Caffael: Mae’r sylw ar Gymru

Mae Sophie Howe, Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru, wedi sôn yn gyhoeddus am y rôl hollbwysig y mae caffael cynaliadwy yn ei chwarae o ran ategu nodau llesiant ar sawl achlysur. Dyma flog a ysgrifennodd Sophie cyn gweminar Caffael Cynaliadwy y Gyfnewidfa Arfer Da sydd ar ddod…

Amcangyfrifir, dros y degawd nesaf, y bydd gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru yn gwario mwy na £60 biliwn yn caffael amrywiaeth o nwyddau, gwasanaethau a gwaith. Os bydd yr arian hwn yn cael ei wario i brynu pethau a gwella llesiant economaidd, cymdeithasol, amgylcheddol a diwylliannol pobl a chymunedau Cymru, dychmygwch beth fyddai hynny’n ei olygu? Mae gan Cymru gyfle gwych nawr i ystyried sut a ble y bydd yn gwario’r arian hwnnw er budd cenedlaethau’r dyfodol.

Hyd yma, roedd y broses gaffael yn rhywbeth a gafodd ei wneud mewn ffordd benodol, ac fe’i hystyrir yn aml yn rhwystr yn hytrach na galluogwr, proses drafodol yn hytrach na phroses drawsnewidiol. Mae tensiwn o hyd rhwng ceisio sicrhau’r costau isaf yn hytrach na chyflawni’r buddiannau ehangach, gyda chanfyddiad y gall caffael cynaliadwy gostio mwy dros y byrdymor o leiaf, hyd yn oed os yw’n cynnig arbedion hirdymor.

Fel un o ddarnau o ddeddfwriaeth fwyaf arloesol a blaenllaw’r byd, mae gan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol y pŵer i newid y ffordd rydym yn gwneud pethau yng Nghymru heddiw ar gyfer y dyfodol. Mae hyn nid yn unig yn rhywbeth da i’w wneud, ond mae’n rhwymedigaeth statudol o ran sicrhau ein bod yn gweithredu er budd pennaf cenedlaethau’r dyfodol drwy wella llesiant cymdeithasol, economaidd, amgylcheddol a diwylliannol Cymru. Yn hollbwysig, ystyrir bod y pedair agwedd ar lesiant yr un mor bwysig â’i gilydd, ac mae saith nod llesiant sy’n helpu cyrff cyhoeddus i wneud y cyfraniad mwyaf posibl at y Ddeddf. Mae gan caffael rôl hanfodol i’w chwarae yn hyn o beth.

Felly, mae’r sylw wir ar Gymru.

Yn fy marn i, mae angen dull cyfannol a chydgysylltiedig symlach o lawer o weithredu o ran yr hyn y gall caffael ei gyflawni, drwy lunio fframwaith sy’n cynnig eglurder, nid dryswch pellach, ac mae’r Ddeddf yn cynnig hyn.

Mae angen arweinyddiaeth gryfach ymhob maes o’n sector cyhoeddus, ac ymrwymiad i gynyddu’r ymdrechion hyn. Ystyrir caffael yn aml fel un maes, yn ei seilo ei hun, ond os ydym am wneud hyn yn iawn, mae angen i’n dulliau caffael ystyried y system gyfan, nid un maes yn unig. Mae cyfle bellach i sicrhau bod caffael yn addas ar gyfer y dyfodol.

Mae gan gyrff cyhoeddus bellach ddyletswydd i ystyried effaith hirdymor; fwy na 10 mlynedd yn ôl, dangosodd Tasglu Caffael Cynaliadwy y DU y bydd caffael cynaliadwy, pan gaiff ei ystyried yn flaenoriaeth sefydliadol sy’n herio’r angen i wario, yn cael gwared ar wastraff, yn chwilio am atebion arloesol ac yn cael ei gyflawni gan weithwyr proffesiynol hyfforddedig, yn lleihau gwariant cyhoeddus dros y byrdymor a’r hirdymor, yn hytrach nag ychwanegu ato.

Gwyddom fod arbed costau mewn cyfnod estynedig o gyni cyllidol yn dal i fod yn bwysig. Mae cyni cyllidol yn ei gwneud hi’n bwysicach fyth i chwilio am atebion gwahanol, a lleihau’r galw er mwyn cyflawni buddiannau mwy hirdymor nid arbedion cost byrdymor yn unig.

Atebion megis:

  • caffael bwyd lleol o ansawdd da a all gael effaith gadarnhaol ar iechyd, a chefnogi busnesau lleol yn ogystal â lleihau’r ôl troed carbon;
  • ei gwneud yn ofynnol i ailddefnyddio ac ailgylchu dodrefn neu ddeunydd adeiladu; neu
  • ystyried cost hirdymor ac arbedion carbon drwy gaffael fflyd electronig neu newid y goleuadau a defnyddio bylbiau LED.

Yn Preston, mae cyrff cyhoeddus wedi cynyddu eu gwariant â sefydliadau lleol 13.2% neu £74.8 miliwn (rhwng 2012/13 a 2016/17), sy’n dangos y gallwch gefnogi datblygiad economaidd lleol, hyd yn oed mewn cyfnodau o gyni cyllidol. Mae gennym y seilwaith yng Nghymru drwy ein Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus i wneud yr un peth.

Mae gennym hefyd ddyletswydd i ystyried y swm annheg o ddyled a banc gwag o adnoddau’r byd rydym yn eu trosglwyddo i genedlaethau’r dyfodol – mae 7 biliwn o bobl yn byw ar y Ddaear ac rydym yn darwagio ei hadnoddau ar gyfraddau nad ydynt yn gynaliadwy. Wrth wraidd y Ddeddf mae’r syniad o sicrhau cydraddoldeb rhwng y cenedlaethau – hynny yw, ni ddylai cenedlaethau’r dyfodol dalu am y penderfyniadau rydym yn eu gwneud heddiw.

Mae’n amlwg bod rhai enghreifftiau o arfer da yng Nghymru – rhaglen ysgolion yr 21ain Ganrif sy’n adeiladu’r mathau o ysgolion sydd eu hangen ar Gymru ar gyfer y dyfodol, gydag adeiladau ac amgylcheddau cadarn, carbon isel, gan gefnogi’r gwaith o ddatblygu sgiliau ar gyfer y dyfodol. Pan oedd Iechyd Cyhoeddus Cymru yn caffael dodrefn ar gyfer ei swyddfeydd newydd, gwnaeth arbed 41 o dunelli o wastraff rhag cyrraedd safleoedd tirlenwi. Roedd y prosiect wedi arbed cyfanswm o tua 134 o dunelli o CO2, digon i lenwi 804 o fysiau deulawr.

Mae Cyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili wedi hyfforddi ei denantiaid fel rhan o’r broses o ddysgu am yr hyn sy’n gwneud cartref o ansawdd da drwy ei Safon Ansawdd Tai, sy’n dangos ei bod hi’n bosibl cynnwys cyflenwyr a defnyddwyr terfynol yn y broses gaffael. Gwnaeth Cynllun Ynni Cymunedol Abertawe gynyddu nifer y bobl leol a oedd yn cael eu cyflogi drwy ddatblygu model newydd ar gyfer caffael buddiannau cymunedol drwy ynni adnewyddadwy ar gyfer adeiladau’r cyngor, ac roedd yn annog y weledigaeth carbon isel o ffyniant rydym yn ymdrechu i’w sicrhau. Drwy wrando ar leisiau a barn ei disgyblion cydwybodol, gwnaeth Ysgol Uwchradd Cathays brynu dillad ysgol Masnach Deg – opsiwn mwy moesegol sy’n cefnogi llesiant ein cymunedau byd-eang.

Felly, beth am ymuno â gweminar Caffael Cynaliadwy Tîm Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru ddydd Mercher 18 Ebrill, rhwng 12pm a 1.30pm. Bydd hwn yn gyfle i glywed gan banel arbenigol a chymryd rhan drwy ofyn cwestiynau i’r panel. Helpu i annog newid yn y ffordd o feddwl fel y gall gwasanaethau cyhoeddus ddechrau gweithio mewn ffordd wahanol er mwyn sicrhau eu bod yn gwneud y defnydd gorau o’r £60 biliwn a gaiff ei wario yng Nghymru a helpu i sicrhau’r Gymru a garem.

Gallwch gofrestru yma

Rôl craffu o ran o ran Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol – Amgylchedd

Hub-Image-1

Yn ddiweddar, cynhaliwyd Seminar Arfer Da gennym ar ‘Rôl craffu o ran o ran Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol’ yng Nghaerdydd a Llanrwst. Mae hon yn seminar wahanol iawn i’n digwyddiadau Arfer Da arferol. Megis dechrau y mae trefniadau gweithredu Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, felly nid yw astudiaethau achos sy’n adlewyrchu’r pum ffordd o weithio wedi dod i’r amlwg eto. Felly, roedd hynny’n golygu bod yn rhaid i ni lunio seminar yn ôl yr angen. Dewiswyd dull ‘dysgu drwy wneud’, a olygodd fod y cynadleddwyr wedi gweithio’n galed iawn ar y diwrnod.

Roeddem hefyd yn ymwybodol bod angen i’r ffordd roeddem yn mynd i rannu’r negeseuon drwy’r dydd gael ei rhannu mewn ffordd hawdd, felly rydym yn treialu rhannu’r rhain drwy flogio. Dyma’r cyntaf mewn cyfres o dri blog sy’n seiliedig ar nodweddion trefniadau craffu da – Amgylchedd, Arfer ac Effaith.

Gwnaethom gydnabod, fel tîm arfer da, fod pobl yn hoffi cael gwybodaeth mewn ffyrdd gwahanol. Rydym wedi cynnwys yr allbynnau crai o’r diwrnod os hoffech gael gwybodaeth fanylach.

Ar y diwrnod, gofynnwyd i’r cynadleddwyr nodi’r un peth roeddent yn mynd i’w wneud yn wahanol o ganlyniad i’r tri gweithdy yr aethant iddynt. Yn y blog cyntaf, roeddem am rannu rhai o’r pwyntiau a rannodd y cynadleddwyr ar ôl Gweithdy 1 – Amgylchedd. Os nad aethoch i’r digwyddiad, bydd y blog hwn yn rhoi syniad i chi o’r pwyntiau i’w hystyried a myfyrio arnynt os ydych yn defnyddio’r ffactorau hyn ar hyn o bryd.

Roeddem yn meddwl y gallai fod yn ddefnyddiol pe baem yn rhoi allbynnau’r diwrnod dan y penawdau canlynol.

Ymgysylltu â’r Cyhoedd

Rwyf wedi defnyddio’r geiriau ‘Ymgysylltu â’r Cyhoedd’ i grynhoi un maes o’r datganiadau a rannwyd gan y cynadleddwyr ar ddiwedd gweithdy 1 ar thema’r Amgylchedd. Mae’n amlwg i mi fod y cynadleddwyr yn deall yr angen i ymgysylltu, gwrando, ac ymgynghori’n fwy â’r cyhoedd i sicrhau bod ‘pobl go iawn’ yn cael y cyfle i gyfrannu eu barn. Mae proses gyfathrebu ddwyffordd yn allweddol wrth wneud penderfyniadau. Roedd hi’n braf iawn clywed bod hyn wedi cael ei gydnabod ac roedd llawer o’r cynadleddwyr wedi nodi hynny, gan ei gwneud yn fwy hygyrch a chynhwysol i gwestiynau gael eu gofyn ac i leisiau gael eu clywed.

Nododd un cynadleddwr “Rhoi’r bobl o flaen y broses” – ystyried cymorth emosiynol yn ogystal ag ariannol.

Cyfranogiad

Dyma faes arall y soniwyd amdano nifer o droeon yn yr adborth. Rwyf wrth fy modd bod cynadleddwyr wir yn gweld pwysigrwydd gwella’r ffordd maent yn cynnwys y bobl leol a’u cymunedau wrth lywio eu dyfodol – boed hynny drwy eu cynnwys yn uniongyrchol neu eu cynnwys yn gynnar, neu gynnwys partneriaid fel y 3ydd sector yn ogystal â chyrff sector cyhoeddus eraill.

‘Llai o ffocws ar gyllideb a mwy o ffocws ar wneud penderfyniadau sy’n bwysig’ – a ysgrifennwyd gan un cynadleddwr.

Adborth

Roedd ychydig o gynadleddwyr yn teimlo bod adborth yn bwysig. Rhoi mwy o adborth ar y rhesymau dros y penderfyniad, a bod yn glir ynghylch diben yr hyn y ceisir ei gyflawni.

Cymorth

Mae’r adborth hwn yn dweud wrthyf fod cryn dipyn o’r cynadleddwyr yn teimlo bod angen help arnynt i wella’r ddealltwriaeth a’r gwaith craffu o ran llesiant cenedlaethau’r dyfodol. Soniodd rhai y byddai gweithio mewn partneriaeth rhwng sefydliadau i ymdrin â saith nod llesiant Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn help mawr iddynt. Byddai’n eu helpu i ‘flaengynllunio’ a pheidio â meddwl am gyllidebau blynyddol.

Sut gallwch wella’r ddealltwriaeth o ddefnyddio’r 5 ffordd o weithio yn eich sefydliad? A ddylid eu defnyddio i lywio’r broses o wneud penderfyniadau ar y cam cynharaf? Dyma ychydig o’r cwestiynau a ddaeth i’r amlwg o’r adran hon o adborth.

Ysgrifennodd un cynadleddwr – ‘Ni ddylai gwaith craffu fod yn gysylltiedig â chyllidebau blynyddol. Ni allwch wneud cynnydd ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol os ydych yn gweithio mewn cyfnodau cyfyngol o 12 mis.’

Diwylliant

Yn olaf, gwnaed ychydig mwy o bwyntiau am yr angen am newid mewn diwylliant ar bob lefel er mwyn meddwl yn fwy hirdymor am waith craffu effeithiol. Dylai gwaith craffu ymwneud â mwy na chanlyniadau a chyllidebau – dylai ymwneud â meddwl ymlaen llaw i greu newid parhaol, cadarnhaol. Rwy’n hapus iawn i weld bod cynadleddwyr yn ymwybodol bod angen ymdrin â hyn a gobeithio bod ein seminar wedi helpu i atgyfnerthu pa mor bwysig yw eu rôl wrth lywio dyfodol cenedlaethau’r dyfodol.

‘Craffwyr i fod yn ymwybodol o bwysigrwydd eu rôl a’r pŵer sydd gan waith craffu o ran dylanwadu.’

Wrth baratoi a llunio’r seminar hon, gwnaethom gydnabod bod hyn yn newid sylweddol ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus. Ysgrifennodd ein cydweithiwr, Tim Buckle, flog gwych cyn y seminar ‘Craffu er mwyn sicrhau llesiant cenedlaethau’r dyfodol – mwy o gwestiynau nag atebion?’ Rydym yn eich annog i’w ddarllen pan gewch gyfle.

Tîm Cadw’n Iach Gartref (SW@H)

Emma Ralph, Stay Well @ Home

Mae’n bleser gennym gyhoeddi y bydd SW@H yn bresennol yn nigwyddiad ‘Oes rhaid i mi aros yn yr ysbyty’ eleni. Roeddem yn meddwl y byddai’n ddefnyddiol rhoi blas i chi ar ein model gwasanaeth newydd cyffrous cyn y digwyddiad. Ond er mwyn cael cyfle gwirioneddol i glywed am y gwaith gwych y mae’r tîm yn ei wneud, ymunwch â ni yn un o’r gweithdai y byddwn yn eu cynnal yn y De a’r Gogledd.

Mae SW@H yn ffordd newydd ac arloesol o weithio, lle mae partneriaid ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf a Chynghorau Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf a Merthyr Tudful wedi dod ynghyd i greu ffordd wirioneddol integredig o gydweithio er mwyn cynorthwyo’r rhai sy’n cael eu rhyddhau o’r ysbyty.

Sut rydym yn gwneud hyn? Rydym yn dîm amlddisgyblaethol, integredig a leolir yn yr ysbyty ac sy’n cynnwys Ymarferwyr Therapi Cynorthwyol, Therapyddion Galwedigaethol, Ffisiotherapyddion a Gweithwyr Cymdeithasol, sy’n canolbwyntio’n bennaf ar atal unigolion rhag cael eu derbyn i’r ysbyty yn ddiangen drwy gynnig asesiadau cynnar yn ein hadrannau damweiniau ac achosion brys, ond rydym hefyd yn gweithio i leihau faint o amser y mae unigolion yn aros yn yr ysbyty drwy gynnal asesiadau amserol a thrylwyr sy’n ‘canolbwyntio ar yr unigolyn’ a defnyddio gwasanaethau yn y gymuned i gynorthwyo rhywun yn ei gartref ei hun yn hytrach nag mewn gwely ysbyty.

Beth sy’n newydd am hyn? Wel, rydym yn gweithio patrymau sifft 12 awr dros 7 diwrnod ond, yn bwysicach fyth, rydym wedi gwella ein gwasanaethau yn y gymuned ym meysydd iechyd a gofal cymdeithasol, megis gwasanaeth cymorth yn y cartref (Support@Home) Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf a gwasanaeth nyrsio yn y cartref (@Home) Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf sydd hefyd yn darparu gwasanaeth ymateb 4 awr ac yn gweithio 7 diwrnod yr wythnos er mwyn cynnig cymorth cynhwysfawr i unigolion yn eu cartref ar ôl iddynt gael eu rhyddhau o’r ysbyty. I grynhoi, gallwn gynnig y gwasanaethau canlynol:

  • Drwy ddatblygu ‘rôl yr Aseswr yr Ymddiriedir ynddo’, gallwn sefydlu pecynnau cymorth o fewn 4 awr, 7 diwrnod yr wythnos
  • Gwasanaethau ymateb cyflym yn y gymuned i gefnogi’r tîm yn yr ysbyty (iechyd a gofal cymdeithasol)
  • Ailddechrau neu gynyddu pecynnau gofal er mwyn hwyluso’r broses o ryddhau unigolion o’r ysbyty i fynd adref, 7 diwrnod yr wythnos
  • Rydym yn defnyddio amrywiaeth o opsiynau datrys problemau mewn adrannau damweiniau ac achosion brys (gan gynnwys gwasanaethau’r trydydd sector)
  • Cynhelir adolygiad o anghenion unigol pawb a ryddheir o’r ysbyty i fynd adref drwy ein tîm ni o fewn 14 diwrnod

Dewch i ymuno â ni yn ein gweithdai lle y byddwn yn sôn am rai achosion go iawn ac yn trafod sut mae’r model ymarfer hwn wedi gwella ansawdd y gwasanaethau a ddarperir. #noplacelikehome #rightcareattherighttimeintherigthplace #personattheheart

Tri chwestiwn…

Os gwnaethoch ddarllen ein blog blaneorol, byddwch yn gwybod bod y seminar sydd ar ddod, Oes rhaid i mi aros yn yr ysbyty?, yn ymwneud â chynllunio i ryddhau cleifion a’r gwasanaethau sy’n ymwneud â’r broses honno.  O edrych ar hyn o safbwynt arall, dechreuais feddwl am sut y byddwn yn teimlo pe bawn yn glaf.  Sut byddwn am i’r broses o’m rhyddhau o’r ysbyty gael ei chynllunio?

Rwy’n unigolyn trefnus ac effeithlon *dros ben* yn y gwaith.  Pe bawn yn mynd i mewn i’r ysbyty, rwy’n gwybod y byddwn yn ceisio cynllunio fy nihangfa yn fanwl cyn gynted ag y bo’n bosibl (mae ysbytai’n iawn wrth gwrs, ond byddai’n well gennyf fod gartref!).  Byddwn am wybod yr hyn a oedd yn digwydd i mi, pam ei fod yn digwydd a phryd roedd yn digwydd.  Ac yn sicr byddwn am wybod pa mor gynnar y gallwn fynd adref a’r hyn roedd angen i mi ei wneud er mwyn helpu hynny i ddigwydd.  Gwnaeth hyn fy arwain i feddwl am y tri chwestiwn isod a ddylai, yn fy marn i, helpu unrhyw glaf i sicrhau y gall helpu i gynllunio cael ei ryddhau.

Beth sy’n mynd i ddigwydd tra fy mod yma?

Rwyf am wybod pam fy mod yn yr ysbyty ac ai hwn yw’r lle gorau i mi, y math o ofal y gallwn ei gael a’r hyn y gallaf ei wneud i helpu fy hun.  Pa ofal neu driniaeth sydd ei (h)angen arnaf i wella a phryd bydd y pethau hynny’n digwydd yn ystod fy arhosiad?  A fydd gweithwyr proffesiynol iechyd a gofal eraill yn ymwneud â’m gofal (e.e. gweithwyr cymdeithasol, therapyddion neu weithwyr cymunedol), ac a fyddaf yn cwrdd â nhw tra fy mod yn yr ysbyty neu ar ôl i mi fynd adref?

Rwyf am ddechrau cynllunio cael fy rhyddhau yn syth, nid ar ôl i mi glywed y gallaf fynd adref.  Mae hynny’n ein harwain at y cwestiwn nesaf…

Pryd rydw i’n mynd adref?

Rwyf eisiau gwybod cyn gynted ag rwy’n cyrraedd (o fewn 24-48 awr) pryd rwy’n debygol o fynd adref.  Mae gennyf swydd, plentyn pedair blwydd oed a bywyd i fynd yn ôl atynt ac mae’n rhaid i mi wneud cynlluniau (sôn am gynllunio eto) ar gyfer yr hyn sy’n digwydd gartref tra fy mod yn yr ysbyty.  Rwy’n deall y gall y dyddiad hwn newid wrth i’m triniaeth fynd rhagddi, ond rwyf am i hyn gael ei adolygu’n rheolaidd ac rwyf am gael y wybodaeth ddiweddaraf.

Beth sydd ei angen arnaf er mwyn mynd adref?

Mae’r cwestiwn hwn yn llawer mwy na bod yn ‘feddygol iach’ i adael yr ysbyty, gallaf fod yn feddygol iach heb fod yn barod i gael fy rhyddhau.  Mae hyn yn golygu y dylai staff ofyn i mi sut rwy’n ymdopi gartref ar hyn o bryd ac am y mathau o gymorth, ffurfiol neu anffurfiol, a gaf eisoes.  Ond mae cwestiynau eraill y mae angen eu hateb hefyd.  I mi, mae’r cwestiynau hyn yn cynnwys yr hyn y gallaf ei wneud i helpu fy hun, ond hefyd a yw popeth y bydd ei angen arnaf yn barod i mi symud yn ôl adref a gwella.  Os wy’n lwcus, byddai fy atebion yn weddol syml – rwy’n gwybod fy mod yn mynd i rywle diogel a bod pobl gartref i ofalu amdanaf.  I eraill, gall hyn fod yn llawer mwy cymhleth.  Rwy’n meddwl am bethau fel:

  • A yw fy nghartref yn addas i mi fyw ynddo ar hyn o bryd? A yw’n gynnes, yn sych a/neu’n hygyrch?
  • A oes gennyf ddillad i’w gwisgo i fynd adref?
  • Pwy sy’n mynd i fynd â fi adref?
  • A oes gennyf fwyd gartref?
  • A oes unrhyw un yn gwybod fy mod yn mynd adref (teulu/gwasanaethau eraill/cymorth/gofalwyr)?
  • A fyddwch yn dweud wrth fy meddyg teulu i mi gael fy nerbyn i’r ysbyty a pham?
  • A fyddwch yn rhoi gwybodaeth i mi am yr hyn y dylid ei wneud os byddaf yn sâl pan gyrhaeddaf adref?
  • A ddylwn ddisgwyl ymweliad cartref neu a fyddaf yn cael apwyntiad arall neu ragor o gymorth neu apwyntiadau dilynol?
  • A fydd fy meddyginiaeth yn barod pan fyddaf yn gadael?
  • A oes unrhyw ffactorau eraill a all effeithio ar fy rhyddhad?

Os byddwch yn glaf yn yr ysbyty, neu os byddwch yn gofalu am rywun ac mae’n mynd i mewn i’r ysbyty, cofiwch y cwestiynau hyn.  Mae’r ddeialog hon rhwng cleifion a staff yn gallu lleihau oedi drwy dynnu sylw at broblemau posibl yn gynnar yn ystod eich arhosiad yn yr ysbyty.  Bydd hyn yn helpu i sicrhau y cewch chi, neu eich anwyliaid, eich/eu rhyddhau mewn modd diogel ac amserol.

Oes rhaid i mi aros yn yr ysbyty

Bydd ein seminarau ar gynllunio ar gyfer rhyddhau cleifion o’r ysbyty yn cael eu cynnal ar 14 a 22 Mawrth.  Mae’r Gyfnewidfa Arfer Da wedi cydweithio y tro hwn gyda thîm Iechyd Swyddfa Archwilio Cymru.  Gwnaeth Sara gwrdd ag Anne i drafod pam bod y seminar hon yn digwydd nawr.

Os mai dim ond 1,000 o ddiwrnodau oedd gennych ar ôl i fyw,

sawl un ohonyn nhw fyddech chi’n dewis eu treulio yn yr ysbyty? (#last1000days)

 

Mae cynllunio ar gyfer rhyddhau cleifion yn broses barhaus er mwyn nodi’r gwasanaethau a’r cymorth y gall fod eu hangen ar rywun wrth adael yr ysbyty (neu symud rhwng ysbytai).  Yn ddiweddar cwblhaodd Swyddfa Archwilio Cymru adolygiadau o drefniadau cynllunio ar gyfer rhyddhau cleifion yn y byrddau iechyd.  Dangosodd yr adolygiadau, er bod gan y byrddau iechyd y fframweithiau ar waith i gefnogi cynllunio ar gyfer rhyddhau cleifion, fod nifer o resymau a oedd yn atal y broses o ryddhau cleifion rhag bod mor effeithiol ag y gallai fod.

Mae’r rhan fwyaf o achosion o ryddhau cleifion yn gymharol syml, ond ar gyfer tua 20% o gleifion mae’r broses o’u rhydau yn llawer mwy cymhleth, am sawl rheswm gwahanol.  Mae nifer yr achosion o oedi wrth drosglwyddo gofal wedi bod yn cynyddu’n raddol yn ystod 2017, ac mae nifer y cleifion a oedd wedi gorfod aros 13 wythnos neu fwy yn cynyddu.  Mae’r oedi hwn cyn rhyddhau cleifion yn arwain at ganlyniadau gwaeth i bobl am eu bod yn colli eu hannibyniaeth a’u symudedd.

Am bob 10 diwrnod o orffwys mewn gwely yn yr ysbyty, mae gwerth 10 mlynedd o heneiddio yn digwydd i gyhyrau pobl dros 80 mlwydd oed, ac mae atgyflyru’n cymryd dwywaith yr amser o’i gymharu â’r datgyflyru hwn. Mae un wythnos o orffwys yn y gwely yn cyfateb i golli 10% o gryfder, ac i hen berson sy’n cyrraedd trothwy ei gryfder wrth ddringo’r grisiau gartref, neu godi o’r gwely neu oddi ar y toiled, gall colli 10% o gryfder olygu’r gwahaniaeth rhwng dibyniaeth ac annibyniaeth. [Yr Athro Brian Dolan, mae mwy o wybodaeth ar gael ar y wefan hon.]

Un o’r themâu cyffredin yn yr adolygiadau oedd y cyfle i wneud gwaith mwy integredig trwy gydol y broses o ryddhau cleifion, gan gynnwys cysylltiadau cryfach â gwasanaethau yn y gymuned, er mwyn sicrhau bod y cleifion yn cael y gofal cywir, yn y lle cywir, ar yr adeg gywir.

Roeddem o’r farn bod y thema hon, yn unol â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 a Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014, yn mynd i’r afael â rhan allweddol o gynllunio ar gyfer rhyddhau cleifion – gan roi’r cleifion wrth wraidd popeth.  Nid pwy sy’n darparu gwasanaeth sy’n bwysig i’r cleifion, ond cael help i gyflawni’r canlyniadau unigol gorau posibl.

Yn y bôn, y ffordd orau o fesur amser claf fel y mesurydd allweddol o berfformiad ac ansawdd yw drwy edrych ar hyn o safbwynt y person. Taith yw hi ac nid digwyddiad. [last1000days]

Felly yn y seminar hon, fe welwch brosiectau sy’n gweithio ar draws y sectorau, yn darparu cysylltiadau â gwasanaethau yn y gymuned, yn arddangos partneriaethau gwirioneddol integredig ac enghreifftiau o gydweithio drwy gydol y prosesau cynllunio ar gyfer rhyddhau cleifion, ac yn bwysicaf oll, yn cadw’r unigolyn yn ganolog i bopeth.  Maent yn dod o hyd i atebion ar gyfer amrywiaeth o resymau sy’n achosi’r oedi mewn achosion cymhleth o ryddhau cleifion, pa un a ydynt yn ymwneud â throsglwyddo gofal, diogelwch, digartrefedd, iechyd meddwl, tai, asesiadau, neu bob un o’r uchod.

Bwriad y prosiectau hyn yw rhoi rhywbeth i chi feddwl amdano, a syniadau efallai y gallwch eu haddasu i’ch amgylchedd eich hun, neu i ysgogi syniadau newydd.  Ceisiwch weld beth allwch chi ei gyflwyno wedyn yn eich sefydliad neu amgylchedd gwaith a fydd yn helpu eich cleifion i gael canlyniadau gwell.

 

Hoffem nodi hefyd bod ein hymchwil cefndir wedi tynnu sylw at yr holl waith sy’n digwydd hefyd i atal achosion o dderbyn cleifion yn y lle cyntaf.  Mewn gwirionedd, gan fod cymaint ohonynt, penderfynom fod angen seminar gyfan ar hyn yn unig, felly caiff hynny ei drefnu ym mis Chwefror 2019.

 

 

 

 

 

 

 

Peintio yn ôl Rhifau: sut i ddeall a defnyddio data yn effeithiol

Gan ganolbwyntio ar ein digwyddiad craffu a llywodraethu sydd i ddod, rydym yn deall bod y broses graffu yn golygu delio â llawer o ddata. Gwnaeth ein sgwrs gyda Suzanne Draper o Uned Data Cymru amlygu cwestiwn allweddol – sut y gallwn gael data i weithio i chi? Yn y blog hwn mae Suzanne yn rhoi rhai awgrymiadau ar sut i ddeall a defnyddio data yn effeithiol.

“Lies, damned lies and statistics”

Mae dyfyniad enwog Benjamin Disraeli yn awgrymu bod amheuon ynghylch pob ystadegyn a data. Ac mae hynny’n wir – y cyfan sydd angen i chi ei wneud yw gwneud yn siŵr eich bod yn gofyn y cwestiynau cywir.

Dyma’n deg 10 prif gwestiwn i’ch helpu i ddeall a defnyddio data yn well:

A yw’r data’n berthnasol?

A yw’r data’n ddibynadwy?

A yw’r diffiniad yn glir?

A yw’r unedau’n glir?

Pa mor gyfredol yw’r data?

Pa mor gadarn yw’r data?

A yw’r cymariaethau’n ddilys?

A yw’r graffigau’n glir?

A yw’r darlun llawn gennych?

A oes unrhyw ffactorau eraill y dylid eu hystyried?

A yw’r data’n berthnasol?

Mae data ym mhob man. Rydym yn cael ein boddi gan ffeithiau a ffigurau yn feunyddiol. Gallant ein llethu, hyd yn oed ein drysu. Sut rydych yn gwybod beth sy’n bwysig?

Y tric yw canolbwyntio ar yr hyn rydych yn ceisio ei gyflawni a gofyn i chi eich hun: a yw’r data hyn yn fy helpu i ddeall mwy am y pwnc? A fydda i’n gallu gwneud penderfyniadau gwell, mwy hyddysg o ganlyniad?

Os na, symudwch ymlaen.

A yw’r data’n ddibynadwy?

Yn yr un modd, gall fod yn anodd gwybod pwy neu beth i’w gredu – a fydd yr eli wyneb yna wir yn lleihau fy rhychau mewn 7 diwrnod yn unig?

Pan fyddwch yn defnyddio data, mae angen i chi allu ymddiried ynddynt. Er mwyn gallu gwneud hyn, mae angen i chi ddeall o ble daw’r data a’r ffordd y cafodd eu llunio.

Mae nifer o sefydliadau credadwy sy’n llunio a chyhoeddi data o ansawdd da, gan gynnwys Uned Data Cymru! Bydd gan bob un o’r sefydliadau hyn ddulliau cadarn o gasglu, dilysu a chyhoeddi data i wneud yn siŵr eu bod mor gywir a dibynadwy â phosibl.

A yw’r diffiniad yn glir?

Yn aml caiff diffiniadau eu symleiddio i wneud y data’n fwy hygyrch. Fodd bynnag, gall hyn fod yn gamarweiniol. Cymerwch, er enghraifft, bennawd a ymddangosodd mewn papur newydd ym Mhrydain yn 2013:

“1,200 killed by mental patients”

Fodd bynnag, os edrychwch yn agosach ar y data sylfaenol, fe welwch fod gan tua hanner y rhai a gyflawnodd y llofruddiaethau a gofnodwyd symptomau salwch meddwl ar adeg y llofruddiaeth, ond nad oeddynt, mewn gwirionedd, yn ‘gleifion iechyd meddwl’. At hynny, nododd yr astudiaeth ei bod yn aneglur p’un ai’r symptomau hyn a arweiniodd at y llofruddiaethau.

Er bod ystumio’r ffeithiau fel arfer yn anfwriadol, gall gael effaith fawr ar y ffordd rydych yn amgyffred y data a’r hyn rydych yn ei wneud â’r data.

A yw’r unedau’n glir?

Cyflwynir data mewn amrywiaeth o fformatau, pob un â’i ddiben ei hun.

Mae niferoedd neu gyfrifiadau yn eich helpu i ddeall swm neu faint rhywbeth e.e. anfonwyd 151,000 tunnell o wastraff i safleoedd tirlenwi yn 2016–17.

Wn i ddim amdanoch chi, ond fyddwn i ddim yn gwybod a yw hyn yn swm mawr neu fach. Felly, defnyddir canrannau a chyfraddau i wneud y data yn fwy ystyrlon a hygyrch:

e.e. anfonwyd 10% o wastraff i safleoedd tirlenwi yn 2016–17
e.e. anfonwyd 0.05 tunnell o wastraff y pen i safleoedd tirlenwi yn 2016–17

Wrth ddefnyddio canrannau, mae’n bwysig deall y data sylfaenol. Er enghraifft, petai dau awdurdod cynllunio lleol yn penderfynu ar 50% o’u ceisiadau cynllunio o fewn 8 wythnos, byddech yn dweud eu bod yn perfformio ar yr un lefel. Fodd bynnag, petaech yn gwybod bod Awdurdod A wedi penderfynu ar 100 o geisiadau (50 o fewn 8 wythnos) a bod Awdurdod B ond wedi penderfynu ar bedwar cais (dau mewn 8 wythnos) a fyddech chi’n dal i ddweud eu bod yn perfformio ar yr un lefel?

Pa mor gyfredol yw’r data?

Mae’n bwysig bod yn glir ynghylch pa gyfnod y mae’r data yn ymwneud ag ef – y mis hwn, y mis diwethaf, eleni, y llynedd?

Mae’r rhan fwyaf o ddata o ansawdd da yn cymryd peth amser i’w llunio. Fel arfer, bydd data blynyddol yn cymryd rhwng 6 a 12 mis i gael eu cyhoeddi, ond gall rhai setiau data mwy gymryd mwy o amser.

Ni ddylid diystyru data am eu bod yn ‘hen’ – mae yna lawer o resymau dilys pam y gallem ddefnyddio data o’r fath. Er enghraifft, efallai na chânt eu casglu’n aml (fel data’r Cyfrifiad) neu efallai mai dyma’r amcangyfrif gorau sydd ar gael.

Pa mor gadarn yw’r data?

Mae gan y rhan fwyaf o ddata elfen o wallau – mae bron yn amhosibl gwarantu bod darn o ddata yn hollol gywir. Fodd bynnag, mae rhai mathau o ddata yn fwy tebygol o fod yn gadarn na mathau eraill, oherwydd y ffordd y cawsant eu casglu. Mae cyfrifiadau ac amcangyfrifon yn debygol o fod yn gadarn iawn. Gall data arolygon fod yn llai cadarn oherwydd maint y samplau a goddrychedd y data.

A yw’r cymariaethau’n ddilys?

Mae cymariaethau’n ddefnyddiol iawn wrth roi data mewn persbectif, ond dim ond os yw’r data’n gymaradwy. Efallai bod hyn yn ymddangos yn amlwg, ond mae’n hawdd iawn gwneud camgymeriad. Mae dau beth allweddol i’w hystyried wrth gymharu data:

A gynhyrchwyd y data gan ddilyn yr un diffiniad? Er enghraifft, a ydych wedi cynnwys ac eithrio’r un pethau, a yw’n cwmpasu’r un cyfnod, ac ati.

A yw’r data wedi cael eu safoni er mwyn ystyried ffactorau eraill a allai ddylanwadu ar wahaniaethau yn y data? Er enghraifft, os oeddech yn cymharu proffiliau oedran staff ar draws sefydliadau byddech yn disgwyl i sefydliad mwy fod â mwy o staff ym mhob dosbarthiad oedran. Ni fyddai cymharu rhifau cyfan felly’n dweud unrhyw beth wrthych nad oeddech yn ei wybod eisoes. Fodd bynnag, os byddech yn cymharu’r canrannau staff ymhob dosbarthiad oedran (ac felly’n cael gwared ag effaith maint y sefydliad) byddech yn fuan iawn yn gweld sut mae eich proffiliau oedran yn cymharu.

Felly, os ydych yn ateb ‘naddo’ neu ‘nac ydynt’, mae’n debygol nad yw’r cymariaethau’n ddilys.

A yw’r graffigau’n glir?

Yn ogystal â’r ystyriaethau uchod, pan fyddwch yn edrych ar y data yn y siartiau neu’r graffiau, mae cwpl o bethau eraill y dylech edrych allan amdanynt:

  • Gwiriwch fod yr echelin yn gywir bob amser – os nad yw’r data’n dechrau o sero, efallai bod hyn yn amharu ar eich safbwynt;
  • Byddwch yn wyliadwrus o siartiau 3D – nid ydynt yn rhoi cynrychiolaeth gywir o’r data;

Dylai graffiglyn fod ag un neges glir. Os na allwch ddod o hyd iddi’n gyflym, peidiwch â gwastraffu’ch amser a dewch o hyd i ffordd arall o edrych ar y data.

A yw’r darlun llawn gennych?

Yn aml, yn enwedig yn y cyfryngau, cewch un ffigur yn unig er mwyn llunio barn.

Ni fyddem yn disgwyl i hyn ddigwydd mewn unrhyw agwedd arall ar ein bywydau. Er enghraifft, fydden ni ddim yn disgwyl i feddyg wneud diagnosis yn seiliedig ar ddarlleniad ein pwysau gwaed yn unig.

Ac yn yr un modd, dylai’r data rydych yn eu defnyddio roi darlun cytbwys i chi – dylent eich galluogi i ateb ‘beth?’ a ‘pham?’.

A oes unrhyw ffactorau eraill y dylid eu hystyried?

Mae’n bwysig gwneud yn siŵr bod gennych yr holl wybodaeth i’ch helpu i ddeall y data. Er enghraifft, a yw’r data wedi’u talgrynnu? A yw peth o’r data wedi’i ‘guddio’ er mwyn gwarchod unigolion? A oes yna unrhyw ddeddfwriaeth genedlaethol (neu leol) yn cael dylanwad uniongyrchol ar y data a’r defnydd ohonynt?

Mae’r rhan fwyaf o sefydliadau’n rhyddhau metadata ochr yn ochr â’u data. Metadata yw “data am ddata” ac fe’u llunir i roi’r holl wybodaeth angenrheidiol i chi am y data rydych yn edrych arnynt, gan gynnwys unrhyw ‘gyfarwyddiadau arbennig’.

Felly, i grynhoi, er mwyn defnyddio data’n effeithiol mae angen i chi ddeall yr hyn rydych yn edrych arno. Os nad ydych yn siŵr, gofynnwch!!

Dewch draw i’n seminar Cyfnewidfa Arfer Da ym mis Ionawr ar rôl craffu mewn perthynas â chenedlaethau’r dyfodol.

Craffu er mwyn sicrhau llesiant cenedlaethau’r dyfodol – mwy o gwestiynau nag atebion?

Ym mis Ionawr, rydym yn cynnal seminar a fydd yn anelu at herio’r ffordd y mae angen i wasanaethau cyhoeddus yng Nghymru ailystyried sut y maent yn sicrhau bod aelodau a swyddogion yn atebol mewn perthynas â chenedlaethau’r dyfodol. Rydym yn cydnabod bod hyn yn newid mawr i wasanaethau cyhoeddus a chawsom sgwrs gyda’n cydweithiwr Tim Buckle sy’n gysylltiedig â’r ddwy ochr i’r geiniog – gan weithio ar adolygiad Swyddfa Archwilio Cymru o drefniadau craffu awdurdodau lleol yn ystod 2017-18 a helpu i lunio’r seminar hon.

Cafwyd sawl sgwrs am y term ‘craffu’, a gwnaethom benderfynu y byddai’n ddefnyddiol egluro sut mae hyn yn cyd-fynd â’r seminar ym mis Ionawr.

Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) yn herio gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru i weithio mewn ffordd wahanol. Felly beth y mae hyn yn ei olygu mewn perthynas â chraffu? Dyna y byddwn yn ei drafod ac yn ei ystyried yn y seminar ym mis Ionawr 2018. Ond cyn i ni ddechrau sôn am hynny, rwyf am drafod cwestiwn arall yn y blog hwn, sef beth yr ydym yn ei olygu wrth gyfeirio at ‘graffu’?

Fy ymateb cychwynnol i’r cwestiwn hwn yw…wel, mwy o gwestiynau! Mae’n dibynnu pwy sy’n ateb? Mae’n dibynnu pwy sy’n craffu? Mae’n dibynnu pwy yw testun y gwaith craffu? A ydym yn golygu trosolwg a chraffu llywodraeth leol gan fod gan hynny rolau penodol a nodwyd mewn deddfwriaeth? A ydym yn golygu’r broses neu’r swyddogaeth neu graffu yn ehangach ar draws y 44 o gyrff cyhoeddus y mae’r Ddeddf yn berthnasol iddynt? Ond wedyn wrth geisio gweithio mewn ffordd wahanol, gofynnaf gwestiwn arall – a oes ots, mewn gwirionedd, nad oes gennym ddiffiniad cryno? Efallai ddim, ar yr amod bod pob un ohonom yn sôn yn fras am yr un math o weithgaredd, yna gallwn ddal i drafod beth allai weithio, beth nad yw’n gweithio a beth y gallai fod angen iddo newid, gan gynnwys o bosibl ymddygiad craffwyr a thestun y gwaith craffu. Efallai mai un o’r pethau y mae angen i bob un ohonom ddygymod ag ef yw’r ffaith bod yn rhaid i ni dderbyn, mewn byd cymhleth a chyfnewidiol sy’n newid yn gyson, nad yw’n bosibl diffinio a chategoreiddio pob dim?

Defnyddir y term craffu yn helaeth ym maes llywodraeth leol gan fod gan gynghorau yng Nghymru o leiaf un ‘pwyllgor trosolwg a chraffu’. Ond mae’r broses ‘graffu’ hefyd yn mynd rhagddi mewn cynghorau o fewn llawer o wahanol fforymau a phrosesau – mae swyddogion yn ‘craffu’ ar wybodaeth am berfformiad, felly hefyd Aelodau’r Cabinet. Mewn unrhyw gorff cyhoeddus, bydd rhywfaint o ‘graffu’ ar berfformiad, cyllidebau a pholisïau. Er mwyn cadw pethau’n syml, rydym yn sôn mewn gwirionedd am sicrhau bod gwneuthurwyr penderfyniadau yn atebol, herio perfformiad, polisïau a dulliau gweithio, adolygu canlyniadau ac yn y blaen…. Fwy na thebyg bod llawer o eiriau eraill y gallem eu defnyddio i ddisgrifio’r hyn yr ydym yn ei olygu gan y broses ‘graffu’.

Os dilynwn y rhesymeg hon, mae hyn hefyd yn golygu bod dynodiadau syml y ‘craffwyr’ a’r ‘testun craffu’ hefyd yn rhy syml. Mae rhai grwpiau amlwg a fydd fwy na thebyg yn ystyried eu bod yn rhan o’r ‘pwyllgor craffu’ – aelodau’r pwyllgor craffu a swyddogion craffu ym maes llywodraeth leol, aelodau anweithredol y bwrdd ac ati, ond mae’n bosibl y bydd aelodau’r cabinet ac aelodau gweithredol y bwrdd hefyd yn craffu ar y ffordd y mae eu sefydliadau wedi gweithredu yn unol â’r egwyddor datblygu cynaliadwy. Yn hanfodol, mae’n bosibl y byddant hefyd am sicrhau bod sefydliadau partner yn atebol ar y cyd ar Fyrddau Gwasanaethau Cyhoeddus – nid yw atebolrwydd bob amser yn fertigol, gall fod yn llorweddol hefyd….

Felly, beth mae hyn yn ei olygu i’r rheini sy’n dod i’r digwyddiad ym mis Ionawr 2018? Mae’n golygu ein bod am iddynt ddod â’u gwybodaeth a’u profiadau o graffu gyda nhw – p’un a ydynt yn ‘graffwr’ neu’n ‘destun craffu’, neu’n rhywun sydd wedi arsylwi ar waith craffu yn mynd rhagddo – a’n bod am iddynt rannu hyn gyda phobl o sefydliadau a sectorau eraill.  Mae’n golygu ein bod yn gobeithio y bydd y cyfranogwyr yn dysgu gan ei gilydd ac y gallant ddod o hyd i atebion i rwystrau cyffredin (a mwy anghyffredin) i graffu effeithiol er mwyn helpu i wella llesiant cenedlaethau’r dyfodol a dod o hyd i atebion a fydd yn gweithio yn eu sefydliadau. Er mwyn helpu i wneud hyn, yn y digwyddiad, caiff cyfranogwyr eu herio i feddwl mewn ffordd wahanol am graffu, am yr hyn y mae craffu effeithiol yn ei olygu a pham bod hynny’n bwysig ar gyfer llesiant cenedlaethau’r dyfodol?

Mae’r Ddeddf yn ei gwneud yn ofynnol i gyrff cyhoeddus herio eu hunain i ailystyried yr hyn y maent yn ei wneud a sut y maent yn gwneud hynny. Nid yw’r her hon wedi’i chyfyngu i faes polisi, tîm neu swyddogaeth unigol a chydnabyddir na ddaw’r newid yn weithredol dros nos. Gallai craffu, ar bob ffurf, o bosibl chwarae rhan allweddol wrth ysgogi’r newid hwnnw drwy sicrhau y caiff y cwestiynau cywir eu gofyn, ar yr adeg gywir.