Casnewydd Mwy Diogel – cynllun canolbwyntio ar ardal leol

Cyn i’n digwyddiad ‘Gweithio mewn Partneriaeth: Dal y drych i fyny’ gael ei gynnal, mae Tracy McKim @Lady_McK o Gyngor Dinas Casnewydd yn dweud wrthym am y bartneriaeth rhwng y Cyngor a’r Heddlu yn dilyn argyfwng yn ardal Pillgwenlli, Casnewydd. Dewch i’n digwyddiadau yng Nghaerdydd a Llanrwst i weld gweithdy Tracy, lle y bydd yn trafod yn fanylach y gwaith a wnaed mewn partneriaeth er mwyn gwella’r ardal hon o Gasnewydd, ar y cyd â Heddlu Gwent.

OneNewport logoYn dilyn achosion difrifol o aflonyddu cyhoeddus yn ardal Pillgwenlli yn ystod hydref 2016, arweiniodd y Cyngor a Heddlu Gwent ymateb mewn partneriaeth o’r enw Cynllun Canolbwyntio ar Ardal Pillgwenlli.  Gwnaeth tîm Polisi a Phartneriaeth y Cyngor ddwyn rhanddeiliaid allweddol a oedd yn gweithio ym Mhillgwenlli ynghyd, gan gynnwys Heddlu Gwent, Gwasanaeth Ieuenctid y Cyngor, Gwasanaethau’r Ddinas, Iechyd yr Amgylchedd a gwasanaethau Safonau Masnach ynghyd â phartneriaid gan gynnwys Cartrefi Dinas Casnewydd a Gwasanaeth Tân ac Achub De Cymru a nifer o ddarparwyr gwasanaeth eraill a rhoi amrywiaeth eang o ymyriadau ar waith gyda’r nod o wneud y canlynol:

  • Gwella llesiant cymuned Pillgwenlli
  • Mynd i’r afael â’r materion trosedd ac ymddygiad gwrthgymdeithasol sy’n peri pryder i’r gymuned
  • Meithrin ymddiriedaeth a hyder y gymuned yn y partneriaid allweddol
  • Hyrwyddo cyfranogiad cymunedol, ymdeimlad o falchder a helpu i rymuso pobl

Map-Pill

Camau gweithredu effeithiol

Mae’r partneriaid sy’n gweithio ym Mhillgwenlli yn canolbwyntio ar y materion allweddol a nodir gan y bobl leol. Mae’r camau a gymerir hyd yma yn cynnwys y canlynol:

  • Rhoddodd y Cyngor Orchymyn Diogelu Mannau Agored Cyhoeddus ar waith er mwyn rhoi pwerau newydd i’r heddlu i fynd i’r afael â’r dulliau mwyaf cyffredin o ymddygiad gwrthgymdeithasol, yn bennaf, yfed yn y stryd, defnyddio sylweddau seicoweithredol a gangiau gwrthgymdeithasol.
  • Cynhaliwyd saith ‘Diwrnod Gweithredu ym Mhillgwenlli’ gyda swyddogion y Cyngor gan weithio ochr yn ochr â’r Heddlu a Gwasanaeth Tân ac Achub De Cymru er mwyn gorfodi’r Gorchymyn Diogelu Mannau Agored Cyhoeddus, sicrhau bod llety rhent preifat yn ddiogel a bod masnachwyr, safleoedd trwyddedig a chwmnïau tacsis yn ymddwyn yn gyfrifol. Roedd y Diwrnod Gweithredu, a gynhaliwyd ym mis Mehefin, hefyd wedi cynnwys yr Heddlu Bach (o Ysgol Gynradd Pillgwenlli) yn y gwaith o godi ymwybyddiaeth o gyflymder a hyrwyddo ailgylchu.
  • Mae Ymgyrchoedd Jewel a Gravitas Heddlu Gwent, sy’n targedu cyflenwi cyffuriau, wedi arwain at arestio 61 o bobl yn cael eu harestio a daw nifer o bobl a gollfarnwyd o gyfeiriadau yn ardal Pillgwenlli. Mae beiciau a ddefnyddiwyd gan gludwyr cyffuriau wedi’u hatafaelu a’u dinistrio.
  • Mae drama sydd â neges gwrth-gangiau wedi cael ei pherfformio yn Ysgolion Uwchradd Casnewydd a chafodd groeso cadarnhaol gan ddisgyblion a staff.
  • Mae’r Gwasanaeth Ieuenctid, Casnewydd Fyw a sefydliadau cymunedol e.e. ‘The Bigger Picture’ wedi darparu amrywiaeth o weithgareddau difyrru ar gyfer pobl ifanc.
  • Mae dim ond un o dri phrosiect Heddlu Bach, sydd ar waith yng Nghymru ar hyn o bryd, yn cael ei gynnal yn Ysgol Gynradd Pillgwenlli gyda’r nod o feithrin ymddiriedolaeth rhwng yr heddlu a’r gymuned a datblygu dysgu, sgiliau a phrofiad pobl eraill.
  • Mae’r Cyngor a phartneriaid eraill wedi cefnogi’r digwyddiadau glanhau cymunedol rheolaidd a drefnir gan Balchder ym Mhillgwenlli, gan ryddhau staff i wirfoddoli ochr yn ochr â phobl leol.
  • Mae llwybr dargyfeiriol ar waith ar gyfer gweithwyr rhyw er mwyn sicrhau y cynigir y cymorth amlasiantaethol sydd eu hangen arnynt, gan gydnabod y gall pobl fod wedi camfanteisio arnynt, ond gan ddefnyddio pwerau gorfodi hefyd yn erbyn troseddwyr cyson a’r rhai sy’n hel puteiniaid o gerbyd.
  • Mae dull gweithredu cydgysylltiedig o orfodi materion amgylcheddol wedi’i ddatblygu gan y Cyngor e.e. hysbysiadau cau ar gyfer eiddo sy’n peri problemau ym Mhillgwenlli a gorfodi caniatâd cynllunio ar gyfer anheddau anawdurdodedig yn yr ardal.
  • Mae adran Iechyd yr Amgylchedd a’r Gwasanaeth Tân wedi cynnal sawl arolygiad ar y cyd o eiddo dai amlfeddiannaeth ac wedi nodi rhai nad ydynt wedi’u trwyddedu yn ogystal â diffygion diogelwch.
  • Mae Cartrefi Dinas Casnewydd yn bwrw ymlaen â’r gwaith, sy’n werth £10 miliwn, o adfywio eu heiddo ym Mhillgwenlli a fydd yn helpu i ddileu trosedd. Bydd yn agor Canolfan Gymunedol cyn bo hir yn ardal Francis Close er mwyn darparu ar gyfer grwpiau a gwasanaethau lleol, a bydd sefydliad ieuenctid ‘Bigger Picture’ wedi’i leoli yno.


Gwella canfyddiad y cyhoedd

Ar ddechrau prosiect Pillgwenlli ym mis Ionawr 2017, cynhaliwyd arolwg diogelwch cymunedol fel y gallai trigolion nodi’r materion a oedd yn peri’r pryder mwyaf iddynt, a sefydlu llinell sylfaen y gellid mesur cynnydd yn ei herbyn.  Cynhaliwyd arolwg dilynol ym mis Hydref 2017 ac mae’r canlyniadau’n dangos cynnydd calonogol yn erbyn mesurau canfyddiadau allweddol y cyhoedd.

  • Mae nifer y bobl sy’n dweud eu bod yn teimlo’n anniogel iawn yn cerdded adref ar ôl iddi dywyllu wedi gostwng o 64% i 41% (gwelliant o -36%)
  • Mae nifer y bobl sy’n dweud bod trosedd ac ymddygiad gwrthgymdeithasol yn fwy o broblem eleni nag oedd y llynedd wedi gostwng o 43% i 26% (gwelliant o -40%)
  • Mae nifer y bobl sy’n dweud eu bod yn fodlon/bodlon iawn ar y gwasanaeth a ddarperir gan yr heddlu a’u partneriaid wedi cynyddu o 22% i 36% (gwelliant o +63%)
  • Mae nifer o bobl sy’n dweud bod y gwasanaeth a ddarperir gan yr heddlu wedi gwella o gymharu â’r llynedd wedi cynyddu o 15% i 38% (+153%)

Y camau nesaf

Rydym yn ystyriol o’r angen i sicrhau y caiff y cynnydd cynnar ei gynnal yn yr hirdymor.  Mae pob un o’r partneriaid allweddol wedi nodi eu bod yn bwriadu parhau i ganolbwyntio ar Billgwenlli, o ran adnoddau plismona yn y gymdogaeth, gan gynnal Digwyddiadau Gweithredu rheolaidd ym Mhillgwenlli, gweithgareddau gorfodi a gwella’r gwaith o ymgysylltu â’r gymuned leol.  Caiff rhaglen waith Canolbwyntio ar Ardal Pillgwenlli ei datblygu yn awr drwy ymyriadau Cynllun Llesiant y Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus a Casnewydd Mwy Diogel. Mae gwaith Canolbwyntio ar Ardal Pillgwenlli yn llunio model ar gyfer y ffordd y bydd angen i ni weithio yn y dyfodol, a hynny yn unol â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol – gan ganolbwyntio ar nodau llesiant integredig drwy gydweithio a thrwy gynnwys cymunedau a bod yn ystyriol o ddulliau ataliol o weithredu ac effeithiau hirdymor.

Arloesedd Economi Gylchol yng Nghymru

circular economy

Mae’r Gyfnewidfa Arfer Da bob amser yn awyddus i rannau arloesedd a ffyrdd diddorol o weithio, felly pan wnaethom glywed am waith y Grŵp Ymchwil Economi Gylchol, roeddem yn awyddus i rannu.

Mae Dr Gavin Bunting yn Athro Cyswllt ac yn Ddirprwy Gyfarwyddwr Arloesedd ac Ymgysylltu yng Ngholeg Peirianneg Prifysgol Abertawe. Rydym yn gweithio mewn partneriaeth â RCE Cymru ac mae Dr Gavin Bunting wedi ysgrifennu blog cyn y digwyddiad ‘Good to Share’ a gaiff ei gynnal ym Mangor a Chaerdydd.

Mae’r grŵp wedi bod ynghlwm wrth ymchwil ddiddorol iawn ar sut y gallwn leihau gwastraff yng Nghymru, a chreu economi gylchol, a allai olygu bod Cymru ar ei hennill o £2 biliwn y flwyddyn. Syniadau fel hyn a fydd yn creu Cymru cenedlaethau’r dyfodol, gan sicrhau bod datblygu cynaliadwy wrth wraidd eu gwaith. Darllenwch ei flog isod i ddysgu am sut mae’r Grŵp Ymchwil ac Arloesedd Economi Gylchol yng Nghymru wedi cydweithio, gan gymryd camau breision tuag at gyflawni nodau Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015.


Mae’r DU yn cynhyrchu 200 miliwn o dunelli o wastraff bob blwyddyn a chaiff bron i chwarter ohono ei anfon i safleoedd tirlenwi, tra bod llawer o’r adnoddau sydd eu hangen at ddefnydd hanfodol, megis cynhyrchu pŵer, cyfathrebu ac offer meddygol yn mynd yn fwy prin.

Yn ogystal, mae’r rhan fwyaf ohonom wedi bod mewn sefyllfa lle mae’n rhatach prynu argraffwr, peiriant golchi neu ffôn newydd ac ati na’u hatgyweirio neu eu diweddaru. Beth yw’r rheswm dros hyn?

Un ateb i fynd i’r afael â’r gormodedd o wastraff a’r darfodiad hwn yw trawsnewid yr economi i fod yn gylchol lle y caiff cynhyrchion eu dylunio i sicrhau:

  • Eu bod yn para’n hirach
  • Y gellir eu diweddaru, eu hatgyweirio a’u hailddefnyddio
  • Y gellir adfer ac ailgylchu’r deunyddiau cyfansoddol y maent yn eu cynnwys ar ddiwedd cyfnod y cynnyrch

Mae Sefydliad Ellen MacArthur a WRAP wedi amcangyfrif y gallai manteision economaidd posibl gweithredu economi gylchol yng Nghymru gyrraedd £2bn y flwyddyn, ar gyfer y ddau sector canlynol: nwyddau cymhleth tymor canolig, e.e. ceir, offer electronig a pheiriannau; a nwyddau defnyddwyr a ddefnyddir yn aml, e.e. bwyd a diod, dillad a gofal personol.

Er mwyn symud tuag at economi gylchol, mae angen gweithredu mewn ffordd amlddisgyblaethol sy’n cwmpasu ymchwil ac arloesedd mewn meysydd megis: dylunio cynhyrchion i’w hailwampio a’u hailddefnyddio; datblygu deunyddiau newydd a chael gafael ar adnoddau defnyddiol o ddeunyddiau naturiol; datblygu modelau busnes newydd sy’n cymell y gwneuthurwr i ddylunio cynnyrch hir oes; ac ymchwilio i’r ffordd y gallwn gyfleu’r cyfleoedd a herio canfyddiadau o economi gylchol.

Dim ond drwy gyfuno arbenigedd mewn amrywiaeth eang o ddisgyblaethau y gallwn fynd i’r afael â’r newid sydd ei angen yn y system i gyflawni economi gylchol.

Mae cryn dipyn o’r arbenigedd hwn i’w gael mewn prifysgolion yng Nghymru a thrwy gydweithio gallwn fynd i’r afael â heriau economi gylchol. Felly gweithiais gyda chydweithwyr yn y Grŵp Addysg Uwch ar gyfer Cenedlaethau’r Dyfodol, Cymru, Canolfan Arbenigedd Ranbarthol (RCE) Cymru, Llywodraeth Cymru a Phrifysgol Abertawe er mwyn sefydlu’r Grŵp Ymchwil ac Arloesedd Economi Gylchol yng Nghymru’.

Nod arfaethedig y grŵp yw cysylltu’r arbenigedd a’r profiadau ategol er mwyn hwyluso arloesedd ac ymchwil ar economi gylchol yng Nghymru, drwy gyflawni’r amcanion canlynol:

  • Darparu fforwm i rannu arfer da ac i hwyluso’r broses o gyfnewid gwybodaeth rhwng academia, busnes a llunwyr polisïau.
  • Cydweithio er mwyn cynyddu’r gallu ac adnoddau ymchwil economi gylchol mewn sefydliadau yng Nghymru.
  • Ymgysylltu â diwydiant er mwyn datblygu ymchwil a arweinir gan ddiwydiant.
  • Darparu tystiolaeth i lywio polisïau a rhaglenni’r Llywodraeth.
  • Datblygu fforwm ar-lein i hwyluso’r broses o gyfnewid arfer da, cyfleoedd ariannu, newyddion a digwyddiadau.
  • Arddangos allbynnau economi gylchol y rhwydwaith yn rhyngwladol, gan gefnogi’r broses o ddatblygu partneriaethau rhyngwladol.
  • Cydweithio ar y broses o ddatblygu cwricwlwm a darparu hyfforddiant ar ei gyfer.
  • Cydweithio â rhwydwaith byd-eang y Ganolfan Arbenigedd Ranbarthol (RCE) (a gydnabyddir gan Brifysgol y Cenhedloedd Unedig) er mwyn rhannu dysgu ac arfer da ar lefel ranbarthol, genedlaethol a rhyngwladol.

Cadeiriais gyfarfod cyntaf y grŵp ar 8 Mehefin, a oedd yn cynnwys cynrychiolwyr o’r prifysgolion canlynol: Aberystwyth, Bangor, Caerdydd, De Cymru, Abertawe a’r Drindod Dewi Sant. Eglurodd Dr Andy Rees, Pennaeth Gwastraff, Llywodraeth Cymru, y sefyllfa gan ddarparu rhai ystadegau defnyddiol a oedd yn amlinellu offerynnau polisi Llywodraeth Cymru ar gyfer arloesedd economi gylchol.

Bu’n gyfarfod cynhyrchiol, lle y gwnaethom drafod syniadau ar sut y gallwn gydweithio ar ymchwil, addysgu, cyfnewid gwybodaeth a llywio polisïau’r llywodraeth. O ran ymchwil, y farn gyffredinol oedd na ddylwn ganolbwyntio ar geisiadau am gyllid ar gyfer ymchwil a oedd yn ymwneud â’n economi gylchol yn unig – gan fod modd i’r economi gylchol ychwanegu newydd-deb at amrywiaeth eang o feysydd ymchwil. Nodwyd hefyd fod angen i ni edrych ar sut y gallwn wella’r ffordd y caiff yr economi gylchol ei chyfleu i fyd diwydiant a’r cyhoedd er mwyn annog arloesedd a newid. Yn benodol, cytunwyd ei bod yn bwysig sôn am yr elfen o gystadleurwydd wrth gyfathrebu â diwydiant, ynghyd â chanolbwyntio ar y sectorau sy’n bwysig i economi Cymru. Gallai’r Safon Brydeinig ar gyfer Economi Gylchol, BS-8001, fod yn ffordd ddefnyddiol o ymgysylltu â chwmnïau a gall rhwydweithiau academia-diwydiant sydd eisioes yn bodoli megis ASTUTE ddarparu llwybr sefydledig ar gyfer cyfnewid gwybodaeth.

Nod craidd y grŵp yw annog cydweithredu, a hwylusir i gychwyn drwy ddarparu cyfeirlyfr o arbenigedd, fel y gall aelodau nodi cydweithredwyr posibl ar gyfer ymchwil yn hawdd. Yn ogystal, byddwn hefyd yn sefydlu bwletin e-bost rheolaidd a fforwm lle y gall aelodau drafod meysydd o ddiddordeb. Mae angen cymorth ysgrifenyddiaeth da i gadw grŵp fel hyn i weithio, ac mae Ann Stevenson o Brifysgol Caerdydd wedi bod mor garedig â chynnig i ddarparu hyn.

Wrth symud ymlaen, byddwn yn cynnal cyfarfod arall o’r grŵp yn yr hydref ac yn cynnal sesiynau yng Nghynhadledd RCE Cymru ar 8 Tachwedd 2018, yng Nghaerdydd, lle y byddwn yn cynnal trafodaethau ysbrydoledig a chynhyrchiol gobeithio.

dr gavin
Os oes gennych ddiddordeb mewn bod yn rhan o’r Grŵp, neu os

Dal y drych i fyny gyda’n gilydd

Ruth MarksCyn ein seminar ‘Gweithio mewn Partneriaeth: Dal y drych i fyny’, mae Ruth Marks @wcvaruth, Prif Weithredwr Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru (WCVA), wedi llunio blog inni ynghylch pwysigrwydd cydweithio er mwyn cynnig cymorth gwell i unigolion a chymunedau ledled Cymru.

Mae edrych ar fywyd o safbwynt gwahanol yn gwneud lles i bob un ohonom.

Weithiau, dros wyliau’r haf, cawn gyfle i ymweld â mannau gwahanol, clywed y diweddaraf gan deulu a ffrindiau a chreu atgofion newydd. Hefyd, edrychwn ymlaen at yr hydref ac at symud cynlluniau ac uchelgeisiau yn eu blaenau.

Fel Prif Weithredwr WCVA, ymysg un o’m huchelgeisiau mae ehangu’r cysylltiadau arwyddocaol ac effeithiol rhwng elusennau a grwpiau cymunedol (y trydydd sector) â llywodraeth leol, iechyd a Llywodraeth Cymru.

Mae’n gyfle gwych cael gwneud hyn mewn partneriaeth â Chyfnewidfa Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru ac Academi Wales.

Ceir dau ddigwyddiad yng Nghaerdydd a Llanrwst ar 19 a 27 Medi, lle gall partneriaid ddod ynghyd i weld sut y gallwn gydweithio i ganolbwyntio ein hymdrechion yn well ar gefnogi unigolion a chymunedau ledled Cymru.

Credaf y bydd rhai negeseuon allweddol ynghylch iaith gyffredin, parch, prosesau, tensiynau ac adnoddau. Credaf mai’r agwedd bwysicaf yw parhau, nid yn unig i ddal y drych i fyny, ond i roi sglein arno a sicrhau ein bod ni’n edrych arnom ein hunain ac eraill gyda golwg newydd, egni newydd a’r awydd i wneud ein gorau glas.

blog imageDrwy weithio gyda’n gilydd, parchu cryfderau ein gilydd, cydweithio’n deg, cydnabod gwir werth gwirfoddolwyr, a deall cyfrifoldebau cyfreithiol ymddiriedolwyr elusennau, dylen ni allu darparu gwasanaethau gwell.

O lyfrgelloedd, gofal plant, Meddygon teulu, ysgolion, casglu sbwriel, pyllau nofio a thriniaeth ysbyty – darperir gwasanaethau i bob un ohonom ac mae’n debygol y bydd agen rhyw fath o wasanaeth cyhoeddus ar bob un ohonom yn y dyfodol.

Mae angen ystyried a thrafod yn gyson pwy sy’n darparu’r gwasanaethau hyn, ar ba sail a’r trefniadau dan sylw, ac adolygu’n rheolaidd â’r bobl sy’n eu defnyddio.

Bydd y seminarau hyn yn gyfle hynod werthfawr i ddal y drych i fyny – gyda’n gilydd.

Arloesedd Economi Gylchol yng Nghymru

circular-economy

Mae’r Gyfnewidfa Arfer Da yn bob amser edrych am arloesedd a ffyrdd diddorol o weithio, felly pan wnaethom glywed am waith y Grŵp Ymchwil Economi Gylchol, roeddem yn awyddus i rannu.

Mae Dr Gavin Bunting yn Athro Cyswllt ac yn Ddirprwy Gyfarwyddwr Arloesedd ac Ymgysylltu yng Ngholeg Peirianneg Prifysgol Abertawe. Rydym yn gweithio mewn partneriaeth â RCE Cymru ac mae Dr Gavin Bunting wedi ysgrifennu blog cyn y digwyddiad ‘Good to Share’ a gaiff ei gynnal ym Mangor a Chaerdydd.

Mae’r grŵp wedi bod ynghlwm wrth ymchwil ddiddorol iawn ar sut y gallwn leihau gwastraff yng Nghymru, a chreu economi gylchol, a allai olygu bod Cymru ar ei hennill o £2 biliwn y flwyddyn. Syniadau fel hyn a fydd yn creu Cymru cenedlaethau’r dyfodol, gan sicrhau bod datblygu cynaliadwy wrth wraidd eu gwaith. Darllenwch ei flog isod i ddysgu am sut mae’r Grŵp Ymchwil ac Arloesedd Economi Gylchol yng Nghymru wedi cydweithio, gan gymryd camau breision tuag at gyflawni nodau Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015.


Mae’r DU yn cynhyrchu 200 miliwn o dunelli o wastraff bob blwyddyn a chaiff bron i chwarter ohono ei anfon i safleoedd tirlenwi, tra bod llawer o’r adnoddau sydd eu hangen at ddefnydd hanfodol, megis cynhyrchu pŵer, cyfathrebu ac offer meddygol yn mynd yn fwy prin.

Yn ogystal, mae’r rhan fwyaf ohonom wedi bod mewn sefyllfa lle mae’n rhatach prynu argraffwr, peiriant golchi neu ffôn newydd ac ati na’u hatgyweirio neu eu diweddaru. Beth yw’r rheswm dros hyn?

Un ateb i fynd i’r afael â’r gormodedd o wastraff a’r darfodiad hwn yw trawsnewid yr economi i fod yn gylchol lle y caiff cynhyrchion eu dylunio i sicrhau:

  • Eu bod yn para’n hirach
  • Y gellir eu diweddaru, eu hatgyweirio a’u hailddefnyddio
  • Y gellir adfer ac ailgylchu’r deunyddiau cyfansoddol y maent yn eu cynnwys ar ddiwedd cyfnod y cynnyrch

Mae Sefydliad Ellen MacArthur a WRAP wedi amcangyfrif y gallai manteision economaidd posibl gweithredu economi gylchol yng Nghymru gyrraedd £2bn y flwyddyn, ar gyfer y ddau sector canlynol: nwyddau cymhleth tymor canolig, e.e. ceir, offer electronig a pheiriannau; a nwyddau defnyddwyr a ddefnyddir yn aml, e.e. bwyd a diod, dillad a gofal personol.

Er mwyn symud tuag at economi gylchol, mae angen gweithredu mewn ffordd amlddisgyblaethol sy’n cwmpasu ymchwil ac arloesedd mewn meysydd megis: dylunio cynhyrchion i’w hailwampio a’u hailddefnyddio; datblygu deunyddiau newydd a chael gafael ar adnoddau defnyddiol o ddeunyddiau naturiol; datblygu modelau busnes newydd sy’n cymell y gwneuthurwr i ddylunio cynnyrch hir oes; ac ymchwilio i’r ffordd y gallwn gyfleu’r cyfleoedd a herio canfyddiadau o economi gylchol.

Dim ond drwy gyfuno arbenigedd mewn amrywiaeth eang o ddisgyblaethau y gallwn fynd i’r afael â’r newid sydd ei angen yn y system i gyflawni economi gylchol.

Mae cryn dipyn o’r arbenigedd hwn i’w gael mewn prifysgolion yng Nghymru a thrwy gydweithio gallwn fynd i’r afael â heriau economi gylchol. Felly gweithiais gyda chydweithwyr yn y Grŵp Addysg Uwch ar gyfer Cenedlaethau’r Dyfodol, Cymru, Canolfan Arbenigedd Ranbarthol (RCE) Cymru, Llywodraeth Cymru a Phrifysgol Abertawe er mwyn sefydlu’r Grŵp Ymchwil ac Arloesedd Economi Gylchol yng Nghymru’.

Nod arfaethedig y grŵp yw cysylltu’r arbenigedd a’r profiadau ategol er mwyn hwyluso arloesedd ac ymchwil ar economi gylchol yng Nghymru, drwy gyflawni’r amcanion canlynol:

• Darparu fforwm i rannu arfer da ac i hwyluso’r broses o gyfnewid gwybodaeth rhwng academia, busnes a llunwyr polisïau.
• Cydweithio er mwyn cynyddu’r gallu ac adnoddau ymchwil economi gylchol mewn sefydliadau yng Nghymru.
• Ymgysylltu â diwydiant er mwyn datblygu ymchwil a arweinir gan ddiwydiant.
• Darparu tystiolaeth i lywio polisïau a rhaglenni’r Llywodraeth.
• Datblygu fforwm ar-lein i hwyluso’r broses o gyfnewid arfer da, cyfleoedd ariannu, newyddion a digwyddiadau.
• Arddangos allbynnau economi gylchol y rhwydwaith yn rhyngwladol, gan gefnogi’r broses o ddatblygu partneriaethau rhyngwladol.
• Cydweithio ar y broses o ddatblygu cwricwlwm a darparu hyfforddiant ar ei gyfer.
• Cydweithio â rhwydwaith byd-eang y Ganolfan Arbenigedd Ranbarthol (RCE) (a gydnabyddir gan Brifysgol y Cenhedloedd Unedig) er mwyn rhannu dysgu ac arfer da ar lefel ranbarthol, genedlaethol a rhyngwladol.

Cadeiriais gyfarfod cyntaf y grŵp ar 8 Mehefin, a oedd yn cynnwys cynrychiolwyr o’r prifysgolion canlynol: Aberystwyth, Bangor, Caerdydd, De Cymru, Abertawe a’r Drindod Dewi Sant. Eglurodd Dr Andy Rees, Pennaeth Gwastraff, Llywodraeth Cymru, y sefyllfa gan ddarparu rhai ystadegau defnyddiol a oedd yn amlinellu offerynnau polisi Llywodraeth Cymru ar gyfer arloesedd economi gylchol.

Bu’n gyfarfod cynhyrchiol, lle y gwnaethom drafod syniadau ar sut y gallwn gydweithio ar ymchwil, addysgu, cyfnewid gwybodaeth a llywio polisïau’r llywodraeth. O ran ymchwil, y farn gyffredinol oedd na ddylwn ganolbwyntio ar geisiadau am gyllid ar gyfer ymchwil a oedd yn ymwneud â’n economi gylchol yn unig – gan fod modd i’r economi gylchol ychwanegu newydd-deb at amrywiaeth eang o feysydd ymchwil. Nodwyd hefyd fod angen i ni edrych ar sut y gallwn wella’r ffordd y caiff yr economi gylchol ei chyfleu i fyd diwydiant a’r cyhoedd er mwyn annog arloesedd a newid. Yn benodol, cytunwyd ei bod yn bwysig sôn am yr elfen o gystadleurwydd wrth gyfathrebu â diwydiant, ynghyd â chanolbwyntio ar y sectorau sy’n bwysig i economi Cymru. Gallai’r Safon Brydeinig ar gyfer Economi Gylchol, BS-8001, fod yn ffordd ddefnyddiol o ymgysylltu â chwmnïau a gall rhwydweithiau academia-diwydiant sydd eisioes yn bodoli megis ASTUTE ddarparu llwybr sefydledig ar gyfer cyfnewid gwybodaeth.

Nod craidd y grŵp yw annog cydweithredu, a hwylusir i gychwyn drwy ddarparu cyfeirlyfr o arbenigedd, fel y gall aelodau nodi cydweithredwyr posibl ar gyfer ymchwil yn hawdd. Yn ogystal, byddwn hefyd yn sefydlu bwletin e-bost rheolaidd a fforwm lle y gall aelodau drafod meysydd o ddiddordeb. Mae angen cymorth ysgrifenyddiaeth da i gadw grŵp fel hyn i weithio, ac mae Ann Stevenson o Brifysgol Caerdydd wedi bod mor garedig â chynnig i ddarparu hyn.

Wrth symud ymlaen, byddwn yn cynnal cyfarfod arall o’r grŵp yn yr hydref ac yn cynnal sesiynau yng Nghynhadledd RCE Cymru ar 8 Tachwedd 2018, yng Nghaerdydd, lle y byddwn yn cynnal trafodaethau ysbrydoledig a chynhyrchiol gobeithio.

dr-gavin

Os oes gennych ddiddordeb mewn bod yn rhan o’r Grŵp, neu os hoffech ragor o wybodaeth cysylltwch â Dr Gavin Bunting ar g.t.m.bunting@swansea.ac.uk, 01792 602802.

Hanes cryno Grŵp Bwyd Canolfan Rhanbarthol Arbenigedd Cymru ar Addysg ar gyfer Datblygiad Cynaliadwy a Dinasyddiaeth Fyd-eang

Ym mis Medi a mis Tachwedd eleni, rydym yn gweithio mewn partneriaeth â Labordy Cynaliadwyedd Prifysgol Bangor ar ddigwyddiad RCE Cymru – ‘Mae’n dda i rannu’, a gynhelir ym Mangor a Chaerdydd. Cyn y digwyddiad, mae Jane Powell wedi blogio am ei phrofiad o Ganolfannau Arbenigedd Rhanbarthol (RCE) ac hanes diddorol y Grŵp Bwyd.

Mae’n ddiddorol clywed sut mae’r ymchwil hwn wedi esblygu dros y blynyddoedd ac wedi helpu i lunio Maniffesto Bwyd Cymru ynghyd â Deddf Lles Dyfodol Cenedlaethau (Cymru) 2015. Yr wyf yn gyffrous ynglŷn â’r posibilrwydd y bydd ein pobl ifanc mae pobl yng Nghymru yn helpu i lunio’r system fwyd er gwell.

Dyma Jane Powell yn rhannu ei phrosiect …

Pan ddes i ar draws y syniad o Ganolfan Ranbarthol ar gyfer Arbenigedd addysg gynaliadwy – ac RCE – i Gymru yn 2008, roeddwn yn amheus iawn o’r acronym diweddaraf. Roedd yn swnio mor fiwrocrataidd. Ond wedyn, clywais Julie Bromilow o’r Ganolfan Dechnoleg Amgen yn siarad am RCE roedd hi wedi ymweld ag yn Japan, a dechreuodd y posibilrwydd o fod yn rhan o rwydwaith byd-eang er mwyn datrys problem fyd-eang apelio.

Ar y pryd, roeddwn yn Swyddog Gwybodaeth yng Nghanolfan Organig Cymru yn Aberystwyth, yn trefnu i ysgolion ymweld â ffermydd a phrydau ysgol wedi’i gynhyrchu’n lleol ynghyd â’n nyletswyddau golygu arferol. Roedd yn rhoi boddhad, ond roeddwn yn dyheu am fod yn rhan o rywbeth mwy, i gymharu ein gwaith gyda beth roedd eraill yn ei wneud, a gweld pa mor bell gallwn fynd.  Yn fwy na dim, roeddwn yn pendroni am beth yn union roedden i’n ei wneud.  Sut roedd ymweld â ffermydd i fod i newid unrhyw beth? Pam roedd prosiectau prydau ysgol mor bwerus, tra roedd sefyll ar stondin mewn digwyddiad weithiau’n gallu bod mor ddiflas?

Meddyliais efallai byddai’r RCE yn gallu bod yn ffordd o ysgogi pethau. Felly neidiais ar y cyfle i ymuno gyda’r is-grŵp oedd yn edrych ar addysg bwyd, ynghyd â Julie, Dr Jane Claricoates o ysgrifenyddiaeth yr RCE ym Mhrifysgol Abertawe a Dr David Skydomre o Brifysgol Glyndŵr. Ein tasg gyntaf, yn 2011, oedd ‘sgwennu papur pynciol, oedd yn archwilio beth allai ‘addysg drawsnewidiol’ olygu yng nghyd-destun bwyd gan dynnu ar ein profiadau perthnasol yn ogystal â’r llenyddiaeth ymchwil.

acp_5538-1-copy.jpg

Aethom ymlaen i drefnu digwyddiad yng Ngholeg Powys lle roeddem yn defnyddio ymbwyllo a thrafodaeth hamddenol i archwilio sut roedd myfyrwyr, darlithwyr a chynhyrchwyr bwyd lleol i gyd yn perthyn i’r gadwyn fwyd. Bwriad hyn oedd rhoi syniad o sut gall addysg bwyd fod yn effeithiol, drwy gysylltu gyda gwerthoedd a dealltwriaeth bresennol pobl. Datgelodd y cyfoeth o’r profiad dynol sydd tu ôl i’r ffigyrau a ffeithiau am y system fwyd.

Yn dilyn hyn, er ein bod wedi atynnu ambell aelod newydd ac yn parhau i gyfarfod am flwyddyn neu ddwy, dechreuodd y grŵp wasgaru. Roedd salwch a newid swyddi yn rhan o hyn, ac efallai bod yr RCE yn rhy ymylol i’n swydd ddisgrifiadau amrywiol i gael y sylw roedd yn ei haeddu. Er hyn, daeth yn amlwg bod y cysyniad canolog o gydweithio rhwng addysg uwch ac ymarferwyr yn un gwydn iawn, fel ein cwestiwn am beth sy’n gwneud addysg bwyd yn drawsnewidiol. Newidiodd y Grŵp Bwyd i fod yn ymholiad oedd yn cael ei hystyried gan rwydwaith llac.

Yn 2014, galluogodd cyllid o Raglen Datblygu Wledig Cymreig i Ganolfan Organig Cymru i symud hyn i lefel newydd gyda phrosiect ymchwil gweithredol o’r enw Gwerthoedd Bwyd. Daeth hyn ac ymchwil o seicoleg gymdeithasol a’i wneud yn berthnasol i addysg bwyd, a daeth yn amlwg ei fod yn ddull pwerus gan ddod a mewnwelediad newydd i nifer ohonom oedd yn gweithio yn addysg bwyd. Yn ddiweddarach daeth yn sail i Faniffesto Bwyd Cymru sy’n cynnal y weledigaeth i’r system fwyd Cymreig sydd wedi ei ddal ynghyd ar werthoedd o ofal, tegwch a chydraddoldeb.

Roedd Gwerthoedd Bwyd yn enghraifft wych o ethos yr RCE, er nad oedd yn dechnegol yn rhan ohono. Roedd yn gydweithrediad rhwng addysg uwch, rhwng Dr Sophie Wynne-Jones a’i chydweithwyr i ddechrau ym Mhrifysgol Aberystwyth ac yna, ym Mangor, a’r gymdeithas ehangach, er enghraifft Canolfan Ymchwil Diddordeb Cyhoeddus, Canolfan Organig Cymru a nifer o sefydliadau anllywodraethol yn amrywio o Age Concern yng Ngwynedd i’r Synagog Unedig Diwygiedig yng Nghaerdydd. Galluogodd cyfnewid cyfoethog ac ysbrydoledig rhwng academyddion ac ymarferwyr oedd yn fanteisiol i’r ddwy garfan.

au-chris-presents.jpg

Wrth ddysgu grwpiau a threfnu digwyddiadau cymunedol, fel rwy’n ei wneud, mae’n hawdd llosgi’r gannwyll ddau ben a cholli cymhelliant. Mae’r cyswllt gydag ymchwilwyr yn dod a phersbectif ffres sy’n ein galluogi i fynd yn ddyfnach i’n hymarfer, a chael mwy o foddhad o’r hyn ydym yn ei wneud yn dda. I academyddion, dwi’n dychmygu, eu bod yn cael boddhad bod yn rhan o brosiect sy’n dod a buddion yn syth a dangos yr egwyddorion damcaniaethol ar waith mewn bywyd bob dydd. Ni lwyddodd y grŵp wneud cysylltiadau gyda’r rhwydwaith RCE byd-eang, mi fyddai hynny yn amlwg yn ychwanegu hyd yn oed mwy o werth i’r broses.

Susanne plus two

Mae’r Grŵp Bwyd yn segur ar hyn o bryd, ond mae ei waith yn byw ymlaen, ac mae gymaint mwy gallwn ei wneud. Wrth i ysgolion Cymreig baratoi am ddiwygiad mawr o’r cwricwlwm ac wrth i Ddeddf Llesiant a Chenedlaethau’r Dyfodol ddechrau cymryd effaith, mae’r cyfleoedd yn anferth. Gall RCE Cymru ar ei newydd wedd gynnig y cyfle ar gyfer rhagor o gydweithio ar addysg bwyd? Darllenwch ein blog a chysylltwch gyda Jane Powell.

Gweithiodd Jane Powell i Ganolfan Organig Cymru o 2000 hyd at 2015 ac erbyn hyn mae hi’n ymgynghorydd addysg lawrydd ac ysgrifen wraig. Jane yw’r cydlynydd yng Nghymru ar gyfer LEAF Education, ac aelod o Grŵp Addysg Biosffer Dyfi, a golygydd Maniffesto Bwyd Cymru. Mae hi’n byw yn ardal Aberystwyth ac yn rhan o brosiectau bwyd lleol gan gynnwys gardd yn y Brifysgol. Ei gwefan yw www.foodsociety.wales.

Uchelgais Ddigidol

NeilYn dilyn digwyddiad a gynhaliwyd gennym y llynedd, gwnaethom ddechrau sgwrs Twitter ar-lein gyda Neil Prior @PriorNeil, Cynghorydd Sir Annibynnol ac Aelod o’r Cabinet dros Drawsnewid a TG yng Nghyngor Sir Penfro. I’r rheini ohonoch nad ydych yn ei adnabod – dyma flog gwych am ei flwyddyn gyntaf fel Cynghorydd Sir.

Nid oedd Neil yn gallu dod i’n digwyddiad #WAODigital18, ond roedd am rannu ei stori am y newid mewn hyder digidol yng Nghyngor Sir Penfro, a sut mae hyn yn creu llawer o newidiadau diwylliannol bach i’r ffordd y maent yn gweithio…

Uchelgais Ddigidol

Nid oes angen i chi fod yn ddaroganwr i wybod bod y byd rydym yn byw ynddo wedi newid yn sylweddol, diolch i’r dechnoleg diben cyffredinol, sef, y rhyngrwyd. Mae’r ffeithlun Internet Minute yn dangos y ffordd y mae ‘digidol’ wedi dod yn rhan hanfodol o’n bywydau, gan lywio’r ffordd rydym yn cyfathrebu, siopa, gwylio teledu, gwrando ar gerddoriaeth, caru a rhannu manylion ein bywydau ‘r byd. Fel Cynghorydd ac aelod o’r Cabinet newydd, a gyda phortffolio newydd o weithio ym maes trawsnewid a TG yng Nghyngor Sir Penfro, fy nod yw ymchwilio i’r ffyrdd y gall technoleg ddigidol ein helpu i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus gwell.

Mae fy argraffydd wedi torri, allwch chi ei drwsio?

Barn draddodiadol cynghorau am adrannau TGCh yw eu bod yno i gadw’r goleuadau ymlaen. Maent yn rheoli ac yn cynnal a chadw llinell etifeddol gritigol systemau TG busnesau a oedd wedi’u caffael gan yr adran gyllid fwy na thebyg, maent yn trwsio eich peiriant pan fydd yn torri, maent yn darparu’r rhwydweithiau, y seilweithiau a’r cymwysiadau sy’n galluogi staff y cyngor i fynd i’r gwaith a gweithio. Ond anaml iawn y caiff eich adran TGCh ei hystyried yn arweinwyr strategol yn eich cyngor.  Ac eto, mae’r byd wedi newid.

Ar ôl etifeddu rhaglen drawsnewid nad oedd yn weladwy iawn yn fewnol ac a oedd yn ei chael hi’n anodd datblygu, dechreuais drwy ystyried yr adran TGCh yn fanwl. Gyda Phennaeth Gwasanaeth a oedd yn croesawu’r cymorth gwleidyddol, aethom ati i ail-ysgrifennu’r strategaeth dechnoleg er mwyn ei symleiddio a phennu ein ‘cyrchfan teithio’ ein hun, gan symud o ‘wasanaeth dibynadwy sy’n gwneud y gorau posibl’ i ‘ddatrys problemau busnes drwy weithio mewn partneriaeth’.

Nid oedd hyn yn anodd iawn i’w wneud. Drwy hwyluso gweithdy gyda staff a defnyddwyr TG allweddol, roeddem yn gallu asesu ein sefyllfa a beth oedd ein nodau. Roedd meincnodi’r Gymdeithas er Rheoli Technoleg Gwybodaeth (SOCITM) ac edrych ar yr hyn roedd cynghorau eraill yn y DU yn ei wneud, megis Enfield gydag Amelia ac Aylesbury Vale gydag Alexa, yn golygu bod gen i stori gymhellol am ein huchelgeisiau drwy’r broses wleidyddol, gan dynnu sylw at yr angen am fuddsoddiad, nid toriadau, ym maes TGCh. Y canlyniad? Buddsoddiad o £600,000 a diogelwch rhag toriadau cyllidebol am y pedair blynedd nesaf.

Pobl Ddigidol Hyblyg

Mae ein strategaeth yn syml iawn. Mae a wnelo â bod yn fwy hyblyg yn y ffordd rydym yn gweithio, sy’n golygu ein bod yn gwneud defnydd doethach o’n gofod swyddfa, gan leihau gwariant ar frics a morter er mwyn gallu gwario ein harian ar bobl a gwasanaethau. Mae digidol yn canolbwyntio ar yr angen i ehangu ein cynnig digidol i gwsmeriaid ac annog hyder digidol ymhlith staff, gan eu hannog i fabwysiadu dull mwy modern o weithredu. Yn olaf, hoffwn i ni ganolbwyntio ar ddatblygu sgiliau a gwybodaeth ein hadran TGCh fel y gall fod yn gatalydd ar gyfer newid yn yr Awdurdod ac y caiff ei hadnabod fel arloeswr technoleg sy’n gallu gweithio ar draws y sefydliad i sefydlu prosesau trawsnewid digidol cadarn. Bydd ein sefydliad yn llawn pobl hyblyg a digidol.

Blog pic1

Nid ‘peth’ yw digidol

Nid ‘peth’ yw digidol, mae’n ffordd o wneud pethau. Felly, i ni yma yn Sir Benfro, yr effaith fwyaf a gafodd y strategaeth dechnoleg rydym wedi’i mabwysiadu yn ddiweddar, oedd rhoi prosiect ‘gweithio doethach’ uchelgeisiol ar waith. Yn y prosiect hwn, mae tîm trawsadrannol yn ad-drefnu Neuadd y Sir i greu parthau gwaith doethach a fydd yn golygu y byddwn yn gwneud y defnydd gorau posibl o’r gofod sydd ar gael er mwyn sefydlu amgylchedd gwaith mwy modern. Mae hwn wedi bod yn ddarn enfawr o waith gan dîm bach sy’n llawn egni ac yn ymrwymedig i sicrhau ei fod yn llwyddo. Ar hyd y ffordd, rydym wedi ymgysylltu a chyfathrebu â staff a dwyn perswâd arnynt, ac er ei bod yn deg dweud nad yw rhai yn hapus, nid wyf yn credu y gallai unrhyw un ddadlau â’r rhesymau dros wneud hyn. Gyda dyddiad cwblhau arfaethedig erbyn diwedd yr haf, effaith wirioneddol ein huchelgais digidol yw y byddwn wedi sicrhau’r newid diwylliannol mwyaf ar gyfer ein Hawdurdod ers degawdau.

SWAP pic

Meddylfryd heriol

Rydym wedi cyflawni llawer dros y chwe mis diwethaf, ond nid ydym yn rhoi’r gorau iddi nawr. Rydym yn gwneud pethau da eraill, megis cynyddu ein defnydd o negeseuon testun er mwyn cyfathrebu â phreswylwyr, ehangu cynnig ‘Fy Nghyfrif’ ar gyfer hunanwasanaeth digidol, gweithio gydag adrannau sydd bellach yn cysylltu â’r adran TGCh i ofyn am gymorth, ac mae mwy o’n huwch swyddogion a chynghorwyr ar Twitter (cliciwch yma i weld rhestr nad yw’n gynhwysfawr). Yn fy marn i, dyma hyder digidol ar waith ac mae’n creu llawer o newidiadau diwylliannol bach i’r ffordd rydym yn gweithio. Ond mae fy meddylfryd heriol yn dweud wrthyf fod gennym lawer i’w wneud o hyd a megis dechrau mae ein stori uchelgais digidol.

Gwerth mewn sgwrs – Prifysgolion yn dod at ei gilydd i roi Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol ar waith

Rhan o rôl y tîm GPX yw adeiladu perthynasau gydag sefydliadau led led Cymru a tu hwnt, a rhannu gwybodaeth arloesol neu ddiddorol. Rydym wedi bod yn gweithio gyda’r Grŵp Addysg Uwch Cymru ar gyfer Cenedlaethau’r dyfodol (HEFGG) ers ychydig o flynyddoedd yn awr. Mae’r Grŵp yn awyddus iawn i gydweithio â gwasanaethau cyhoeddus ehangach, enwedig I rannu eu gwybodaeth meant wedi casglu i helpu wasanaethau cyhoeddus ac yn y pen draw i bobl Cymru.

Pan ddaeth y syniad o’r digwyddiad hwn i ben, fe wnaeth hi’n synnwyr i ni weithio mewn partneriaeth. Yn enwedig I rhannu eu dulliau o sut maent yn cyfrannu at Ddeddf Lles y Dyfodol.

I esbonio ychydig mwy am y digwyddiad, dyma beth sydd gan Dr Einir Young I ddweud, sef,  cadeirydd y grŵp,  I rannu dyhead o’r digwyddiad …

Fy enw i yw Einir Young, rwy’n Gyfarwyddwr Cynaliadwyedd ym Mhrifysgol Bangor, ac rwyf hefyd yn cadeirio Grŵp Addysg Uwch Cymru ar gyfer Cenedlaethau’r dyfodol (HEFGG) sy’n cynrychioli pob sefydliad AU yng Nghymru. Ar ran y grŵp hoffwn gyflwyno ein cyd-fenter newydd a’ch gwahodd i gymryd rhan. Dyma’r cyntaf mewn cyfres o flogiau sy’n arwain at ddwy gynhadledd, un ym Mangor ym mis Medi ac un arall yng Nghaerdydd ym mis Tachwedd – digon o amser a gwybodaeth i benderfynu a ydych chi eisiau  ymuno â ni neu beidio.

Ar ôl gweithio gyda’n gilydd fel grŵp ers peth amser, penderfynom ei bod hi’n bryd rhoi egwyddorion y Ddeddf Llesiant ar waith, yn enwedig y pum ffordd o weithio. Dyma’r cwestiynau gododd ymysg ein gilydd:

  • Beth yw cyfraniad hirdymor y grŵp? Beth yw’r pwynt i ni gyfarfod o dro i dro i rannu’n syniadau? Beth sy’n digwydd i’r syniadau hynny? Beth sydd gennym i ddangos am ein hymdrechion?
  • Nid yw cyfarfod er mwyn ticio bocs yn rhywbeth gwerth chweil i’w wneud felly sut allwn ni osgoi syrthni sefydliadol a marweidd-dra a sicrhau fod ein grŵp ni’n berthnasol?
  • Mae cydweithio yn rhywbeth yr ydym yn anelu ato ond yn rhy aml mae’n sefydliadau’n cystadlu â’i gilydd; diffiniodd rhywun ‘cydweithio’ rhyw dro fel ‘gohirio casáu’n gilydd dros dro wrth chwilio am fwy o gyllid’. Cododd hynny wên yn ein mysg gan ein bod i gyd yn adnabod fod llygedyn o wirionedd yna. Sut felly y gallem ni gydweithio go iawn?
  • Mae integreiddio yn ddyhead arall – integreiddio’r hyn a wnawn yn hytrach na dilyn ein hamcanion ni ein hunain mewn sylos. Sut allwn ni wneud yn well?
  • Mae tynnu pobl i ymuno mewn yn syniad sy’n cario llawer o bwysau ond mae’n anodd ei gyflawni. Pwy ddylai fod yn rhan o’r grŵp? Pwy ddylai wneud beth? Pryd? Ble?

Wrth i ni ystyried y cwestiynau hyn fel grŵp yng Nghynhadledd Newid Ymddygiad Swyddfa Archwilio Cymru yn Aberystwyth ym mis Ebrill 2017, heriodd Yvonne Jones o Brifysgol Abertawe (yr unig aelod craidd sy’n weddill o ysgrifenyddiaeth y RCE Cymru gwreiddiol), ni i adfywio Canolfan Arbenigedd Rhanbarthol Cymru (RCE Cymru) i adlewyrchu ein ffordd newydd o feddwl a’r syniadaeth y tu ôl i’r Ddeddf Llesiant. A dyma ni, ddeunaw mis yn ddiweddarach yn awyddus i ail-lansio RCE Cymru ar ei newydd wedd, yn barod i gyfrannu’n weithredol i rwydwaith rhyngwladol o dros 160 o grwpiau tebyg sy’n brysur yn cymhwyso amcanion cynaliadwyedd byd-eang i gyd-destun cymunedol lleol, gyda phwyslais ar les cenedlaethau’r presennol a’r dyfodol.

Mae gan rwydweithiau’r RCE reolau penodol a’r ddwy reol aur yw i) bod rhaid i RCE gael ei arwain gan Brifysgol a ii) mae’n rhaid iddo ymgysylltu â’r gymuned ehangach. Felly, rydym wedi dod â grŵp bach o dri o bobl ynghyd i weithredu fel Ysgrifenyddiaeth i ddelio ag adrodd ond mae’r gweddill yn hylif ac yn agored i awgrymiadau.

Ar hyn o bryd rydym yn datblygu nifer o gylchoedd o ddiddordeb ac yn chwilio am gyfranogwyr sydd â diddordeb. Hyd yn hyn mae’r grwpiau canlynol wedi dod i’r amlwg:

  • Yr economi gylchol (wedi’i gydlynu gan Dr Gavin Bunting, Prifysgol Abertawe)
  • Prifysgolion a Cholegau Iach (wedi’i cydlynu gan Chris Deacy, Met Caerdydd)
  • Adfywio (wedi’i gydlynu gan Dr Sheena Carlisle a Tim Palazon, Met Caerdydd)
  • Addysgu a Dysgu (wedi’i gydlynu gan Dr Carolyn Hayles, Prifysgol Cymru, Drindod Dewi Sant)
  • Mae cyfathrebu yn thema drawsbynciol ac fe’i cydlynir gan fy nhîm ym Mangor.

Mae cylchoedd eraill ar y gweill:

  • Addysgu ar gyfer system fwyd well (Jane Powell)
  • Presgripsiynau Cymdeithasol (wedi’i gydlynu gan Nina Ruddle, Glyndŵr)
  • Iaith a Diwylliant (cydlynwyr i’w cadarnhau)
  • Seinfyrddau ar gyfer y Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus (Nina Ruddle a Dr Einir Young – yng ngogledd Cymru i ddechrau)

Felly i ateb ein pum cwestiwn gwreiddiol, dyma lle rydym ni arni:

Ein gweledigaeth hirdymor yw creu strwythur gwirioneddol ar y cyd (credwn y bydd trefn yr RCE yn hwyluso hyn) i ddarparu ‘lle i feddwl’ ar gyfer cylchoedd o ddiddordeb i drafod eu heriau penodol, yn eu hamser eu hunain a’u ffordd eu hunain. Mater i bob grŵp yw penderfynu sut maen nhw’n rhoi trefn ar eu hunain a mesur llwyddiant.

Bydd y cylchoedd o ddiddordeb yn darparu gofod ar gyfer sgwrs ddwy ffordd rhwng y grŵp RCE craidd a’r cylchoedd yn cynhyrchu llif cyson o syniadau newydd a darparu cyfleoedd ar gyfer croes-ffrwythloni syniadau rhwng y cylchoedd. Bydd cyfarfodydd yn cael eu trefnu fel bo’r galw gan y grŵpiau eu hunain er mwyn osgoi diflastod.

Rhaid i gydweithio gael ei seilio ar ymddiriedaeth ac mae hwn yn gyfle i archwilio, yn hollol rydd, sut y gall cyfangorff fod yn fwy effeithiol na chyfanswm y rhannau gwasgaredig. Nid cyllid i gecru drosto, nid oes targedau allanol. Nid oes pwysau i ymuno ac yn bwysicach fydd does dim cywilydd o ran methu – rydym yma i ddysgu gyda’n gilydd.

Mae yna lawer o fentrau o gwmpas sy’n gysylltiedig â’r holl gylchoedd o ddiddordeb yn barod. Bu sawl ymdrech i orfodi sefydliadau i weithio gyda’i gilydd yn ‘oer’, heb ddigon o amser i sicrhau fod sylfeini o gyd ymddiried yn bodoli. Rydym yn gobeithio y bydd natur wirfoddol RCE Cymru drwy’r HEFGG yn hwyluso mwy o integreiddio a rhannu syniadau er mwyn goresgyn y tueddiad i gadw pethau i ni’n hunain a meddwl am bethau mewn termau ‘ni v. nhw’.

Y newyddion da yw y gall unrhyw un a phawb gymryd rhan os dymunwch. Nid yw hwn yn glwb caeedig. Prif gymhwyster cael eich cynnwys yw bod gennych chi feddwl agored, agwedd bosib, meddwl creadigol a pharodrwydd i gymryd risg (lle gallai methu fod yn opsiwn) ac ymrwymiad i drio. Ond nid ydym yn chwilio am ferthyron chwaith – os ydych yn rhy brysur, dim problem. Dylai’r cyd-weitho gyda’r cylchoedd diddordeb ffitio mewn gyda’ch gwaith bob dydd neu fod yn rhywbeth ychwanegol fydd o fudd personol i chi o’ch gwirfodd. Mae cydbwysedd bywyd a gwaith yn holl bwysig

Cadwch eich llygad ar agor am gyfres o flogiau fydd yn esbonio dyheadau pob un o’r cylchoedd o ddiddordeb yn eu tro.

Dwi’n aros yn eiddgar am donau o sylwadau ac adborth. Ymlaen mae Canan!

Einir YoungDr Einir Young yw Cyfarwyddwr Cynaliadwyedd Prifysgol Bangor. Mae ei thîm yn y Lab Cynaliadwyedd yn rhan o Wasanaethau Canolog y Brifysgol ochr yn ochr â’r timau Cynllunio, Llywodraethant ac Adnoddau Dynol er mwyn adlewyrchu pwysigrwydd cynaliadwyedd a llesiant cenedlaethau’r dyfodol i’r Brifysgol.

Mae ganddi brofiad helaeth o gydweithio â busnesau a sefydliadau sydd wedi eu dadrithio â’r meddylfryd fod ‘un maint yn addas i bawb’. Mae’n croesawu’r her o ddod o hyd i atebion effeithiol i faterion cymhleth ‘cynaliadwyedd’, gan ganolbwyntio ar greu ffyniant trwy barchu pobl a byw o fewn ffiniau adnoddau’r blaned. Yn ei barn hi, mae dyddiau ‘hen werthoedd y pwerus’ a’r rheoli oddi fry yn dod i ben ac mae’n croesawu’r rhwyddineb a’r ffresni sy’n dod yn sgil ‘gwerthoedd y grymoedd newydd’ sydd ynghlwm wrth weithgareddau torfol, tryloywder radicalaidd a rhywbeth mor syml ag ymddiried mewn pobl.

Yn ei hamser hamdden mae cymryd cerdded o ddifri. Y cynllun ar hyn o bryd yw cwblhau Llwybr Arfordir Cymru a Llwybr Llechi Eryri; yn ddiweddar cerddodd o gwmpas Malta. Llinyn mesur llwyddiant ar gyfer unrhyw gyrchfan yw safon ac ansawdd y teithiau cerdded. Cymru sy’n fuddugol bob tro.