan fod pobl eisiau clywed oddi wrthym mewn iaith maen nhw’n deall, mewn iaith maen nhw’n defnyddio’n bersonol, lle mae’n glir mai pobl sy’n cynnal gwasanaethau cyhoeddus hefyd.

Mae defnyddio cyfryngau cymdeithasol yn bersonol yn ffordd wych o fynd i’r afael â’r hyn a ddisgwylir o fudiad. Ond yn fwy na hynny, drwy ddefnyddio nhw fel unigolion, ni’n rhoi gwybod i bobl sut mae mudiadau ni’n gweithio, sut ni’n cyrraedd y penderfyniadau ni’n gwneud a pham. Fel mae Tim Lloyd yn dweud yn y blog yma ar gyfer Adran Busnes a Sgiliau Llywodraeth y Deyrnas Unedig, “mae wyneb, enw a gwybodaeth ddofn o faes polisi penodol, yn llawer mwy deniadol i’n cynulleidfaoedd na datganiadau dienw o gyfrif corfforaethol”. Sa i’n siŵr os yw hwn yn wir am bawb, ond mae hwn yn bendant yn wir yn bersonol, achos rwy’n dilyn lot mwy o bobl na mudiadau.

Dyfrig