Gwerth mewn sgwrs – Prifysgolion yn dod at ei gilydd i roi Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol ar waith

Rhan o rôl y tîm GPX yw adeiladu perthynasau gydag sefydliadau led led Cymru a tu hwnt, a rhannu gwybodaeth arloesol neu ddiddorol. Rydym wedi bod yn gweithio gyda’r Grŵp Addysg Uwch Cymru ar gyfer Cenedlaethau’r dyfodol (HEFGG) ers ychydig o flynyddoedd yn awr. Mae’r Grŵp yn awyddus iawn i gydweithio â gwasanaethau cyhoeddus ehangach, enwedig I rannu eu gwybodaeth meant wedi casglu i helpu wasanaethau cyhoeddus ac yn y pen draw i bobl Cymru.

Pan ddaeth y syniad o’r digwyddiad hwn i ben, fe wnaeth hi’n synnwyr i ni weithio mewn partneriaeth. Yn enwedig I rhannu eu dulliau o sut maent yn cyfrannu at Ddeddf Lles y Dyfodol.

I esbonio ychydig mwy am y digwyddiad, dyma beth sydd gan Dr Einir Young I ddweud, sef,  cadeirydd y grŵp,  I rannu dyhead o’r digwyddiad …

Fy enw i yw Einir Young, rwy’n Gyfarwyddwr Cynaliadwyedd ym Mhrifysgol Bangor, ac rwyf hefyd yn cadeirio Grŵp Addysg Uwch Cymru ar gyfer Cenedlaethau’r dyfodol (HEFGG) sy’n cynrychioli pob sefydliad AU yng Nghymru. Ar ran y grŵp hoffwn gyflwyno ein cyd-fenter newydd a’ch gwahodd i gymryd rhan. Dyma’r cyntaf mewn cyfres o flogiau sy’n arwain at ddwy gynhadledd, un ym Mangor ym mis Medi ac un arall yng Nghaerdydd ym mis Tachwedd – digon o amser a gwybodaeth i benderfynu a ydych chi eisiau  ymuno â ni neu beidio.

Ar ôl gweithio gyda’n gilydd fel grŵp ers peth amser, penderfynom ei bod hi’n bryd rhoi egwyddorion y Ddeddf Llesiant ar waith, yn enwedig y pum ffordd o weithio. Dyma’r cwestiynau gododd ymysg ein gilydd:

  • Beth yw cyfraniad hirdymor y grŵp? Beth yw’r pwynt i ni gyfarfod o dro i dro i rannu’n syniadau? Beth sy’n digwydd i’r syniadau hynny? Beth sydd gennym i ddangos am ein hymdrechion?
  • Nid yw cyfarfod er mwyn ticio bocs yn rhywbeth gwerth chweil i’w wneud felly sut allwn ni osgoi syrthni sefydliadol a marweidd-dra a sicrhau fod ein grŵp ni’n berthnasol?
  • Mae cydweithio yn rhywbeth yr ydym yn anelu ato ond yn rhy aml mae’n sefydliadau’n cystadlu â’i gilydd; diffiniodd rhywun ‘cydweithio’ rhyw dro fel ‘gohirio casáu’n gilydd dros dro wrth chwilio am fwy o gyllid’. Cododd hynny wên yn ein mysg gan ein bod i gyd yn adnabod fod llygedyn o wirionedd yna. Sut felly y gallem ni gydweithio go iawn?
  • Mae integreiddio yn ddyhead arall – integreiddio’r hyn a wnawn yn hytrach na dilyn ein hamcanion ni ein hunain mewn sylos. Sut allwn ni wneud yn well?
  • Mae tynnu pobl i ymuno mewn yn syniad sy’n cario llawer o bwysau ond mae’n anodd ei gyflawni. Pwy ddylai fod yn rhan o’r grŵp? Pwy ddylai wneud beth? Pryd? Ble?

Wrth i ni ystyried y cwestiynau hyn fel grŵp yng Nghynhadledd Newid Ymddygiad Swyddfa Archwilio Cymru yn Aberystwyth ym mis Ebrill 2017, heriodd Yvonne Jones o Brifysgol Abertawe (yr unig aelod craidd sy’n weddill o ysgrifenyddiaeth y RCE Cymru gwreiddiol), ni i adfywio Canolfan Arbenigedd Rhanbarthol Cymru (RCE Cymru) i adlewyrchu ein ffordd newydd o feddwl a’r syniadaeth y tu ôl i’r Ddeddf Llesiant. A dyma ni, ddeunaw mis yn ddiweddarach yn awyddus i ail-lansio RCE Cymru ar ei newydd wedd, yn barod i gyfrannu’n weithredol i rwydwaith rhyngwladol o dros 160 o grwpiau tebyg sy’n brysur yn cymhwyso amcanion cynaliadwyedd byd-eang i gyd-destun cymunedol lleol, gyda phwyslais ar les cenedlaethau’r presennol a’r dyfodol.

Mae gan rwydweithiau’r RCE reolau penodol a’r ddwy reol aur yw i) bod rhaid i RCE gael ei arwain gan Brifysgol a ii) mae’n rhaid iddo ymgysylltu â’r gymuned ehangach. Felly, rydym wedi dod â grŵp bach o dri o bobl ynghyd i weithredu fel Ysgrifenyddiaeth i ddelio ag adrodd ond mae’r gweddill yn hylif ac yn agored i awgrymiadau.

Ar hyn o bryd rydym yn datblygu nifer o gylchoedd o ddiddordeb ac yn chwilio am gyfranogwyr sydd â diddordeb. Hyd yn hyn mae’r grwpiau canlynol wedi dod i’r amlwg:

  • Yr economi gylchol (wedi’i gydlynu gan Dr Gavin Bunting, Prifysgol Abertawe)
  • Prifysgolion a Cholegau Iach (wedi’i cydlynu gan Chris Deacy, Met Caerdydd)
  • Adfywio (wedi’i gydlynu gan Dr Sheena Carlisle a Tim Palazon, Met Caerdydd)
  • Addysgu a Dysgu (wedi’i gydlynu gan Dr Carolyn Hayles, Prifysgol Cymru, Drindod Dewi Sant)
  • Mae cyfathrebu yn thema drawsbynciol ac fe’i cydlynir gan fy nhîm ym Mangor.

Mae cylchoedd eraill ar y gweill:

  • Addysgu ar gyfer system fwyd well (Jane Powell)
  • Presgripsiynau Cymdeithasol (wedi’i gydlynu gan Nina Ruddle, Glyndŵr)
  • Iaith a Diwylliant (cydlynwyr i’w cadarnhau)
  • Seinfyrddau ar gyfer y Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus (Nina Ruddle a Dr Einir Young – yng ngogledd Cymru i ddechrau)

Felly i ateb ein pum cwestiwn gwreiddiol, dyma lle rydym ni arni:

Ein gweledigaeth hirdymor yw creu strwythur gwirioneddol ar y cyd (credwn y bydd trefn yr RCE yn hwyluso hyn) i ddarparu ‘lle i feddwl’ ar gyfer cylchoedd o ddiddordeb i drafod eu heriau penodol, yn eu hamser eu hunain a’u ffordd eu hunain. Mater i bob grŵp yw penderfynu sut maen nhw’n rhoi trefn ar eu hunain a mesur llwyddiant.

Bydd y cylchoedd o ddiddordeb yn darparu gofod ar gyfer sgwrs ddwy ffordd rhwng y grŵp RCE craidd a’r cylchoedd yn cynhyrchu llif cyson o syniadau newydd a darparu cyfleoedd ar gyfer croes-ffrwythloni syniadau rhwng y cylchoedd. Bydd cyfarfodydd yn cael eu trefnu fel bo’r galw gan y grŵpiau eu hunain er mwyn osgoi diflastod.

Rhaid i gydweithio gael ei seilio ar ymddiriedaeth ac mae hwn yn gyfle i archwilio, yn hollol rydd, sut y gall cyfangorff fod yn fwy effeithiol na chyfanswm y rhannau gwasgaredig. Nid cyllid i gecru drosto, nid oes targedau allanol. Nid oes pwysau i ymuno ac yn bwysicach fydd does dim cywilydd o ran methu – rydym yma i ddysgu gyda’n gilydd.

Mae yna lawer o fentrau o gwmpas sy’n gysylltiedig â’r holl gylchoedd o ddiddordeb yn barod. Bu sawl ymdrech i orfodi sefydliadau i weithio gyda’i gilydd yn ‘oer’, heb ddigon o amser i sicrhau fod sylfeini o gyd ymddiried yn bodoli. Rydym yn gobeithio y bydd natur wirfoddol RCE Cymru drwy’r HEFGG yn hwyluso mwy o integreiddio a rhannu syniadau er mwyn goresgyn y tueddiad i gadw pethau i ni’n hunain a meddwl am bethau mewn termau ‘ni v. nhw’.

Y newyddion da yw y gall unrhyw un a phawb gymryd rhan os dymunwch. Nid yw hwn yn glwb caeedig. Prif gymhwyster cael eich cynnwys yw bod gennych chi feddwl agored, agwedd bosib, meddwl creadigol a pharodrwydd i gymryd risg (lle gallai methu fod yn opsiwn) ac ymrwymiad i drio. Ond nid ydym yn chwilio am ferthyron chwaith – os ydych yn rhy brysur, dim problem. Dylai’r cyd-weitho gyda’r cylchoedd diddordeb ffitio mewn gyda’ch gwaith bob dydd neu fod yn rhywbeth ychwanegol fydd o fudd personol i chi o’ch gwirfodd. Mae cydbwysedd bywyd a gwaith yn holl bwysig

Cadwch eich llygad ar agor am gyfres o flogiau fydd yn esbonio dyheadau pob un o’r cylchoedd o ddiddordeb yn eu tro.

Dwi’n aros yn eiddgar am donau o sylwadau ac adborth. Ymlaen mae Canan!

Einir YoungDr Einir Young yw Cyfarwyddwr Cynaliadwyedd Prifysgol Bangor. Mae ei thîm yn y Lab Cynaliadwyedd yn rhan o Wasanaethau Canolog y Brifysgol ochr yn ochr â’r timau Cynllunio, Llywodraethant ac Adnoddau Dynol er mwyn adlewyrchu pwysigrwydd cynaliadwyedd a llesiant cenedlaethau’r dyfodol i’r Brifysgol.

Mae ganddi brofiad helaeth o gydweithio â busnesau a sefydliadau sydd wedi eu dadrithio â’r meddylfryd fod ‘un maint yn addas i bawb’. Mae’n croesawu’r her o ddod o hyd i atebion effeithiol i faterion cymhleth ‘cynaliadwyedd’, gan ganolbwyntio ar greu ffyniant trwy barchu pobl a byw o fewn ffiniau adnoddau’r blaned. Yn ei barn hi, mae dyddiau ‘hen werthoedd y pwerus’ a’r rheoli oddi fry yn dod i ben ac mae’n croesawu’r rhwyddineb a’r ffresni sy’n dod yn sgil ‘gwerthoedd y grymoedd newydd’ sydd ynghlwm wrth weithgareddau torfol, tryloywder radicalaidd a rhywbeth mor syml ag ymddiried mewn pobl.

Yn ei hamser hamdden mae cymryd cerdded o ddifri. Y cynllun ar hyn o bryd yw cwblhau Llwybr Arfordir Cymru a Llwybr Llechi Eryri; yn ddiweddar cerddodd o gwmpas Malta. Llinyn mesur llwyddiant ar gyfer unrhyw gyrchfan yw safon ac ansawdd y teithiau cerdded. Cymru sy’n fuddugol bob tro.

Pa mor uchelgeisiol y gallech fod?

data_speechMae Alice Turner @YLabWales wedi ysgrifennu blog ar ein cyfer yn dilyn ein seminar Ddigidol ddiweddaraf ‘Ysbrydoli gwasanaethau cyhoeddus i gyflawni annibyniaeth a lles trwy uchelgais ddigidol‘. Darllenwch ymlaen i ddysgu mwy am ei phrofiad o’r diwrnod a sut y gall Y Lab helpu i’ch cefnogi os cafoch chi eich ysbrydoli gan ein digwyddiad…

Gwnaethom dreulio’r bore yn  #WAODigital18, yn dysgu a rhannu gan sefydliadau yng Nghymru sydd am ddod â mwy o arloesedd digidol i’w gwaith o ddarparu gwasanaethau cyhoeddus.

Dywedodd Shirley Ayres @shirleyayres o Rwydwaith Connected Care ‘Nid oes gan un sector yr holl atebion i’r problemau drwg. Dylai gwasanaethau cyhoeddus fod yn arwain y ffordd.’

Roedd clywed straeon ac enghreifftiau o wahanol sectorau yn ysbrydoledig, gyda llawer o heriau cyffredin yn cael eu nodi. Fel y dywedodd Shirley, dechrau’r daith yw hon, felly beth yw’r cam nesaf?

Y Lab yw labordy arloesedd gwasanaethau cyhoeddus Cymru – rydym yn datblygu’r gallu i arloesi, cefnogi syniadau newydd ac ymchwilio i sut a pham bod arloesedd gwasanaethau cyhoeddus yn digwydd.

Os cafoch chi eich ysbrydoli gan y seminar a’ch gadael yn llawn syniadau, rydym ar hyn o bryd yn derbyn ceisiadau am Arloesi i Arbed, rhaglen gwerth £5.8m o gyllid cyfunol a chymorth wedi’i deilwra i sefydliadau sydd am roi cynnig ar rywbeth newydd.

Dros y flwyddyn ddiwethaf, rydym wedi cefnogi wyth sefydliad (gan gynnwys Innovate Trust, a oedd yn rhan o siaradwyr y panel llawn a gyflwynodd weithdy yn y digwyddiad) i brofi ei syniad a gwneud gwaith ycmhwil arno er mwyn gweld a yw’n gweithio. Mae’r cam nesaf ar gyfer y prosiectau hynny bellach yn mynd rhagddo, gyda benthyciad di-log i ystyried a gweithredu ei syniad.

Beth fyddech chi’n ei geisio? Os oes gennych syniad a allai greu arbedion y gellir eu troi’n arian a darparu gwasanaethau gwell, rydym yn eich annog i gysylltu â ni a siarad â ni amdano. Dewch i un o’n trafodaethau i weld beth arall sydd ar gael. Mae’r rhaglen ar agor i bob sefydliad sy’n darparu gwasanaeth cyhoeddus, gan gynnwys llywodraeth leol a sefydliadau trydydd sector. Pa mor uchelgeisiol y gallech fod?

Ym mis Mehefin a Gorffennaf, rydym yn cynnal nifer o drafodaethau am ddim ar hyd a lled Cymru o arloeswyr gan gynnwys Futuregov, Tîm Gwybodaeth am Ymddygiad, Llywodraeth Cymru a Citymart, a fydd yn arddangos ac yn archwilio arfer gorau a datblygiadau newydd wrth ddarparu gwasanaethau cyhoeddus. Beth am ymuno â ni?

Profiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod: Gorau Arf, Dysg

Mae Hyb Cymorth ACE @acehubwales wedi creu blog ar ein cyfer cyn ein gweminar Profiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod: Camau Bach, Newid Mawr ar 12 Mehefin 2018.

Mae gan Gymru uchelgeisiau i fod yn arweinydd byd-eang o ran trechu, lliniaru ac atal Profiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod (ACEs). Er mwyn llwyddo yn hyn, rhaid i bawb fod yn ymwybodol o ACEs, yr hyn maent yn ei olygu i ni fel unigolion a phawb o’n hamgylch, a deall ein rôl unigryw wrth eu trechu, yn ein bywydau proffesiynol a phersonol.

Mae’r ffilm Resilience yn dweud wrthym: “Once you give people the information, they will find creative solutions,” ac rydym eisioes wedi gweld hyn yn dechrau digwydd yn y ffordd y mae rhai sefydliadau yng Nghymru wedi ymateb wrth ddysgu am ACEs, gan newid ffyrdd o weithio er mwyn bod yn wybodus am ACE. Er enghraifft, drwy ganolbwyntio ar berthnasoedd a phobl, yn hytrach na phrosesau.

Mae’r Hyb Cymorth ACE wedi cydgynhyrchu Fframwaith Sgiliau a Gwybodaeth a fydd yn helpu pawb yng Nghymru i ddeall ein rhan ni wrth drechu ac atal ACEs. Bydd yn ein helpu i herio ni ein hunain a meddwl “Beth alla i wneud yn wahanol?” ac adnabod yr hyn rydym eisoes yn ei wneud. Mae’r fframwaith yn berthnasol i bawb, nid gweithwyr ac ymarferwyr rheng flaen yn unig, wrth gefnogi pobl y mae trawma wedi effeithio arnynt, adnabod bod effeithiau ACEs yn eang a’u bod yn effeithio ar bobl o bob oedran ac o bob cefndir.

Nid yw’r Fframwaith wedi’i derfynu eto, ac mae’r Hyb Cymorth ACE wedi casglu adborth drwy sesiynau cynnwys gyda gweithwyr proffesiynol ledled Cymru. Mae’r adborth wedi bod yn amrywiol; mae rhai yn meddwl ei fod yn wych ac mae eraill yn gyfarwydd â’r cysyniadau. Mae’r Hyb bellach am ei gyfuno â fframweithiau sydd eisoes yn bodoli.

Rydym ni’n gwybod na fydd hyfforddiant yn unig yn golygu y bydd newid yn digwydd. Bydd y Fframwaith Sgiliau a Gwybodaeth ACE yn sail i weithgareddau drwy ddisgrifio’r wybodaeth a’r sgiliau y mae eu hangen ar unigolion a’u sefydliadau er mwyn creu’r amgylchedd ar gyfer newid.

Felly, beth golyga fod yn wybodus am ACEs?

Mae unigolion sy’n wybodus am ACEs yn meithrin perthnasoedd â phobl, gan edrych ymhellach na symptomau ac ymddygiad a chan ddangos caredigrwydd, trugaredd a dealltwriaeth. Maent yn adnabod dangosyddion gydol oes ACEs, gan wybod mai’r cwestiwn yw “Beth ddigwyddodd i chi?” yn hytrach na “Beth sydd ‘o’i le’ gyda chi?” Maent yn deall bod ymddygiad yn ffordd o gyfathrebu a bod yn rhaid i ni gymryd amser i ddeall hyn yn hytrach na beio rhywun am ei ymddygiad. Maent yn cefnogi, yn cyfeirio neu’n diogelu’n briodol. Maent yn defnyddio ymagwedd sy’n seiliedig ar seicoleg wrth gefnogi pobl; maent yn ystyried yr hyn sy’n bwysig i’r unigolyn hwnnw a pha gefnogaeth a fyddai’n datblygu ei gryfderau, ei sgiliau a’i adnoddau.

Mae pobl sy’n medrus o ran ACE yn ymarferwyr myfyriol sy’n dangos eu rôl wrth drechu ACEs. Maent yn nodi eu dulliau cefnogi eu hunain, gan eu cyrchu yn ôl yr angen, ac maent yn cyfrannu at welliant parhaus mewn perthynas â’u hymarfer.

Mae’r Fframwaith Sgiliau a Gwybodaeth ACE drafft yn pennu gwybodaeth a sgiliau’r gweithlu ar dair lefel.

  • Mae’r lefel ‘gwybodus am ACEs’ yn disgrifio gwybodaeth a sgiliau cyffredinol sy’n sail i bopeth arall. Mae pobl sy’n wybodus am ACEs yn deall natur ACEs ac maent yn gwybod yr effeithiau gydol oes sydd ganddynt. Maent yn deall sut i gyfathrebu’n effeithiol a phryd y mae angen iddynt ofyn am gyngor a chefnogaeth.
  • Mae’r lefel ‘medrus o ran ACEs’ yn disgrifio gwybodaeth a sgiliau cymhwysol. Mae pobl sy’n medrus o ran ACEs yn wybodus am ACEs ac mae ganddynt wybodaeth a sgiliau mwy manwl a chynhwysfawr o ran deall effeithiau ACEs. Gallant werthuso materion yn feirniadol a defnyddio sgiliau a gwybodaeth i gefnogi pobl.
  • Mae lefel ‘Dylanwadwyr’ yn disgrifio egwyddorion ar gyfer datblygu a chynnal diwylliant sefydliadol a chefnogaeth systemig sy’n galluogi pobl wybodus a medrus i ffynnu a rhoi o’u gorau. Mae Dylanwadwyr ACE yn bobl â rôl arwain a/neu strategol. Maent yn wybodus am ACEs, yn galluogi eraill i fod yn wybodus ac yn fedrus am ACEs ac maent yn sicrhau bod cefnogaeth ar gael i’w gweithlu ac y gellir cal mynediad iddi. Maent yn sicrhau ymagwedd at reoli gwasanaethau a thimau sydd wedi’u llywio gan ACEs. Yn bwysicach oll, maent yn sefydlu diwylliant sy’n cydnabod bod ACEs yn gyffredin ac yn systemig a bod angen ymateb o safon iddynt.

SK Framework V1a_CY

Mae’r Hyb Cymorth ACE yn chwilio am gyfleoedd i dreialu’r Fframwaith mewn sefydliadau yng Nghymru. Cysylltwch â Kelly McFadyen os oes diddordeb gennych mewn fod yn rhan o’r gwaith hwn.

Pa mor uchelgeisiol y gall eich sefydliad fod o ran defnyddio technoleg i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus gwell?

Mae Paul Taylor @PaulBromford, o Bromford Housing, wedi ysgrifennu blog ar ein cyfer cyn ein seminar ‘Ysbrydoli gwasanaethau cyhoeddus i gyflwyno annibyniaeth a llesiant drwy uchelgais ddigidol’ ar 5 a 14 o Fehefin. Darllenwch ymlaen i gael rhagor o wybodaeth am newid digidol, y rhwystrau diwylliannol ac am dorri’n rhydd o hen arferion…

Rydym yn byw mewn oes arbennig iawn.

Gallwch brynu llechen Android am lai na £50 yn eich archfarchnad leol. Er na chaiff ei hystyried fel un o’r goreuon ar y farchnad yn y maes technoleg – bydd yn rhoi mynediad i chi at ryngrwyd sy’n gwasanaethu hanner poblogaeth y ddaear.

Mae dros dair biliwn o bobl ar-lein, sy’n rhannu newyddion, sefydlu cymunedau newydd, cofnodi hanes ein planed, ac yn llunio ei dyfodol.  Er hynny, mae sefydliadau sector cyhoeddus yn gymharol araf o hyd yn addasu i gyfleoedd technoleg ddigidol.

Felly os gall dyfais sy’n costio £50 newid bywydau pobl, pam fod sefydliadau yn treulio cymaint o amser ac yn gwario ar adnoddau ‘trawsnewidiadau digidol’ nad ydynt yn cyflawni eu hamcanion yn aml?

Y broblem yw bod newid digidol yn gofyn am ffordd o feddwl hollol wahanol nad yw’n seiliedig ar sgiliau yn unig. Bellach mae ein cwsmeriaid yn derbyn gormod o wybodaeth bob dydd, ac oherwydd hynny mae eu rhychwant sylw wedi gwaethygu’n gyflym.

Mae ail-ddylunio ein gwasanaethau o gwmpas ein cwsmeriaid yn gofyn am feddylfryd mwy diwylliannol na thechnolegol. Mae’n golygu bod angen i ni fabwysiadu ymddygiadau sefydliadol gwahanol.

Gallaf weld rhai o’r rhwystrau diwylliannol sydd angen i ni eu goresgyn os byddwn am gynnal disgwyliadau ein dinasyddion a’n cymunedau:

  • Mae sefydliadau yn parhau i orfeddwl technoleg ddigidol ac maent yn ofalus iawn – gan aros i bethau dawelu cyn penderfynu ar beth i’w wneud. Gellir dadlau bod yr opsiwn ‘aros i weld’ hwn yn fwy tebyg i ‘aros i farw’.
  • Weithiau, rydym yn defnyddio ffyrdd o weithio sydd eisoes yn bodoli ac yn eu digideiddio – gan drosglwyddo problemau heddiw i lwyfan arall mewn gwirionedd.
  • Mae rhai yn gwrthod newid gan eu bod yn meddwl y byddai trafod cudd-wybodaeth artiffisial yn pechu staff neu eu defnyddwyr – fel pe baent yn byw mewn rhyw fyd lle nad yw Siri, Alexa, Cortana a Google yn bodoli.
  • Ac mae rhai sy’n ystyried technoleg ddigidol fel cyfle i dorri costau yn unig. Maent yn canolbwyntio ar y tymor byr yn hytrach na’i ystyried fel buddsoddiad yn eich dyfodol.

Mae’n ymddangos yn syml – ond gellir negodi llawer o’r rhwystrau hyn os byddwn yn dechrau gyda’r defnyddiwr ac yn ffurfio ein cynnig digidol o gwmpas y berthynas sydd ei hangen arnynt.

Yn Bromford rydym wedi lansio dull a elwir yn Hyfforddi’r Gymdogaeth. Dyma ganlyniad yr holl brofi, treialu a’r gwaith archwilio rydym wedi bod yn eu cynnal dros y saith mlynedd diwethaf. Gan ddysgu o’r holl dreialon hyn, ein prif gasgliad yw: dim ond wrth ddod i’w hadnabod yn iawn y gallwn gael yr effaith fwyaf ar ein cymunedau ac yn cael ein rhyddhau o’n harferion blaenorol.

Mae’r arferion hyn yn cynnwys dull seilo o weithio, polisïau cyfyngol, dibyniaeth ar ganolfannau cyswllt a meddalwedd ‘rheoli’ perthynas cwsmeriaid.

Mae gennym gyfle i gefnogi’r berthynas gywir gyda’r dechnoleg gywir – lle mae technoleg ddigidol yn galluogi pwrpas gwell. I ni, mae hyn yn golygu nad ydym yn canolbwyntio ar Bromford fel terfyn y daith ond yn hytrach ei ystyried fel llwyfan ar gyfer cysylltu pobl er mwyn iddynt gyflawni eu dymuniadau.

Caiff rhywfaint o hyn ei gyflawni gan offer digidol, ond ni fydd hynny’n ddigonol. Mae ein dull yn seiliedig ar ein canfyddiadau a’r ffordd orau o’i gyflawni yw sicrhau mai ein cydweithwyr a’n cwsmeriaid sy’n gyfrifol am dechnoleg a’u bod yn rhoi cynnig ar bethau mewn ffordd sydd â chost a pherygl isel.

Ni all y mwyafrif ohonom roi ein barn ar rywbeth drwy ddarllen amdano yn unig. Mae angen i ni ei weld, ei deimlo a’i brofi. Dyna pam rydym yn canolbwyntio ar yr hyn a elwir yn ‘brofion’. Mae profion fel arfer yn cynnwys amser cyfyngedig, braidd dim adnoddau a risg isel o ganlyniad i hynny. Gallai enghraifft o hyn olygu creu rhywbeth o’r newydd, megis tudalen we, a gofyn am farn cwsmeriaid, neu roi mynediad iddynt at Alexa Amazon a dadansoddi’r hyn y maent yn ei gyflawni ohono. Mae’r holl egwyddor yn canolbwyntio ar gyflwyno pethau i bobl cyn gynted â phosibl er mwyn osgoi treulio cymaint o amser a gwario cymaint o arian ar fethiannau drud.

Pa mor uchelgeisiol y gall eich sefydliad fod o ran defnyddio technoleg i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus gwell?

Mae’r ateb gyda’ch cwsmeriaid a’ch defnyddwyr – a bydd yn llai cymhleth o lawer na’r hyn rydych yn ei ddisgwyl fwy na thebyg.

Symud o allbynnau i ganlyniadau

Mae Mark Jeffs @markjeffs75, o Swyddfa Archwilio Cymru, wedi ysgrifennu blog i ni cyn ein gweminar Symud o allbynnau i ganlyniadau ar 16 Mai.  Darllenwch fwy i ddysgu am yr hyn sy’n bwysig, aildrefnu cadeiriau haul a chathod bach arswydus…

Symud o allbynnau i ganlyniadau

Mae pawb yn hoffi canlyniadau.  Mae eu heisiau ar bob un ohonon ni. Wel – mae eisiau’r rhai da arnon ni o leiaf.  Felly, os oes eisiau canlyniadau ar bawb, beth sy’n ein rhwystro rhag eu cyflawni ac annog gwasanaethau cyhoeddus i ganolbwyntio arnyn nhw?

Mae’r blog hwn yn cynnig rhai syniadau personol ar y materion hyn cyn gweminar y bydd y Gyfnewidfa Arfer Da yn ei chynnal ym mis Mai.

Y cyd-destun – pam mae angen newid o allbynnau i ganlyniadau?

Mae’n stori gymhleth ond, yn fras, o ganol y 90au ymlaen, dechreuwyd defnyddio mwy o dargedau i reoli perfformiad gwasanaethau cyhoeddus.  Ar y cyfan, roedd y targedau hyn wedi’u gosod yn ganolog ac yn seiliedig ar fesur allbynnau (faint rydyn ni’n ei wneud) a pha mor gyflym rydyn ni’n ei wneud.

Ers hynny, rydyn ni wedi gweld rhywfaint o feirniadaeth. Roedd llawer o feirniaid yn dadlau bod gan y targedau ‘gymhellion croes’.  Hynny yw, roedden nhw’n annog pobl i wneud yr hyn roedd angen iddyn nhw ei wneud i gyrraedd y targed yn hytrach na’r hyn roedd angen iddyn nhw ei wneud er mwyn gwella bywydau defnyddwyr gwasanaethau.  Mewn geiriau eraill, ‘cyrraedd y targed ond yn methu’r pwynt’.

O ganlyniad i hyn, dros y degawd diwethaf, gwelwyd mwy o alw i symud tuag at ‘ganlyniadau’: annog gwasanaethau cyhoeddus i ganolbwyntio ar sicrhau eu bod yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i bobl.

Mae hyn yn codi cwestiynau mawr ynghylch gwerth am arian.  A yw gwario llawer o arian ar gyflawni allbynnau nad ydyn nhw’n gwella bywydau pobl yn cynrychioli ‘gwerth’ am arian?  Yn y bôn, gwella bywydau pobl yw gwir ‘werth’ gwasanaeth cyhoeddus. Gyda’r cyni ariannol yn debygol o barhau i ddiffinio gwasanaethau cyhoeddus, gall newid i ganolbwyntio ar ganlyniadau ein helpu i ailgyfeirio ein trafodaethau o wneud mwy gyda llai i wneud mwy o wahaniaeth gyda llai.

Y cyfle: trawsnewid ein gwasanaethau yn wirioneddol ar sail ‘yr hyn sy’n bwysig’

Mae newid o ‘allbynnau’ i ‘ganlyniadau’ yn golygu llawer mwy na mesurau; mae’n golygu newid ein ffordd o feddwl a’r ffordd rydyn ni’n cyflenwi gwasanaethau.  Newid i fodel sy’n dechrau gyda phobl, eu bywydau a’r bywydau yr hoffen nhw eu cael. Hynny yw – gwasanaethau sydd wir yn canolbwyntio ar bobl.

Mae rhesymau dros fod yn obeithiol. Mae trafod ‘beth sy’n bwysig i bobl’ yn dod yn fwyfwy cyffredin o fewn gwasanaethau cyhoeddus. Mae hyn yn arbennig o berthnasol yng nghyd-destun gwasanaethau cymdeithasol yng Nghymru sy’n canolbwyntio ar y cysyniad o ganlyniadau personol a’r hyn sy’n bwysig i bobl.  Yn ehangach, os edrychwch ar ddeddfwriaeth yma yng Nghymru fel y Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant a Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, ochr yn ochr ag ystod o ddogfennau polisi ar ddiwygio gwasanaethau cyhoeddus, mae gweledigaeth newydd ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus mwy personol sy’n canolbwyntio ar y defnyddiwr yn dod i’r amlwg. Mae hyn yn golygu:

  • Ailystyried y gydberthynas rhwng staff rheng flaen a defnyddwyr gwasanaethau (cydgynhyrchu) er mwyn canolbwyntio ar wella bywydau pobl
  • Ail-lunio’r gydberthynas rhwng gwasanaethau / adrannau (cydweithio go iawn er mwyn rhoi cymorth cyfannol i bobl)
  • Datblygu’r syniadaeth ynghylch rheoli/arwain er mwyn gweld y rôl fel un sy’n hwyluso’r gwaith dysgu a’r newidiadau sydd eu hangen er mwyn gwella bywydau, yn hytrach na monitro ffigurau/perfformiad

Mae’n rhaid ystyried yr ymddygiad sylfaenol a’r newidiadau diwylliannol a systemig sydd ynghlwm wrth y weledigaeth hon, cyn ystyried pa ganlyniadau y dylid eu mesur. Os byddwn yn dechrau drwy ddeall beth sy’n bwysig, yna gallwn benderfynu sut y gallwn drefnu ein hunain ar y cyd (fel gwasanaethau cyhoeddus sy’n gweithio gydag unigolion a chymunedau) er mwyn helpu pobl i gyflawni’r pethau sy’n bwysig iddyn nhw.  Wedyn, gallwn bennu mesurau ‘canlyniadau’ sy’n seiliedig ar brofiadau go iawn pobl, yn hytrach na delwedd haniaethol a dychmygus o lesiant.

Mae hyn yn haws dweud na gwneud.  Mae mesur canlyniadau personol a sicrhau eu bod yn gyson ac yn ystyrlon ar lefelau gwahanol (gwasanaeth / sefydliad / gwlad) yn her dechnegol fawr.  Mae canlyniadau personol, yn eu hanfod, yn . . . bersonol.  Maen nhw’n wahanol ac yn anghyson.  Gweithiais ar adroddiad yr Archwilydd Cyffredinol sef Darlun o Wasanaethau Cyhoeddus 2015. Yn yr adroddiad hwnnw, gwnaethom dynnu sylw at y dull gweithredu a ddatblygwyd gan Dîm Gwella ar y Cyd yr Alban: fframwaith i gysylltu canlyniadau personol drwy gategorïau cyson sydd wedi’u teilwra i amgylchiadau unigol.  Mae’r Tîm Gwella ar y Cyd yn rhoi enghreifftiau i ddangos sut y gall y rhain gael eu cydgrynhoi ar wahanol lefelau o’r unigolyn i ganlyniadau cenedlaethol.

Y risg: newidiadau arwynebol (neu aildrefnu’r cadeiriau haul)

Mae risg y bydd gwasanaethau cyhoeddus yn ymateb i bwysau i ganolbwyntio ar ganlyniadau drwy wneud cyn lleied â phosibl. Y ffordd syml o newid i ganlyniadau yw i arweinwyr y sector cyhoeddus gael gwared ar dargedau a mesurau allbynnau presennol a chyflwyno set newydd sy’n sôn mwy am ‘ganlyniadau’.

Mae sawl rheswm dros fod yn amheus ynghylch dull gweithredu sydd, yn y bôn, yn deillio o drafodaeth am fesurau ymhlith grŵp cymharol fach o uwch arweinwyr.  Byddwn i’n gofyn y cwestiynau canlynol i unrhyw un sy’n mabwysiadu’r dull gweithredu hwn:

  • Pa dystiolaeth sydd gennych mai’r rhain yw’r mesurau canlyniadau cywir – sut rydych yn gwybod eu bod yn adlewyrchu’r pethau sy’n bwysig i ddefnyddwyr gwasanaethau a’r cyhoedd?
  • Beth yw’r cysylltiadau rhwng y mesurau newydd a’r cynlluniau i newid profiadau go iawn y rhai sy’n cyflenwi ac yn cael gwasanaethau?

I mi, prif risg y dull hwn o weithredu yw nad yw’n arwain at y mathau o newidiadau y mae angen i ni eu gweld.  Yn lle hynny, gwelwn newidiadau arwynebol.  Bydd y mesurau canlyniadau newydd yn rhan o ‘strategaeth’ newydd.  Bydd cynllun cyflawni trosfwaol newydd ynghyd â chynlluniau gweithredu adrannol a chynlluniau cyflenwi gwasanaethau ategol.  Efallai y bydd staff rheng flaen yn edrych ar yr holl bapur hwn unwaith (ar y mwyaf) ac yna’n mynd ati i ddarparu gwasanaethau yn yr un hen ffordd.

Y prif risg arall yw y gallai newid o dargedau allbynnau rhifol i dargedau canlyniadau rhifol greu’r un cymhellion ac ymddygiad croes.  Yn lle canolbwyntio ar allbynnau, bydd darparwyr gwasanaethau yn canolbwyntio ar ganlyniadau rhifol gydag effeithiau anfwriadol. Mae Toby Lowe yn egluro’r pryder hwn yn y darn ‘kittens are evil’.

Newid popeth ar yr un pryd

Mae’n hollbwysig pwysleisio mai newid pwyslais a wnawn drwy newid o allbynnau i ganlyniadau.  Mae’n anghywir tybio nad yw mesur allbynnau, gweithgarwch ac amseroldeb yn bwysig mwyach. I’r gwrthwyneb.  Mae’n hanfodol gwneud hyn er mwyn deall galw a chapasiti a chynllunio sut i gyflenwi gwasanaethau a systemau.  Ni allai neb ddadlau y dylem roi’r gorau i fesur a phoeni am faint o bobl sy’n mynd i mewn ac allan o’r ysbyty ac am ba hyd y mae’n rhaid iddyn nhw aros am driniaeth.  Y peth pwysig yw faint o bwyslais a rown ar y mesurau hyn ac i ba raddau y dylen nhw lywio ymddygiad.

Felly, beth yw’r prif negeseuon ynghylch newid o allbynnau i ganlyniadau:

  • Mae newid i ganlyniadau yn ymwneud â llawer mwy na mesurau a dangosyddion – mae’n cynnig ffordd wahanol o ystyried a chyflenwi gwasanaethau cyhoeddus sy’n dechrau gyda bywydau pobl a’r hyn sy’n bwysig iddynt.
  • Yn ogystal â chyflenwi gwasanaethau, mae newid i ganlyniadau yn golygu newid yn rôl rheolwyr fel rhai sy’n hwyluso ac yn arwain newidiadau ymarferol yn hytrach na monitro ffigurau ac anelu at dargedau.
  • O safbwynt mesurau, efallai ein bod yn methu’r pwynt drwy sôn am newid ‘o’ allbynnau i ‘ganlyniadau’ – y peth pwysig yw cael y cydbwysedd cywir o wybodaeth er mwyn deall beth sy’n digwydd yn y system a sut mae’r system yn perfformio wrth wella bywydau pobl a chymunedau.

“Gweithredoedd yn fwy na geiriau yw’r gobaith ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol”

Mae Sophie Howe, Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru, wedi siarad droeon ynghylch pam bod Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 yn gyfle i bob un ohonom fesur yr hyn sy’n bwysig, nid dim ond yr hyn y gellir ei gyfrif. Mae Sophie yn blogio cyn gweminar GPX ‘Symud o allbynnau i ganlyniadau’

Mae teitl y blog hwn yn rhan o frawddeg a ddefnyddiwyd gan Nikhil Seth o’r Cenhedloedd Unedig ac a ddyfynnwyd droeon ynghylch pasio Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) yn 2015. Rwy’n ei ddefnyddio’n aml mewn areithiau a chyflwyniadau, gan fod y dyfyniad llawn yn awgrymu bod Cymru yn arweinydd byd-eang wrth fabwysiadu deddfwriaeth arloesol o’r fath. Ond “gweithredoedd yn fwy na geiriau yw’r gobaith ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol” sy’n taro tant gyda mi.

Ers degawdau, rydym wedi bod yn gweithredu mewn ffordd ‘adweithiol’, yn delio ag argyfyngau wrth iddynt godi. Mae hyn yn ddealladwy wrth fynd ati i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus er mwyn cadw pobl a sefydliadau yn ddiogel. Yn sgil hynny, rydym yn mesur yr hyn rydym wedi’i wneud – yn cyfri’r bobl a welwyd, yn cofnodi nifer y bobl yr ymdriniwyd â nhw, ac yn gosod amserlenni a phwysau mympwyol arnom ni eu hunain – er mwyn gwneud i bethau ddigwydd…i weithredu. Ond, onid yw’n amser i ni gwestiynu ai’r camau gweithredu hyn oedd y rhai cywir i’w cymryd?

Mae pobl yn aml yn dweud wrtha’ i fod Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) wedi rhoi caniatâd iddynt gwestiynau’r hyn rydym wedi’i wneud erioed. Mae gosod egwyddor datblygu cynaliadwy wrth wraidd yr hyn a wnawn fel sector cyhoeddus yng Nghymru yn golygu meddwl yn wahanol a gweithredu mewn ffordd sy’n caniatáu i’r cenedlaethau presennol ddiwallu eu hanghenion heb effeithio ar allu cenedlaethau’r dyfodol i ddiwallu eu hanghenion nhw. Er mwyn gwneud hyn, mae’n rhaid i ni feddwl yn hirdymor, ystyried effaith yr hyn a wnawn nawr ar genedlaethau’r dyfodol, cydweithio mewn ffordd gydgysylltiedig wrth geisio rhwystro problemau rhag digwydd neu waethygu a chynnwys pobl yn ein cymunedau wrth weithio tuag at gyflawni’r saith nod cenedlaethol.

Allwn ni ddim gwneud hyn drwy fesur yr effaith a gawn mewn ffordd draddodiadol. Er mwyn gwneud pethau’n wahanol, mae’n rhaid i ni fesur pethau gwahanol. Yn aml, caiff mesurau perfformiad traddodiadol eu gorfodi ar gyrff cyhoeddus ac anaml y byddant yn adlewyrchu gwraidd y mater neu’n ein helpu i ddeall sut i atal y broblem rhag digwydd yn y lle cyntaf. Y tu ôl i’r mesurau i ddarparu asesiad statudol o fewn 5 diwrnod, ymateb yn gyflymach i alwad neu ddelio â mater o fewn mis mae pobl go iawn, fel ni a’n teuluoedd. Rydym yn defnyddio llu o wasanaethau cyhoeddus, mae sawl ffactor yn dylanwadu ar ein llesiant ac, yn rhy aml, rydym yn wynebu trafodaethau dryslyd am drothwyon ac amodau cymhleth i gyrchu gwasanaethau. Caiff llawer ohonynt eu hysgogi gan y mesurau y mae gwasanaethau cyhoeddus wedi’u pennu iddyn nhw eu hunain. Anaml y gofynnwn ‘Beth sy’n bwysig i chi?’ neu ‘Beth fyddai’n eich helpu fwyaf?’ Anaml rydym yn mesur pa mor dda rydym wedi’i wneud o ran gwella llesiant rhywun.

Yn fy adroddiad diweddar, Llesiant yng Nghymru: y siwrnai hyd yn hyn, rwyf wedi myfyrio ar y ffordd y mae cyrff cyhoeddus yn symud o wneud pethau syml i arwain y ffordd ym maes datblygu cynaliadwy. Mae’r canllawiau i’r Ddeddf yn nodi bod yn rhaid i ddatblygu cynaliadwy lywio’r hyn rydych yn ei wneud, sut rydych yn ei wneud a sut rydych yn cyfleu‘r gwahaniaeth rydych yn ei wneud (drwy gyfrwng adroddiadau). Wrth fynd ati i adolygu’r datganiadau llesiant cyntaf a gyhoeddwyd ym mis Ebrill 2017, nid yw’n glir eto sut mae sefydliadau yn gwneud synnwyr o’u dyletswyddau a sut mae hyn yn ymwneud â deddfwriaeth arall, eu hamcanion corfforaethol, trefniadau cynllunio busnes a’u gweithrediadau o ddydd i ddydd. Dylai adroddiad blynyddol fod yn rhan annatod o waith y sefydliad ac ni ddylai’r egwyddor datblygu cynaliadwy gael ei ‘atodi iddo’.

Mae cyfleu’r newid hwn yn bwysig. Mewn adroddiadau blynyddol a datganiadau llesiant y dyfodol, rhaid i gyrff cyhoeddus egluro’r camau a gymerwyd ganddynt i gyflawni eu hamcanion, pa mor effeithiol fu’r camau hynny, sut maent yn olrhain cynnydd a sut maent yn mabwysiadu neu’n addasu ffyrdd newydd o ddangos cynnydd. Mae angen i bobl y tu allan i’r sefydliad, fel chi a fi, ddeall yr hyn y maent wedi’i wneud hyd yn hyn? Beth mae’n ei olygu i mi? Ble hoffet fod ar y mater hwn yn y 5, 10, 25 mlynedd nesaf a thu hwnt? Sut maent yn mynd i gyflawni hynny? Sut byddaf yn gweld gwelliannau yn fy ardal leol neu fy mywyd?

Erbyn hyn, mae llawer o gyrff cyhoeddus a byrddau gwasanaethau cyhoeddus (Prif Weithredwyr ac arweinwyr y sector cyhoeddus lleol yn cydweithio) yn ystyried sut maent yn cyfleu’r newid y maent yn ei wneud. Bydd hyn yn cymryd amser, ond mae’n galonogol gweld eu bod yn ystyried ffyrdd gwahanol o ddiffinio effaith a monitro cynnydd. Mae gweithredoedd yn bendant yn bwysicach na geiriau. Fy nghyngor i yw bod angen mesur yr hyn sy’n bwysig, nid dim ond yr hyn y gellir ei gyfrif.

Mae Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru wedi cyhoeddi ‘Llesiant yng Nghymru: y siwrnai hyd yn hyn’ er mwyn ategu adroddiad Archwilydd Cyffredinol Cymru ‘Myfyrio ar Flwyddyn Un: Sut mae Cyrff Cyhoeddus wedi Ymateb i Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015?

Caffael: Mae’r sylw ar Gymru

Mae Sophie Howe, Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru, wedi sôn yn gyhoeddus am y rôl hollbwysig y mae caffael cynaliadwy yn ei chwarae o ran ategu nodau llesiant ar sawl achlysur. Dyma flog a ysgrifennodd Sophie cyn gweminar Caffael Cynaliadwy y Gyfnewidfa Arfer Da sydd ar ddod…

Amcangyfrifir, dros y degawd nesaf, y bydd gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru yn gwario mwy na £60 biliwn yn caffael amrywiaeth o nwyddau, gwasanaethau a gwaith. Os bydd yr arian hwn yn cael ei wario i brynu pethau a gwella llesiant economaidd, cymdeithasol, amgylcheddol a diwylliannol pobl a chymunedau Cymru, dychmygwch beth fyddai hynny’n ei olygu? Mae gan Cymru gyfle gwych nawr i ystyried sut a ble y bydd yn gwario’r arian hwnnw er budd cenedlaethau’r dyfodol.

Hyd yma, roedd y broses gaffael yn rhywbeth a gafodd ei wneud mewn ffordd benodol, ac fe’i hystyrir yn aml yn rhwystr yn hytrach na galluogwr, proses drafodol yn hytrach na phroses drawsnewidiol. Mae tensiwn o hyd rhwng ceisio sicrhau’r costau isaf yn hytrach na chyflawni’r buddiannau ehangach, gyda chanfyddiad y gall caffael cynaliadwy gostio mwy dros y byrdymor o leiaf, hyd yn oed os yw’n cynnig arbedion hirdymor.

Fel un o ddarnau o ddeddfwriaeth fwyaf arloesol a blaenllaw’r byd, mae gan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol y pŵer i newid y ffordd rydym yn gwneud pethau yng Nghymru heddiw ar gyfer y dyfodol. Mae hyn nid yn unig yn rhywbeth da i’w wneud, ond mae’n rhwymedigaeth statudol o ran sicrhau ein bod yn gweithredu er budd pennaf cenedlaethau’r dyfodol drwy wella llesiant cymdeithasol, economaidd, amgylcheddol a diwylliannol Cymru. Yn hollbwysig, ystyrir bod y pedair agwedd ar lesiant yr un mor bwysig â’i gilydd, ac mae saith nod llesiant sy’n helpu cyrff cyhoeddus i wneud y cyfraniad mwyaf posibl at y Ddeddf. Mae gan caffael rôl hanfodol i’w chwarae yn hyn o beth.

Felly, mae’r sylw wir ar Gymru.

Yn fy marn i, mae angen dull cyfannol a chydgysylltiedig symlach o lawer o weithredu o ran yr hyn y gall caffael ei gyflawni, drwy lunio fframwaith sy’n cynnig eglurder, nid dryswch pellach, ac mae’r Ddeddf yn cynnig hyn.

Mae angen arweinyddiaeth gryfach ymhob maes o’n sector cyhoeddus, ac ymrwymiad i gynyddu’r ymdrechion hyn. Ystyrir caffael yn aml fel un maes, yn ei seilo ei hun, ond os ydym am wneud hyn yn iawn, mae angen i’n dulliau caffael ystyried y system gyfan, nid un maes yn unig. Mae cyfle bellach i sicrhau bod caffael yn addas ar gyfer y dyfodol.

Mae gan gyrff cyhoeddus bellach ddyletswydd i ystyried effaith hirdymor; fwy na 10 mlynedd yn ôl, dangosodd Tasglu Caffael Cynaliadwy y DU y bydd caffael cynaliadwy, pan gaiff ei ystyried yn flaenoriaeth sefydliadol sy’n herio’r angen i wario, yn cael gwared ar wastraff, yn chwilio am atebion arloesol ac yn cael ei gyflawni gan weithwyr proffesiynol hyfforddedig, yn lleihau gwariant cyhoeddus dros y byrdymor a’r hirdymor, yn hytrach nag ychwanegu ato.

Gwyddom fod arbed costau mewn cyfnod estynedig o gyni cyllidol yn dal i fod yn bwysig. Mae cyni cyllidol yn ei gwneud hi’n bwysicach fyth i chwilio am atebion gwahanol, a lleihau’r galw er mwyn cyflawni buddiannau mwy hirdymor nid arbedion cost byrdymor yn unig.

Atebion megis:

  • caffael bwyd lleol o ansawdd da a all gael effaith gadarnhaol ar iechyd, a chefnogi busnesau lleol yn ogystal â lleihau’r ôl troed carbon;
  • ei gwneud yn ofynnol i ailddefnyddio ac ailgylchu dodrefn neu ddeunydd adeiladu; neu
  • ystyried cost hirdymor ac arbedion carbon drwy gaffael fflyd electronig neu newid y goleuadau a defnyddio bylbiau LED.

Yn Preston, mae cyrff cyhoeddus wedi cynyddu eu gwariant â sefydliadau lleol 13.2% neu £74.8 miliwn (rhwng 2012/13 a 2016/17), sy’n dangos y gallwch gefnogi datblygiad economaidd lleol, hyd yn oed mewn cyfnodau o gyni cyllidol. Mae gennym y seilwaith yng Nghymru drwy ein Byrddau Gwasanaethau Cyhoeddus i wneud yr un peth.

Mae gennym hefyd ddyletswydd i ystyried y swm annheg o ddyled a banc gwag o adnoddau’r byd rydym yn eu trosglwyddo i genedlaethau’r dyfodol – mae 7 biliwn o bobl yn byw ar y Ddaear ac rydym yn darwagio ei hadnoddau ar gyfraddau nad ydynt yn gynaliadwy. Wrth wraidd y Ddeddf mae’r syniad o sicrhau cydraddoldeb rhwng y cenedlaethau – hynny yw, ni ddylai cenedlaethau’r dyfodol dalu am y penderfyniadau rydym yn eu gwneud heddiw.

Mae’n amlwg bod rhai enghreifftiau o arfer da yng Nghymru – rhaglen ysgolion yr 21ain Ganrif sy’n adeiladu’r mathau o ysgolion sydd eu hangen ar Gymru ar gyfer y dyfodol, gydag adeiladau ac amgylcheddau cadarn, carbon isel, gan gefnogi’r gwaith o ddatblygu sgiliau ar gyfer y dyfodol. Pan oedd Iechyd Cyhoeddus Cymru yn caffael dodrefn ar gyfer ei swyddfeydd newydd, gwnaeth arbed 41 o dunelli o wastraff rhag cyrraedd safleoedd tirlenwi. Roedd y prosiect wedi arbed cyfanswm o tua 134 o dunelli o CO2, digon i lenwi 804 o fysiau deulawr.

Mae Cyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili wedi hyfforddi ei denantiaid fel rhan o’r broses o ddysgu am yr hyn sy’n gwneud cartref o ansawdd da drwy ei Safon Ansawdd Tai, sy’n dangos ei bod hi’n bosibl cynnwys cyflenwyr a defnyddwyr terfynol yn y broses gaffael. Gwnaeth Cynllun Ynni Cymunedol Abertawe gynyddu nifer y bobl leol a oedd yn cael eu cyflogi drwy ddatblygu model newydd ar gyfer caffael buddiannau cymunedol drwy ynni adnewyddadwy ar gyfer adeiladau’r cyngor, ac roedd yn annog y weledigaeth carbon isel o ffyniant rydym yn ymdrechu i’w sicrhau. Drwy wrando ar leisiau a barn ei disgyblion cydwybodol, gwnaeth Ysgol Uwchradd Cathays brynu dillad ysgol Masnach Deg – opsiwn mwy moesegol sy’n cefnogi llesiant ein cymunedau byd-eang.

Felly, beth am ymuno â gweminar Caffael Cynaliadwy Tîm Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru ddydd Mercher 18 Ebrill, rhwng 12pm a 1.30pm. Bydd hwn yn gyfle i glywed gan banel arbenigol a chymryd rhan drwy ofyn cwestiynau i’r panel. Helpu i annog newid yn y ffordd o feddwl fel y gall gwasanaethau cyhoeddus ddechrau gweithio mewn ffordd wahanol er mwyn sicrhau eu bod yn gwneud y defnydd gorau o’r £60 biliwn a gaiff ei wario yng Nghymru a helpu i sicrhau’r Gymru a garem.

Gallwch gofrestru yma