Hanes cryno Grŵp Bwyd Canolfan Rhanbarthol Arbenigedd Cymru ar Addysg ar gyfer Datblygiad Cynaliadwy a Dinasyddiaeth Fyd-eang

Ym mis Medi a mis Tachwedd eleni, rydym yn gweithio mewn partneriaeth â Labordy Cynaliadwyedd Prifysgol Bangor ar ddigwyddiad RCE Cymru – ‘Mae’n dda i rannu’, a gynhelir ym Mangor a Chaerdydd. Cyn y digwyddiad, mae Jane Powell wedi blogio am ei phrofiad o Ganolfannau Arbenigedd Rhanbarthol (RCE) ac hanes diddorol y Grŵp Bwyd.

Mae’n ddiddorol clywed sut mae’r ymchwil hwn wedi esblygu dros y blynyddoedd ac wedi helpu i lunio Maniffesto Bwyd Cymru ynghyd â Deddf Lles Dyfodol Cenedlaethau (Cymru) 2015. Yr wyf yn gyffrous ynglŷn â’r posibilrwydd y bydd ein pobl ifanc mae pobl yng Nghymru yn helpu i lunio’r system fwyd er gwell.

Dyma Jane Powell yn rhannu ei phrosiect …

Pan ddes i ar draws y syniad o Ganolfan Ranbarthol ar gyfer Arbenigedd addysg gynaliadwy – ac RCE – i Gymru yn 2008, roeddwn yn amheus iawn o’r acronym diweddaraf. Roedd yn swnio mor fiwrocrataidd. Ond wedyn, clywais Julie Bromilow o’r Ganolfan Dechnoleg Amgen yn siarad am RCE roedd hi wedi ymweld ag yn Japan, a dechreuodd y posibilrwydd o fod yn rhan o rwydwaith byd-eang er mwyn datrys problem fyd-eang apelio.

Ar y pryd, roeddwn yn Swyddog Gwybodaeth yng Nghanolfan Organig Cymru yn Aberystwyth, yn trefnu i ysgolion ymweld â ffermydd a phrydau ysgol wedi’i gynhyrchu’n lleol ynghyd â’n nyletswyddau golygu arferol. Roedd yn rhoi boddhad, ond roeddwn yn dyheu am fod yn rhan o rywbeth mwy, i gymharu ein gwaith gyda beth roedd eraill yn ei wneud, a gweld pa mor bell gallwn fynd.  Yn fwy na dim, roeddwn yn pendroni am beth yn union roedden i’n ei wneud.  Sut roedd ymweld â ffermydd i fod i newid unrhyw beth? Pam roedd prosiectau prydau ysgol mor bwerus, tra roedd sefyll ar stondin mewn digwyddiad weithiau’n gallu bod mor ddiflas?

Meddyliais efallai byddai’r RCE yn gallu bod yn ffordd o ysgogi pethau. Felly neidiais ar y cyfle i ymuno gyda’r is-grŵp oedd yn edrych ar addysg bwyd, ynghyd â Julie, Dr Jane Claricoates o ysgrifenyddiaeth yr RCE ym Mhrifysgol Abertawe a Dr David Skydomre o Brifysgol Glyndŵr. Ein tasg gyntaf, yn 2011, oedd ‘sgwennu papur pynciol, oedd yn archwilio beth allai ‘addysg drawsnewidiol’ olygu yng nghyd-destun bwyd gan dynnu ar ein profiadau perthnasol yn ogystal â’r llenyddiaeth ymchwil.

acp_5538-1-copy.jpg

Aethom ymlaen i drefnu digwyddiad yng Ngholeg Powys lle roeddem yn defnyddio ymbwyllo a thrafodaeth hamddenol i archwilio sut roedd myfyrwyr, darlithwyr a chynhyrchwyr bwyd lleol i gyd yn perthyn i’r gadwyn fwyd. Bwriad hyn oedd rhoi syniad o sut gall addysg bwyd fod yn effeithiol, drwy gysylltu gyda gwerthoedd a dealltwriaeth bresennol pobl. Datgelodd y cyfoeth o’r profiad dynol sydd tu ôl i’r ffigyrau a ffeithiau am y system fwyd.

Yn dilyn hyn, er ein bod wedi atynnu ambell aelod newydd ac yn parhau i gyfarfod am flwyddyn neu ddwy, dechreuodd y grŵp wasgaru. Roedd salwch a newid swyddi yn rhan o hyn, ac efallai bod yr RCE yn rhy ymylol i’n swydd ddisgrifiadau amrywiol i gael y sylw roedd yn ei haeddu. Er hyn, daeth yn amlwg bod y cysyniad canolog o gydweithio rhwng addysg uwch ac ymarferwyr yn un gwydn iawn, fel ein cwestiwn am beth sy’n gwneud addysg bwyd yn drawsnewidiol. Newidiodd y Grŵp Bwyd i fod yn ymholiad oedd yn cael ei hystyried gan rwydwaith llac.

Yn 2014, galluogodd cyllid o Raglen Datblygu Wledig Cymreig i Ganolfan Organig Cymru i symud hyn i lefel newydd gyda phrosiect ymchwil gweithredol o’r enw Gwerthoedd Bwyd. Daeth hyn ac ymchwil o seicoleg gymdeithasol a’i wneud yn berthnasol i addysg bwyd, a daeth yn amlwg ei fod yn ddull pwerus gan ddod a mewnwelediad newydd i nifer ohonom oedd yn gweithio yn addysg bwyd. Yn ddiweddarach daeth yn sail i Faniffesto Bwyd Cymru sy’n cynnal y weledigaeth i’r system fwyd Cymreig sydd wedi ei ddal ynghyd ar werthoedd o ofal, tegwch a chydraddoldeb.

Roedd Gwerthoedd Bwyd yn enghraifft wych o ethos yr RCE, er nad oedd yn dechnegol yn rhan ohono. Roedd yn gydweithrediad rhwng addysg uwch, rhwng Dr Sophie Wynne-Jones a’i chydweithwyr i ddechrau ym Mhrifysgol Aberystwyth ac yna, ym Mangor, a’r gymdeithas ehangach, er enghraifft Canolfan Ymchwil Diddordeb Cyhoeddus, Canolfan Organig Cymru a nifer o sefydliadau anllywodraethol yn amrywio o Age Concern yng Ngwynedd i’r Synagog Unedig Diwygiedig yng Nghaerdydd. Galluogodd cyfnewid cyfoethog ac ysbrydoledig rhwng academyddion ac ymarferwyr oedd yn fanteisiol i’r ddwy garfan.

au-chris-presents.jpg

Wrth ddysgu grwpiau a threfnu digwyddiadau cymunedol, fel rwy’n ei wneud, mae’n hawdd llosgi’r gannwyll ddau ben a cholli cymhelliant. Mae’r cyswllt gydag ymchwilwyr yn dod a phersbectif ffres sy’n ein galluogi i fynd yn ddyfnach i’n hymarfer, a chael mwy o foddhad o’r hyn ydym yn ei wneud yn dda. I academyddion, dwi’n dychmygu, eu bod yn cael boddhad bod yn rhan o brosiect sy’n dod a buddion yn syth a dangos yr egwyddorion damcaniaethol ar waith mewn bywyd bob dydd. Ni lwyddodd y grŵp wneud cysylltiadau gyda’r rhwydwaith RCE byd-eang, mi fyddai hynny yn amlwg yn ychwanegu hyd yn oed mwy o werth i’r broses.

Susanne plus two

Mae’r Grŵp Bwyd yn segur ar hyn o bryd, ond mae ei waith yn byw ymlaen, ac mae gymaint mwy gallwn ei wneud. Wrth i ysgolion Cymreig baratoi am ddiwygiad mawr o’r cwricwlwm ac wrth i Ddeddf Llesiant a Chenedlaethau’r Dyfodol ddechrau cymryd effaith, mae’r cyfleoedd yn anferth. Gall RCE Cymru ar ei newydd wedd gynnig y cyfle ar gyfer rhagor o gydweithio ar addysg bwyd? Darllenwch ein blog a chysylltwch gyda Jane Powell.

Gweithiodd Jane Powell i Ganolfan Organig Cymru o 2000 hyd at 2015 ac erbyn hyn mae hi’n ymgynghorydd addysg lawrydd ac ysgrifen wraig. Jane yw’r cydlynydd yng Nghymru ar gyfer LEAF Education, ac aelod o Grŵp Addysg Biosffer Dyfi, a golygydd Maniffesto Bwyd Cymru. Mae hi’n byw yn ardal Aberystwyth ac yn rhan o brosiectau bwyd lleol gan gynnwys gardd yn y Brifysgol. Ei gwefan yw www.foodsociety.wales.

Uchelgais Ddigidol

NeilYn dilyn digwyddiad a gynhaliwyd gennym y llynedd, gwnaethom ddechrau sgwrs Twitter ar-lein gyda Neil Prior @PriorNeil, Cynghorydd Sir Annibynnol ac Aelod o’r Cabinet dros Drawsnewid a TG yng Nghyngor Sir Penfro. I’r rheini ohonoch nad ydych yn ei adnabod – dyma flog gwych am ei flwyddyn gyntaf fel Cynghorydd Sir.

Nid oedd Neil yn gallu dod i’n digwyddiad #WAODigital18, ond roedd am rannu ei stori am y newid mewn hyder digidol yng Nghyngor Sir Penfro, a sut mae hyn yn creu llawer o newidiadau diwylliannol bach i’r ffordd y maent yn gweithio…

Uchelgais Ddigidol

Nid oes angen i chi fod yn ddaroganwr i wybod bod y byd rydym yn byw ynddo wedi newid yn sylweddol, diolch i’r dechnoleg diben cyffredinol, sef, y rhyngrwyd. Mae’r ffeithlun Internet Minute yn dangos y ffordd y mae ‘digidol’ wedi dod yn rhan hanfodol o’n bywydau, gan lywio’r ffordd rydym yn cyfathrebu, siopa, gwylio teledu, gwrando ar gerddoriaeth, caru a rhannu manylion ein bywydau ‘r byd. Fel Cynghorydd ac aelod o’r Cabinet newydd, a gyda phortffolio newydd o weithio ym maes trawsnewid a TG yng Nghyngor Sir Penfro, fy nod yw ymchwilio i’r ffyrdd y gall technoleg ddigidol ein helpu i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus gwell.

Mae fy argraffydd wedi torri, allwch chi ei drwsio?

Barn draddodiadol cynghorau am adrannau TGCh yw eu bod yno i gadw’r goleuadau ymlaen. Maent yn rheoli ac yn cynnal a chadw llinell etifeddol gritigol systemau TG busnesau a oedd wedi’u caffael gan yr adran gyllid fwy na thebyg, maent yn trwsio eich peiriant pan fydd yn torri, maent yn darparu’r rhwydweithiau, y seilweithiau a’r cymwysiadau sy’n galluogi staff y cyngor i fynd i’r gwaith a gweithio. Ond anaml iawn y caiff eich adran TGCh ei hystyried yn arweinwyr strategol yn eich cyngor.  Ac eto, mae’r byd wedi newid.

Ar ôl etifeddu rhaglen drawsnewid nad oedd yn weladwy iawn yn fewnol ac a oedd yn ei chael hi’n anodd datblygu, dechreuais drwy ystyried yr adran TGCh yn fanwl. Gyda Phennaeth Gwasanaeth a oedd yn croesawu’r cymorth gwleidyddol, aethom ati i ail-ysgrifennu’r strategaeth dechnoleg er mwyn ei symleiddio a phennu ein ‘cyrchfan teithio’ ein hun, gan symud o ‘wasanaeth dibynadwy sy’n gwneud y gorau posibl’ i ‘ddatrys problemau busnes drwy weithio mewn partneriaeth’.

Nid oedd hyn yn anodd iawn i’w wneud. Drwy hwyluso gweithdy gyda staff a defnyddwyr TG allweddol, roeddem yn gallu asesu ein sefyllfa a beth oedd ein nodau. Roedd meincnodi’r Gymdeithas er Rheoli Technoleg Gwybodaeth (SOCITM) ac edrych ar yr hyn roedd cynghorau eraill yn y DU yn ei wneud, megis Enfield gydag Amelia ac Aylesbury Vale gydag Alexa, yn golygu bod gen i stori gymhellol am ein huchelgeisiau drwy’r broses wleidyddol, gan dynnu sylw at yr angen am fuddsoddiad, nid toriadau, ym maes TGCh. Y canlyniad? Buddsoddiad o £600,000 a diogelwch rhag toriadau cyllidebol am y pedair blynedd nesaf.

Pobl Ddigidol Hyblyg

Mae ein strategaeth yn syml iawn. Mae a wnelo â bod yn fwy hyblyg yn y ffordd rydym yn gweithio, sy’n golygu ein bod yn gwneud defnydd doethach o’n gofod swyddfa, gan leihau gwariant ar frics a morter er mwyn gallu gwario ein harian ar bobl a gwasanaethau. Mae digidol yn canolbwyntio ar yr angen i ehangu ein cynnig digidol i gwsmeriaid ac annog hyder digidol ymhlith staff, gan eu hannog i fabwysiadu dull mwy modern o weithredu. Yn olaf, hoffwn i ni ganolbwyntio ar ddatblygu sgiliau a gwybodaeth ein hadran TGCh fel y gall fod yn gatalydd ar gyfer newid yn yr Awdurdod ac y caiff ei hadnabod fel arloeswr technoleg sy’n gallu gweithio ar draws y sefydliad i sefydlu prosesau trawsnewid digidol cadarn. Bydd ein sefydliad yn llawn pobl hyblyg a digidol.

Blog pic1

Nid ‘peth’ yw digidol

Nid ‘peth’ yw digidol, mae’n ffordd o wneud pethau. Felly, i ni yma yn Sir Benfro, yr effaith fwyaf a gafodd y strategaeth dechnoleg rydym wedi’i mabwysiadu yn ddiweddar, oedd rhoi prosiect ‘gweithio doethach’ uchelgeisiol ar waith. Yn y prosiect hwn, mae tîm trawsadrannol yn ad-drefnu Neuadd y Sir i greu parthau gwaith doethach a fydd yn golygu y byddwn yn gwneud y defnydd gorau posibl o’r gofod sydd ar gael er mwyn sefydlu amgylchedd gwaith mwy modern. Mae hwn wedi bod yn ddarn enfawr o waith gan dîm bach sy’n llawn egni ac yn ymrwymedig i sicrhau ei fod yn llwyddo. Ar hyd y ffordd, rydym wedi ymgysylltu a chyfathrebu â staff a dwyn perswâd arnynt, ac er ei bod yn deg dweud nad yw rhai yn hapus, nid wyf yn credu y gallai unrhyw un ddadlau â’r rhesymau dros wneud hyn. Gyda dyddiad cwblhau arfaethedig erbyn diwedd yr haf, effaith wirioneddol ein huchelgais digidol yw y byddwn wedi sicrhau’r newid diwylliannol mwyaf ar gyfer ein Hawdurdod ers degawdau.

SWAP pic

Meddylfryd heriol

Rydym wedi cyflawni llawer dros y chwe mis diwethaf, ond nid ydym yn rhoi’r gorau iddi nawr. Rydym yn gwneud pethau da eraill, megis cynyddu ein defnydd o negeseuon testun er mwyn cyfathrebu â phreswylwyr, ehangu cynnig ‘Fy Nghyfrif’ ar gyfer hunanwasanaeth digidol, gweithio gydag adrannau sydd bellach yn cysylltu â’r adran TGCh i ofyn am gymorth, ac mae mwy o’n huwch swyddogion a chynghorwyr ar Twitter (cliciwch yma i weld rhestr nad yw’n gynhwysfawr). Yn fy marn i, dyma hyder digidol ar waith ac mae’n creu llawer o newidiadau diwylliannol bach i’r ffordd rydym yn gweithio. Ond mae fy meddylfryd heriol yn dweud wrthyf fod gennym lawer i’w wneud o hyd a megis dechrau mae ein stori uchelgais digidol.

Gwerth mewn sgwrs – Prifysgolion yn dod at ei gilydd i roi Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol ar waith

Rhan o rôl y tîm GPX yw adeiladu perthynasau gydag sefydliadau led led Cymru a tu hwnt, a rhannu gwybodaeth arloesol neu ddiddorol. Rydym wedi bod yn gweithio gyda’r Grŵp Addysg Uwch Cymru ar gyfer Cenedlaethau’r dyfodol (HEFGG) ers ychydig o flynyddoedd yn awr. Mae’r Grŵp yn awyddus iawn i gydweithio â gwasanaethau cyhoeddus ehangach, enwedig I rannu eu gwybodaeth meant wedi casglu i helpu wasanaethau cyhoeddus ac yn y pen draw i bobl Cymru.

Pan ddaeth y syniad o’r digwyddiad hwn i ben, fe wnaeth hi’n synnwyr i ni weithio mewn partneriaeth. Yn enwedig I rhannu eu dulliau o sut maent yn cyfrannu at Ddeddf Lles y Dyfodol.

I esbonio ychydig mwy am y digwyddiad, dyma beth sydd gan Dr Einir Young I ddweud, sef,  cadeirydd y grŵp,  I rannu dyhead o’r digwyddiad …

Fy enw i yw Einir Young, rwy’n Gyfarwyddwr Cynaliadwyedd ym Mhrifysgol Bangor, ac rwyf hefyd yn cadeirio Grŵp Addysg Uwch Cymru ar gyfer Cenedlaethau’r dyfodol (HEFGG) sy’n cynrychioli pob sefydliad AU yng Nghymru. Ar ran y grŵp hoffwn gyflwyno ein cyd-fenter newydd a’ch gwahodd i gymryd rhan. Dyma’r cyntaf mewn cyfres o flogiau sy’n arwain at ddwy gynhadledd, un ym Mangor ym mis Medi ac un arall yng Nghaerdydd ym mis Tachwedd – digon o amser a gwybodaeth i benderfynu a ydych chi eisiau  ymuno â ni neu beidio.

Ar ôl gweithio gyda’n gilydd fel grŵp ers peth amser, penderfynom ei bod hi’n bryd rhoi egwyddorion y Ddeddf Llesiant ar waith, yn enwedig y pum ffordd o weithio. Dyma’r cwestiynau gododd ymysg ein gilydd:

  • Beth yw cyfraniad hirdymor y grŵp? Beth yw’r pwynt i ni gyfarfod o dro i dro i rannu’n syniadau? Beth sy’n digwydd i’r syniadau hynny? Beth sydd gennym i ddangos am ein hymdrechion?
  • Nid yw cyfarfod er mwyn ticio bocs yn rhywbeth gwerth chweil i’w wneud felly sut allwn ni osgoi syrthni sefydliadol a marweidd-dra a sicrhau fod ein grŵp ni’n berthnasol?
  • Mae cydweithio yn rhywbeth yr ydym yn anelu ato ond yn rhy aml mae’n sefydliadau’n cystadlu â’i gilydd; diffiniodd rhywun ‘cydweithio’ rhyw dro fel ‘gohirio casáu’n gilydd dros dro wrth chwilio am fwy o gyllid’. Cododd hynny wên yn ein mysg gan ein bod i gyd yn adnabod fod llygedyn o wirionedd yna. Sut felly y gallem ni gydweithio go iawn?
  • Mae integreiddio yn ddyhead arall – integreiddio’r hyn a wnawn yn hytrach na dilyn ein hamcanion ni ein hunain mewn sylos. Sut allwn ni wneud yn well?
  • Mae tynnu pobl i ymuno mewn yn syniad sy’n cario llawer o bwysau ond mae’n anodd ei gyflawni. Pwy ddylai fod yn rhan o’r grŵp? Pwy ddylai wneud beth? Pryd? Ble?

Wrth i ni ystyried y cwestiynau hyn fel grŵp yng Nghynhadledd Newid Ymddygiad Swyddfa Archwilio Cymru yn Aberystwyth ym mis Ebrill 2017, heriodd Yvonne Jones o Brifysgol Abertawe (yr unig aelod craidd sy’n weddill o ysgrifenyddiaeth y RCE Cymru gwreiddiol), ni i adfywio Canolfan Arbenigedd Rhanbarthol Cymru (RCE Cymru) i adlewyrchu ein ffordd newydd o feddwl a’r syniadaeth y tu ôl i’r Ddeddf Llesiant. A dyma ni, ddeunaw mis yn ddiweddarach yn awyddus i ail-lansio RCE Cymru ar ei newydd wedd, yn barod i gyfrannu’n weithredol i rwydwaith rhyngwladol o dros 160 o grwpiau tebyg sy’n brysur yn cymhwyso amcanion cynaliadwyedd byd-eang i gyd-destun cymunedol lleol, gyda phwyslais ar les cenedlaethau’r presennol a’r dyfodol.

Mae gan rwydweithiau’r RCE reolau penodol a’r ddwy reol aur yw i) bod rhaid i RCE gael ei arwain gan Brifysgol a ii) mae’n rhaid iddo ymgysylltu â’r gymuned ehangach. Felly, rydym wedi dod â grŵp bach o dri o bobl ynghyd i weithredu fel Ysgrifenyddiaeth i ddelio ag adrodd ond mae’r gweddill yn hylif ac yn agored i awgrymiadau.

Ar hyn o bryd rydym yn datblygu nifer o gylchoedd o ddiddordeb ac yn chwilio am gyfranogwyr sydd â diddordeb. Hyd yn hyn mae’r grwpiau canlynol wedi dod i’r amlwg:

  • Yr economi gylchol (wedi’i gydlynu gan Dr Gavin Bunting, Prifysgol Abertawe)
  • Prifysgolion a Cholegau Iach (wedi’i cydlynu gan Chris Deacy, Met Caerdydd)
  • Adfywio (wedi’i gydlynu gan Dr Sheena Carlisle a Tim Palazon, Met Caerdydd)
  • Addysgu a Dysgu (wedi’i gydlynu gan Dr Carolyn Hayles, Prifysgol Cymru, Drindod Dewi Sant)
  • Mae cyfathrebu yn thema drawsbynciol ac fe’i cydlynir gan fy nhîm ym Mangor.

Mae cylchoedd eraill ar y gweill:

  • Addysgu ar gyfer system fwyd well (Jane Powell)
  • Presgripsiynau Cymdeithasol (wedi’i gydlynu gan Nina Ruddle, Glyndŵr)
  • Iaith a Diwylliant (cydlynwyr i’w cadarnhau)
  • Seinfyrddau ar gyfer y Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus (Nina Ruddle a Dr Einir Young – yng ngogledd Cymru i ddechrau)

Felly i ateb ein pum cwestiwn gwreiddiol, dyma lle rydym ni arni:

Ein gweledigaeth hirdymor yw creu strwythur gwirioneddol ar y cyd (credwn y bydd trefn yr RCE yn hwyluso hyn) i ddarparu ‘lle i feddwl’ ar gyfer cylchoedd o ddiddordeb i drafod eu heriau penodol, yn eu hamser eu hunain a’u ffordd eu hunain. Mater i bob grŵp yw penderfynu sut maen nhw’n rhoi trefn ar eu hunain a mesur llwyddiant.

Bydd y cylchoedd o ddiddordeb yn darparu gofod ar gyfer sgwrs ddwy ffordd rhwng y grŵp RCE craidd a’r cylchoedd yn cynhyrchu llif cyson o syniadau newydd a darparu cyfleoedd ar gyfer croes-ffrwythloni syniadau rhwng y cylchoedd. Bydd cyfarfodydd yn cael eu trefnu fel bo’r galw gan y grŵpiau eu hunain er mwyn osgoi diflastod.

Rhaid i gydweithio gael ei seilio ar ymddiriedaeth ac mae hwn yn gyfle i archwilio, yn hollol rydd, sut y gall cyfangorff fod yn fwy effeithiol na chyfanswm y rhannau gwasgaredig. Nid cyllid i gecru drosto, nid oes targedau allanol. Nid oes pwysau i ymuno ac yn bwysicach fydd does dim cywilydd o ran methu – rydym yma i ddysgu gyda’n gilydd.

Mae yna lawer o fentrau o gwmpas sy’n gysylltiedig â’r holl gylchoedd o ddiddordeb yn barod. Bu sawl ymdrech i orfodi sefydliadau i weithio gyda’i gilydd yn ‘oer’, heb ddigon o amser i sicrhau fod sylfeini o gyd ymddiried yn bodoli. Rydym yn gobeithio y bydd natur wirfoddol RCE Cymru drwy’r HEFGG yn hwyluso mwy o integreiddio a rhannu syniadau er mwyn goresgyn y tueddiad i gadw pethau i ni’n hunain a meddwl am bethau mewn termau ‘ni v. nhw’.

Y newyddion da yw y gall unrhyw un a phawb gymryd rhan os dymunwch. Nid yw hwn yn glwb caeedig. Prif gymhwyster cael eich cynnwys yw bod gennych chi feddwl agored, agwedd bosib, meddwl creadigol a pharodrwydd i gymryd risg (lle gallai methu fod yn opsiwn) ac ymrwymiad i drio. Ond nid ydym yn chwilio am ferthyron chwaith – os ydych yn rhy brysur, dim problem. Dylai’r cyd-weitho gyda’r cylchoedd diddordeb ffitio mewn gyda’ch gwaith bob dydd neu fod yn rhywbeth ychwanegol fydd o fudd personol i chi o’ch gwirfodd. Mae cydbwysedd bywyd a gwaith yn holl bwysig

Cadwch eich llygad ar agor am gyfres o flogiau fydd yn esbonio dyheadau pob un o’r cylchoedd o ddiddordeb yn eu tro.

Dwi’n aros yn eiddgar am donau o sylwadau ac adborth. Ymlaen mae Canan!

Einir YoungDr Einir Young yw Cyfarwyddwr Cynaliadwyedd Prifysgol Bangor. Mae ei thîm yn y Lab Cynaliadwyedd yn rhan o Wasanaethau Canolog y Brifysgol ochr yn ochr â’r timau Cynllunio, Llywodraethant ac Adnoddau Dynol er mwyn adlewyrchu pwysigrwydd cynaliadwyedd a llesiant cenedlaethau’r dyfodol i’r Brifysgol.

Mae ganddi brofiad helaeth o gydweithio â busnesau a sefydliadau sydd wedi eu dadrithio â’r meddylfryd fod ‘un maint yn addas i bawb’. Mae’n croesawu’r her o ddod o hyd i atebion effeithiol i faterion cymhleth ‘cynaliadwyedd’, gan ganolbwyntio ar greu ffyniant trwy barchu pobl a byw o fewn ffiniau adnoddau’r blaned. Yn ei barn hi, mae dyddiau ‘hen werthoedd y pwerus’ a’r rheoli oddi fry yn dod i ben ac mae’n croesawu’r rhwyddineb a’r ffresni sy’n dod yn sgil ‘gwerthoedd y grymoedd newydd’ sydd ynghlwm wrth weithgareddau torfol, tryloywder radicalaidd a rhywbeth mor syml ag ymddiried mewn pobl.

Yn ei hamser hamdden mae cymryd cerdded o ddifri. Y cynllun ar hyn o bryd yw cwblhau Llwybr Arfordir Cymru a Llwybr Llechi Eryri; yn ddiweddar cerddodd o gwmpas Malta. Llinyn mesur llwyddiant ar gyfer unrhyw gyrchfan yw safon ac ansawdd y teithiau cerdded. Cymru sy’n fuddugol bob tro.

Pa mor uchelgeisiol y gallech fod?

data_speechMae Alice Turner @YLabWales wedi ysgrifennu blog ar ein cyfer yn dilyn ein seminar Ddigidol ddiweddaraf ‘Ysbrydoli gwasanaethau cyhoeddus i gyflawni annibyniaeth a lles trwy uchelgais ddigidol‘. Darllenwch ymlaen i ddysgu mwy am ei phrofiad o’r diwrnod a sut y gall Y Lab helpu i’ch cefnogi os cafoch chi eich ysbrydoli gan ein digwyddiad…

Gwnaethom dreulio’r bore yn  #WAODigital18, yn dysgu a rhannu gan sefydliadau yng Nghymru sydd am ddod â mwy o arloesedd digidol i’w gwaith o ddarparu gwasanaethau cyhoeddus.

Dywedodd Shirley Ayres @shirleyayres o Rwydwaith Connected Care ‘Nid oes gan un sector yr holl atebion i’r problemau drwg. Dylai gwasanaethau cyhoeddus fod yn arwain y ffordd.’

Roedd clywed straeon ac enghreifftiau o wahanol sectorau yn ysbrydoledig, gyda llawer o heriau cyffredin yn cael eu nodi. Fel y dywedodd Shirley, dechrau’r daith yw hon, felly beth yw’r cam nesaf?

Y Lab yw labordy arloesedd gwasanaethau cyhoeddus Cymru – rydym yn datblygu’r gallu i arloesi, cefnogi syniadau newydd ac ymchwilio i sut a pham bod arloesedd gwasanaethau cyhoeddus yn digwydd.

Os cafoch chi eich ysbrydoli gan y seminar a’ch gadael yn llawn syniadau, rydym ar hyn o bryd yn derbyn ceisiadau am Arloesi i Arbed, rhaglen gwerth £5.8m o gyllid cyfunol a chymorth wedi’i deilwra i sefydliadau sydd am roi cynnig ar rywbeth newydd.

Dros y flwyddyn ddiwethaf, rydym wedi cefnogi wyth sefydliad (gan gynnwys Innovate Trust, a oedd yn rhan o siaradwyr y panel llawn a gyflwynodd weithdy yn y digwyddiad) i brofi ei syniad a gwneud gwaith ycmhwil arno er mwyn gweld a yw’n gweithio. Mae’r cam nesaf ar gyfer y prosiectau hynny bellach yn mynd rhagddo, gyda benthyciad di-log i ystyried a gweithredu ei syniad.

Beth fyddech chi’n ei geisio? Os oes gennych syniad a allai greu arbedion y gellir eu troi’n arian a darparu gwasanaethau gwell, rydym yn eich annog i gysylltu â ni a siarad â ni amdano. Dewch i un o’n trafodaethau i weld beth arall sydd ar gael. Mae’r rhaglen ar agor i bob sefydliad sy’n darparu gwasanaeth cyhoeddus, gan gynnwys llywodraeth leol a sefydliadau trydydd sector. Pa mor uchelgeisiol y gallech fod?

Ym mis Mehefin a Gorffennaf, rydym yn cynnal nifer o drafodaethau am ddim ar hyd a lled Cymru o arloeswyr gan gynnwys Futuregov, Tîm Gwybodaeth am Ymddygiad, Llywodraeth Cymru a Citymart, a fydd yn arddangos ac yn archwilio arfer gorau a datblygiadau newydd wrth ddarparu gwasanaethau cyhoeddus. Beth am ymuno â ni?

Profiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod: Gorau Arf, Dysg

Mae Hyb Cymorth ACE @acehubwales wedi creu blog ar ein cyfer cyn ein gweminar Profiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod: Camau Bach, Newid Mawr ar 12 Mehefin 2018.

Mae gan Gymru uchelgeisiau i fod yn arweinydd byd-eang o ran trechu, lliniaru ac atal Profiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod (ACEs). Er mwyn llwyddo yn hyn, rhaid i bawb fod yn ymwybodol o ACEs, yr hyn maent yn ei olygu i ni fel unigolion a phawb o’n hamgylch, a deall ein rôl unigryw wrth eu trechu, yn ein bywydau proffesiynol a phersonol.

Mae’r ffilm Resilience yn dweud wrthym: “Once you give people the information, they will find creative solutions,” ac rydym eisioes wedi gweld hyn yn dechrau digwydd yn y ffordd y mae rhai sefydliadau yng Nghymru wedi ymateb wrth ddysgu am ACEs, gan newid ffyrdd o weithio er mwyn bod yn wybodus am ACE. Er enghraifft, drwy ganolbwyntio ar berthnasoedd a phobl, yn hytrach na phrosesau.

Mae’r Hyb Cymorth ACE wedi cydgynhyrchu Fframwaith Sgiliau a Gwybodaeth a fydd yn helpu pawb yng Nghymru i ddeall ein rhan ni wrth drechu ac atal ACEs. Bydd yn ein helpu i herio ni ein hunain a meddwl “Beth alla i wneud yn wahanol?” ac adnabod yr hyn rydym eisoes yn ei wneud. Mae’r fframwaith yn berthnasol i bawb, nid gweithwyr ac ymarferwyr rheng flaen yn unig, wrth gefnogi pobl y mae trawma wedi effeithio arnynt, adnabod bod effeithiau ACEs yn eang a’u bod yn effeithio ar bobl o bob oedran ac o bob cefndir.

Nid yw’r Fframwaith wedi’i derfynu eto, ac mae’r Hyb Cymorth ACE wedi casglu adborth drwy sesiynau cynnwys gyda gweithwyr proffesiynol ledled Cymru. Mae’r adborth wedi bod yn amrywiol; mae rhai yn meddwl ei fod yn wych ac mae eraill yn gyfarwydd â’r cysyniadau. Mae’r Hyb bellach am ei gyfuno â fframweithiau sydd eisoes yn bodoli.

Rydym ni’n gwybod na fydd hyfforddiant yn unig yn golygu y bydd newid yn digwydd. Bydd y Fframwaith Sgiliau a Gwybodaeth ACE yn sail i weithgareddau drwy ddisgrifio’r wybodaeth a’r sgiliau y mae eu hangen ar unigolion a’u sefydliadau er mwyn creu’r amgylchedd ar gyfer newid.

Felly, beth golyga fod yn wybodus am ACEs?

Mae unigolion sy’n wybodus am ACEs yn meithrin perthnasoedd â phobl, gan edrych ymhellach na symptomau ac ymddygiad a chan ddangos caredigrwydd, trugaredd a dealltwriaeth. Maent yn adnabod dangosyddion gydol oes ACEs, gan wybod mai’r cwestiwn yw “Beth ddigwyddodd i chi?” yn hytrach na “Beth sydd ‘o’i le’ gyda chi?” Maent yn deall bod ymddygiad yn ffordd o gyfathrebu a bod yn rhaid i ni gymryd amser i ddeall hyn yn hytrach na beio rhywun am ei ymddygiad. Maent yn cefnogi, yn cyfeirio neu’n diogelu’n briodol. Maent yn defnyddio ymagwedd sy’n seiliedig ar seicoleg wrth gefnogi pobl; maent yn ystyried yr hyn sy’n bwysig i’r unigolyn hwnnw a pha gefnogaeth a fyddai’n datblygu ei gryfderau, ei sgiliau a’i adnoddau.

Mae pobl sy’n medrus o ran ACE yn ymarferwyr myfyriol sy’n dangos eu rôl wrth drechu ACEs. Maent yn nodi eu dulliau cefnogi eu hunain, gan eu cyrchu yn ôl yr angen, ac maent yn cyfrannu at welliant parhaus mewn perthynas â’u hymarfer.

Mae’r Fframwaith Sgiliau a Gwybodaeth ACE drafft yn pennu gwybodaeth a sgiliau’r gweithlu ar dair lefel.

  • Mae’r lefel ‘gwybodus am ACEs’ yn disgrifio gwybodaeth a sgiliau cyffredinol sy’n sail i bopeth arall. Mae pobl sy’n wybodus am ACEs yn deall natur ACEs ac maent yn gwybod yr effeithiau gydol oes sydd ganddynt. Maent yn deall sut i gyfathrebu’n effeithiol a phryd y mae angen iddynt ofyn am gyngor a chefnogaeth.
  • Mae’r lefel ‘medrus o ran ACEs’ yn disgrifio gwybodaeth a sgiliau cymhwysol. Mae pobl sy’n medrus o ran ACEs yn wybodus am ACEs ac mae ganddynt wybodaeth a sgiliau mwy manwl a chynhwysfawr o ran deall effeithiau ACEs. Gallant werthuso materion yn feirniadol a defnyddio sgiliau a gwybodaeth i gefnogi pobl.
  • Mae lefel ‘Dylanwadwyr’ yn disgrifio egwyddorion ar gyfer datblygu a chynnal diwylliant sefydliadol a chefnogaeth systemig sy’n galluogi pobl wybodus a medrus i ffynnu a rhoi o’u gorau. Mae Dylanwadwyr ACE yn bobl â rôl arwain a/neu strategol. Maent yn wybodus am ACEs, yn galluogi eraill i fod yn wybodus ac yn fedrus am ACEs ac maent yn sicrhau bod cefnogaeth ar gael i’w gweithlu ac y gellir cal mynediad iddi. Maent yn sicrhau ymagwedd at reoli gwasanaethau a thimau sydd wedi’u llywio gan ACEs. Yn bwysicach oll, maent yn sefydlu diwylliant sy’n cydnabod bod ACEs yn gyffredin ac yn systemig a bod angen ymateb o safon iddynt.

SK Framework V1a_CY

Mae’r Hyb Cymorth ACE yn chwilio am gyfleoedd i dreialu’r Fframwaith mewn sefydliadau yng Nghymru. Cysylltwch â Kelly McFadyen os oes diddordeb gennych mewn fod yn rhan o’r gwaith hwn.

Pa mor uchelgeisiol y gall eich sefydliad fod o ran defnyddio technoleg i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus gwell?

Mae Paul Taylor @PaulBromford, o Bromford Housing, wedi ysgrifennu blog ar ein cyfer cyn ein seminar ‘Ysbrydoli gwasanaethau cyhoeddus i gyflwyno annibyniaeth a llesiant drwy uchelgais ddigidol’ ar 5 a 14 o Fehefin. Darllenwch ymlaen i gael rhagor o wybodaeth am newid digidol, y rhwystrau diwylliannol ac am dorri’n rhydd o hen arferion…

Rydym yn byw mewn oes arbennig iawn.

Gallwch brynu llechen Android am lai na £50 yn eich archfarchnad leol. Er na chaiff ei hystyried fel un o’r goreuon ar y farchnad yn y maes technoleg – bydd yn rhoi mynediad i chi at ryngrwyd sy’n gwasanaethu hanner poblogaeth y ddaear.

Mae dros dair biliwn o bobl ar-lein, sy’n rhannu newyddion, sefydlu cymunedau newydd, cofnodi hanes ein planed, ac yn llunio ei dyfodol.  Er hynny, mae sefydliadau sector cyhoeddus yn gymharol araf o hyd yn addasu i gyfleoedd technoleg ddigidol.

Felly os gall dyfais sy’n costio £50 newid bywydau pobl, pam fod sefydliadau yn treulio cymaint o amser ac yn gwario ar adnoddau ‘trawsnewidiadau digidol’ nad ydynt yn cyflawni eu hamcanion yn aml?

Y broblem yw bod newid digidol yn gofyn am ffordd o feddwl hollol wahanol nad yw’n seiliedig ar sgiliau yn unig. Bellach mae ein cwsmeriaid yn derbyn gormod o wybodaeth bob dydd, ac oherwydd hynny mae eu rhychwant sylw wedi gwaethygu’n gyflym.

Mae ail-ddylunio ein gwasanaethau o gwmpas ein cwsmeriaid yn gofyn am feddylfryd mwy diwylliannol na thechnolegol. Mae’n golygu bod angen i ni fabwysiadu ymddygiadau sefydliadol gwahanol.

Gallaf weld rhai o’r rhwystrau diwylliannol sydd angen i ni eu goresgyn os byddwn am gynnal disgwyliadau ein dinasyddion a’n cymunedau:

  • Mae sefydliadau yn parhau i orfeddwl technoleg ddigidol ac maent yn ofalus iawn – gan aros i bethau dawelu cyn penderfynu ar beth i’w wneud. Gellir dadlau bod yr opsiwn ‘aros i weld’ hwn yn fwy tebyg i ‘aros i farw’.
  • Weithiau, rydym yn defnyddio ffyrdd o weithio sydd eisoes yn bodoli ac yn eu digideiddio – gan drosglwyddo problemau heddiw i lwyfan arall mewn gwirionedd.
  • Mae rhai yn gwrthod newid gan eu bod yn meddwl y byddai trafod cudd-wybodaeth artiffisial yn pechu staff neu eu defnyddwyr – fel pe baent yn byw mewn rhyw fyd lle nad yw Siri, Alexa, Cortana a Google yn bodoli.
  • Ac mae rhai sy’n ystyried technoleg ddigidol fel cyfle i dorri costau yn unig. Maent yn canolbwyntio ar y tymor byr yn hytrach na’i ystyried fel buddsoddiad yn eich dyfodol.

Mae’n ymddangos yn syml – ond gellir negodi llawer o’r rhwystrau hyn os byddwn yn dechrau gyda’r defnyddiwr ac yn ffurfio ein cynnig digidol o gwmpas y berthynas sydd ei hangen arnynt.

Yn Bromford rydym wedi lansio dull a elwir yn Hyfforddi’r Gymdogaeth. Dyma ganlyniad yr holl brofi, treialu a’r gwaith archwilio rydym wedi bod yn eu cynnal dros y saith mlynedd diwethaf. Gan ddysgu o’r holl dreialon hyn, ein prif gasgliad yw: dim ond wrth ddod i’w hadnabod yn iawn y gallwn gael yr effaith fwyaf ar ein cymunedau ac yn cael ein rhyddhau o’n harferion blaenorol.

Mae’r arferion hyn yn cynnwys dull seilo o weithio, polisïau cyfyngol, dibyniaeth ar ganolfannau cyswllt a meddalwedd ‘rheoli’ perthynas cwsmeriaid.

Mae gennym gyfle i gefnogi’r berthynas gywir gyda’r dechnoleg gywir – lle mae technoleg ddigidol yn galluogi pwrpas gwell. I ni, mae hyn yn golygu nad ydym yn canolbwyntio ar Bromford fel terfyn y daith ond yn hytrach ei ystyried fel llwyfan ar gyfer cysylltu pobl er mwyn iddynt gyflawni eu dymuniadau.

Caiff rhywfaint o hyn ei gyflawni gan offer digidol, ond ni fydd hynny’n ddigonol. Mae ein dull yn seiliedig ar ein canfyddiadau a’r ffordd orau o’i gyflawni yw sicrhau mai ein cydweithwyr a’n cwsmeriaid sy’n gyfrifol am dechnoleg a’u bod yn rhoi cynnig ar bethau mewn ffordd sydd â chost a pherygl isel.

Ni all y mwyafrif ohonom roi ein barn ar rywbeth drwy ddarllen amdano yn unig. Mae angen i ni ei weld, ei deimlo a’i brofi. Dyna pam rydym yn canolbwyntio ar yr hyn a elwir yn ‘brofion’. Mae profion fel arfer yn cynnwys amser cyfyngedig, braidd dim adnoddau a risg isel o ganlyniad i hynny. Gallai enghraifft o hyn olygu creu rhywbeth o’r newydd, megis tudalen we, a gofyn am farn cwsmeriaid, neu roi mynediad iddynt at Alexa Amazon a dadansoddi’r hyn y maent yn ei gyflawni ohono. Mae’r holl egwyddor yn canolbwyntio ar gyflwyno pethau i bobl cyn gynted â phosibl er mwyn osgoi treulio cymaint o amser a gwario cymaint o arian ar fethiannau drud.

Pa mor uchelgeisiol y gall eich sefydliad fod o ran defnyddio technoleg i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus gwell?

Mae’r ateb gyda’ch cwsmeriaid a’ch defnyddwyr – a bydd yn llai cymhleth o lawer na’r hyn rydych yn ei ddisgwyl fwy na thebyg.

Symud o allbynnau i ganlyniadau

Mae Mark Jeffs @markjeffs75, o Swyddfa Archwilio Cymru, wedi ysgrifennu blog i ni cyn ein gweminar Symud o allbynnau i ganlyniadau ar 16 Mai.  Darllenwch fwy i ddysgu am yr hyn sy’n bwysig, aildrefnu cadeiriau haul a chathod bach arswydus…

Symud o allbynnau i ganlyniadau

Mae pawb yn hoffi canlyniadau.  Mae eu heisiau ar bob un ohonon ni. Wel – mae eisiau’r rhai da arnon ni o leiaf.  Felly, os oes eisiau canlyniadau ar bawb, beth sy’n ein rhwystro rhag eu cyflawni ac annog gwasanaethau cyhoeddus i ganolbwyntio arnyn nhw?

Mae’r blog hwn yn cynnig rhai syniadau personol ar y materion hyn cyn gweminar y bydd y Gyfnewidfa Arfer Da yn ei chynnal ym mis Mai.

Y cyd-destun – pam mae angen newid o allbynnau i ganlyniadau?

Mae’n stori gymhleth ond, yn fras, o ganol y 90au ymlaen, dechreuwyd defnyddio mwy o dargedau i reoli perfformiad gwasanaethau cyhoeddus.  Ar y cyfan, roedd y targedau hyn wedi’u gosod yn ganolog ac yn seiliedig ar fesur allbynnau (faint rydyn ni’n ei wneud) a pha mor gyflym rydyn ni’n ei wneud.

Ers hynny, rydyn ni wedi gweld rhywfaint o feirniadaeth. Roedd llawer o feirniaid yn dadlau bod gan y targedau ‘gymhellion croes’.  Hynny yw, roedden nhw’n annog pobl i wneud yr hyn roedd angen iddyn nhw ei wneud i gyrraedd y targed yn hytrach na’r hyn roedd angen iddyn nhw ei wneud er mwyn gwella bywydau defnyddwyr gwasanaethau.  Mewn geiriau eraill, ‘cyrraedd y targed ond yn methu’r pwynt’.

O ganlyniad i hyn, dros y degawd diwethaf, gwelwyd mwy o alw i symud tuag at ‘ganlyniadau’: annog gwasanaethau cyhoeddus i ganolbwyntio ar sicrhau eu bod yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i bobl.

Mae hyn yn codi cwestiynau mawr ynghylch gwerth am arian.  A yw gwario llawer o arian ar gyflawni allbynnau nad ydyn nhw’n gwella bywydau pobl yn cynrychioli ‘gwerth’ am arian?  Yn y bôn, gwella bywydau pobl yw gwir ‘werth’ gwasanaeth cyhoeddus. Gyda’r cyni ariannol yn debygol o barhau i ddiffinio gwasanaethau cyhoeddus, gall newid i ganolbwyntio ar ganlyniadau ein helpu i ailgyfeirio ein trafodaethau o wneud mwy gyda llai i wneud mwy o wahaniaeth gyda llai.

Y cyfle: trawsnewid ein gwasanaethau yn wirioneddol ar sail ‘yr hyn sy’n bwysig’

Mae newid o ‘allbynnau’ i ‘ganlyniadau’ yn golygu llawer mwy na mesurau; mae’n golygu newid ein ffordd o feddwl a’r ffordd rydyn ni’n cyflenwi gwasanaethau.  Newid i fodel sy’n dechrau gyda phobl, eu bywydau a’r bywydau yr hoffen nhw eu cael. Hynny yw – gwasanaethau sydd wir yn canolbwyntio ar bobl.

Mae rhesymau dros fod yn obeithiol. Mae trafod ‘beth sy’n bwysig i bobl’ yn dod yn fwyfwy cyffredin o fewn gwasanaethau cyhoeddus. Mae hyn yn arbennig o berthnasol yng nghyd-destun gwasanaethau cymdeithasol yng Nghymru sy’n canolbwyntio ar y cysyniad o ganlyniadau personol a’r hyn sy’n bwysig i bobl.  Yn ehangach, os edrychwch ar ddeddfwriaeth yma yng Nghymru fel y Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant a Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, ochr yn ochr ag ystod o ddogfennau polisi ar ddiwygio gwasanaethau cyhoeddus, mae gweledigaeth newydd ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus mwy personol sy’n canolbwyntio ar y defnyddiwr yn dod i’r amlwg. Mae hyn yn golygu:

  • Ailystyried y gydberthynas rhwng staff rheng flaen a defnyddwyr gwasanaethau (cydgynhyrchu) er mwyn canolbwyntio ar wella bywydau pobl
  • Ail-lunio’r gydberthynas rhwng gwasanaethau / adrannau (cydweithio go iawn er mwyn rhoi cymorth cyfannol i bobl)
  • Datblygu’r syniadaeth ynghylch rheoli/arwain er mwyn gweld y rôl fel un sy’n hwyluso’r gwaith dysgu a’r newidiadau sydd eu hangen er mwyn gwella bywydau, yn hytrach na monitro ffigurau/perfformiad

Mae’n rhaid ystyried yr ymddygiad sylfaenol a’r newidiadau diwylliannol a systemig sydd ynghlwm wrth y weledigaeth hon, cyn ystyried pa ganlyniadau y dylid eu mesur. Os byddwn yn dechrau drwy ddeall beth sy’n bwysig, yna gallwn benderfynu sut y gallwn drefnu ein hunain ar y cyd (fel gwasanaethau cyhoeddus sy’n gweithio gydag unigolion a chymunedau) er mwyn helpu pobl i gyflawni’r pethau sy’n bwysig iddyn nhw.  Wedyn, gallwn bennu mesurau ‘canlyniadau’ sy’n seiliedig ar brofiadau go iawn pobl, yn hytrach na delwedd haniaethol a dychmygus o lesiant.

Mae hyn yn haws dweud na gwneud.  Mae mesur canlyniadau personol a sicrhau eu bod yn gyson ac yn ystyrlon ar lefelau gwahanol (gwasanaeth / sefydliad / gwlad) yn her dechnegol fawr.  Mae canlyniadau personol, yn eu hanfod, yn . . . bersonol.  Maen nhw’n wahanol ac yn anghyson.  Gweithiais ar adroddiad yr Archwilydd Cyffredinol sef Darlun o Wasanaethau Cyhoeddus 2015. Yn yr adroddiad hwnnw, gwnaethom dynnu sylw at y dull gweithredu a ddatblygwyd gan Dîm Gwella ar y Cyd yr Alban: fframwaith i gysylltu canlyniadau personol drwy gategorïau cyson sydd wedi’u teilwra i amgylchiadau unigol.  Mae’r Tîm Gwella ar y Cyd yn rhoi enghreifftiau i ddangos sut y gall y rhain gael eu cydgrynhoi ar wahanol lefelau o’r unigolyn i ganlyniadau cenedlaethol.

Y risg: newidiadau arwynebol (neu aildrefnu’r cadeiriau haul)

Mae risg y bydd gwasanaethau cyhoeddus yn ymateb i bwysau i ganolbwyntio ar ganlyniadau drwy wneud cyn lleied â phosibl. Y ffordd syml o newid i ganlyniadau yw i arweinwyr y sector cyhoeddus gael gwared ar dargedau a mesurau allbynnau presennol a chyflwyno set newydd sy’n sôn mwy am ‘ganlyniadau’.

Mae sawl rheswm dros fod yn amheus ynghylch dull gweithredu sydd, yn y bôn, yn deillio o drafodaeth am fesurau ymhlith grŵp cymharol fach o uwch arweinwyr.  Byddwn i’n gofyn y cwestiynau canlynol i unrhyw un sy’n mabwysiadu’r dull gweithredu hwn:

  • Pa dystiolaeth sydd gennych mai’r rhain yw’r mesurau canlyniadau cywir – sut rydych yn gwybod eu bod yn adlewyrchu’r pethau sy’n bwysig i ddefnyddwyr gwasanaethau a’r cyhoedd?
  • Beth yw’r cysylltiadau rhwng y mesurau newydd a’r cynlluniau i newid profiadau go iawn y rhai sy’n cyflenwi ac yn cael gwasanaethau?

I mi, prif risg y dull hwn o weithredu yw nad yw’n arwain at y mathau o newidiadau y mae angen i ni eu gweld.  Yn lle hynny, gwelwn newidiadau arwynebol.  Bydd y mesurau canlyniadau newydd yn rhan o ‘strategaeth’ newydd.  Bydd cynllun cyflawni trosfwaol newydd ynghyd â chynlluniau gweithredu adrannol a chynlluniau cyflenwi gwasanaethau ategol.  Efallai y bydd staff rheng flaen yn edrych ar yr holl bapur hwn unwaith (ar y mwyaf) ac yna’n mynd ati i ddarparu gwasanaethau yn yr un hen ffordd.

Y prif risg arall yw y gallai newid o dargedau allbynnau rhifol i dargedau canlyniadau rhifol greu’r un cymhellion ac ymddygiad croes.  Yn lle canolbwyntio ar allbynnau, bydd darparwyr gwasanaethau yn canolbwyntio ar ganlyniadau rhifol gydag effeithiau anfwriadol. Mae Toby Lowe yn egluro’r pryder hwn yn y darn ‘kittens are evil’.

Newid popeth ar yr un pryd

Mae’n hollbwysig pwysleisio mai newid pwyslais a wnawn drwy newid o allbynnau i ganlyniadau.  Mae’n anghywir tybio nad yw mesur allbynnau, gweithgarwch ac amseroldeb yn bwysig mwyach. I’r gwrthwyneb.  Mae’n hanfodol gwneud hyn er mwyn deall galw a chapasiti a chynllunio sut i gyflenwi gwasanaethau a systemau.  Ni allai neb ddadlau y dylem roi’r gorau i fesur a phoeni am faint o bobl sy’n mynd i mewn ac allan o’r ysbyty ac am ba hyd y mae’n rhaid iddyn nhw aros am driniaeth.  Y peth pwysig yw faint o bwyslais a rown ar y mesurau hyn ac i ba raddau y dylen nhw lywio ymddygiad.

Felly, beth yw’r prif negeseuon ynghylch newid o allbynnau i ganlyniadau:

  • Mae newid i ganlyniadau yn ymwneud â llawer mwy na mesurau a dangosyddion – mae’n cynnig ffordd wahanol o ystyried a chyflenwi gwasanaethau cyhoeddus sy’n dechrau gyda bywydau pobl a’r hyn sy’n bwysig iddynt.
  • Yn ogystal â chyflenwi gwasanaethau, mae newid i ganlyniadau yn golygu newid yn rôl rheolwyr fel rhai sy’n hwyluso ac yn arwain newidiadau ymarferol yn hytrach na monitro ffigurau ac anelu at dargedau.
  • O safbwynt mesurau, efallai ein bod yn methu’r pwynt drwy sôn am newid ‘o’ allbynnau i ‘ganlyniadau’ – y peth pwysig yw cael y cydbwysedd cywir o wybodaeth er mwyn deall beth sy’n digwydd yn y system a sut mae’r system yn perfformio wrth wella bywydau pobl a chymunedau.